Bir suç için devletin ceza davası açma ve sonuçlandırma yetkisi kanunda yazılı süreyle sınırlıdır. Dava zamanaşımı hesaplama aracı, TCK 66 ve 67. maddelerine göre suçun kanundaki cezasından süreyi bulur. Failin suç tarihindeki yaşını, kesintisiz ve zincirleme suçlarda başlangıç gününü, çocuklara karşı suçlardaki özel kuralı, kesilme ve durma sebeplerini ve uzamanın üst sınırını dikkate alarak son tarihi gösterir.
Araç, suçun kanundaki cezasının üst sınırını esas alarak TCK 66’daki süreyi bulur ve kesilme sebepleriyle sürenin uzayabileceği sınırı TCK 67’ye göre gösterir. Dava zamanaşımı hesaplama sonucu dosyadaki işlem tarihleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Maddelerin güncel metni Türk Ceza Kanunu sayfasındadır.
Süre dolarsa ne olur?
Kanundaki süre içinde dava sonuçlanmazsa soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde davanın düşmesine karar verilir. Zamanaşımı kamu düzenine ilişkin olduğundan tarafların bunu ileri sürmesi beklenmez; mahkeme dosyanın her aşamasında zamanaşımını kendiliğinden inceler.
Dava zamanaşımı hesaplama: süre neye göre belirlenir?
| Suçun kanundaki cezası | Dava zamanaşımı süresi |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| Üst sınırı 20 yıl ve daha fazla hapis | 20 yıl |
| Üst sınırı 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| Üst sınırı 5 yıl ve daha az hapis veya adli para | 8 yıl |
Hesapta mahkemenin sonunda vereceği ceza esas alınmaz; suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına bakılır. Dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de hesaba katılır (TCK 66/3). Kanun hapis ve adli para cezasını seçimlik olarak öngörmüşse süre hapis cezasına göre bulunur (TCK 66/4).
Suça sürüklenen çocuklarda süre
Fiil sırasında 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocuklarda süreler yarıya iner; 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış çocuklarda sürelerin üçte ikisi uygulanır (TCK 66/2). Üst sınırı 3 yıl hapis olan bir suçu 16 yaşında işleyen çocuk için süre bu nedenle 8 yıl yerine 5 yıl 4 ay olarak hesaplanır.
Sürenin başladığı gün
Tamamlanmış suçlarda süre suçun işlendiği günden, teşebbüs aşamasında kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden işlemeye başlar. Kesintisiz suçta kesintinin gerçekleştiği gün, zincirleme suçta son suçun işlendiği gün esas alınır. Üstsoy ya da çocuk üzerinde hüküm ve nüfuz sahibi kişilerce çocuğa karşı işlenen suçlarda süre, çocuğun 18 yaşını doldurduğu günden itibaren işler (TCK 66/6).
Kesilme ile süre baştan başlar
TCK 67/2’de sayılan işlemlerden biri yapıldığında zamanaşımı kesilir ve işlemin yapıldığı tarihten itibaren yeniden işler:
- Şüpheli veya sanıklardan birinin Cumhuriyet savcısı karşısında ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi
- Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi
- Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi
Kesilme kaç kez yaşanırsa yaşansın toplam süre kanuni sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK 67/4). Böylece 8 yıllık süre en çok 12 yıla ulaşabilir. Kolluk birimlerinde verilen ifade kesilme sebepleri arasında sayılmaz.
Durma ile süre işlemez
Soruşturma veya kovuşturma bir izin ya da karara veya başka bir merciin çözeceği bir meseleye bağlıysa, izin veya karar alınana ya da mesele çözülene kadar zamanaşımı durur. Fail hakkında kaçak kararı verilmişse karar kaldırılana kadar süre işlemez (TCK 67/1). Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasındaki 5 yıllık denetim süresi, uzlaştırmada ilk tekliften rapor tarihine kadar geçen dönem ve uzlaşma ediminin yerine getirilmesi için tanınan süre de durma sebebidir.
Zamanaşımı işlemeyen suçlar
Soykırım, insanlığa karşı suçlar (TCK 77/4) ve işkence (TCK 94/6) için zamanaşımı işlemez. Yurt dışında işlenen ve ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ya da 10 yıldan fazla hapis cezası gerektiren devlete karşı bazı suçlarda da dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK 66/7).
Hüküm kesinleştikten sonra
Dava zamanaşımı hükmün kesinleşmesine kadar işler. Kesinleşmeden sonra cezanın infaz edilebileceği süre ceza zamanaşımı hükümlerine tabidir. Bu süreyi ceza zamanaşımı hesaplama aracıyla, kanun yolu ve şikâyet sürelerini ceza davası süre hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Dava zamanaşımı süresi kaç yıldır?
Süre, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır. Üst sınırı 5 yıl ve altında hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıl, 5 yıldan fazla ve 20 yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15 yıl uygulanır.
Hangi işlemler dava zamanaşımını keser?
Savcı karşısında ifade alınması veya sorgu, tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı süreyi keser. Kesilmenin ardından süre baştan işlemeye başlar.
Kesilme hâlinde süre en fazla ne kadar uzayabilir?
Kesilmeler süreyi en fazla kanuni sürenin yarısı kadar uzatabilir. 8 yıllık süre en çok 12 yıla, 15 yıllık süre en çok 22 yıl 6 aya çıkar.
Karakolda verilen ifade zamanaşımını keser mi?
Kesmez. Kanunun saydığı kesilme sebebi Cumhuriyet savcısı karşısında alınan ifadedir; kollukta alınan ifade süreyi etkilemez.
Suça sürüklenen çocuklarda zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Fiil tarihinde 12 ile 15 yaş arasında olan çocuklar için süre yarıya, 15 ile 18 yaş arasında olanlar için üçte ikiye indirilir.
Dava zamanaşımı dolduğunda hangi karar verilir?
Soruşturma sürüyorsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı, dava açılmışsa düşme kararı verilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.
