Mal Bildiriminde Suç ve Haksız Mal Edinme: Hükümden Sonra Zoralım, Yasaklanma ve İnfaz

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Mal bildiriminde bulunmamak, beyana gerçeğe uymayan bilgi yazmak ve haksız mal edinmek, 1990 tarihli 3628 sayılı Kanunda ayrı ayrı yaptırıma bağlanmış fiillerdir. Bu kanunun ceza hükümleri sıradan bir hapis cezasından farklı sonuçlar doğurur: erteleme ve paraya çevirme yasağı, malların zoralımı ve kamu hizmetinden yasaklanma bunların başında gelir. Aşağıda önce suç tiplerini, sonra hükümden sonra yaşananları ele alıyoruz.

3628 Sayılı Kanunda Hangi Fiiller Cezalandırılır?

Kanunun üçüncü bölümü beş ayrı suç tipi içerir. Bunlar yükümlülüğün türüne göre birbirinden ayrılır ve ceza aralıkları da buna göre değişir. Mal bildiriminde bulunma yükümlülüğü seçimle gelen kamu görevlilerinden memurlara, noterlerden yeminli mali müşavirlere ve gazete sahiplerine kadar geniş bir grubu kapsar (m.2). Muhtarlar ve ihtiyar heyeti üyeleri ise kapsam dışındadır.

Kanunun 4. maddesine göre haksız mal edinme, hukuka ve ahlaka uygun bir kaynaktan geldiği gösterilemeyen mal artışı ya da kişinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle bağdaşmayan harcamalardır. Kanun bu tanımla birlikte rüşvet, zimmet ve irtikâp gibi suçlarda soruşturma usulünü de düzenler. Bu suçların kendisi için rüşvet ve zimmet yazılarına bakılabilir.

Mal Bildiriminde Suç Oluşursa Ceza Ertelenebilir mi?

Kanunun 16. maddesi bu soruya açık bir cevap verir: üçüncü bölümdeki cezalar, m.10/1’deki ihtara rağmen bildirim vermeme suçu hariç, tecil edilemez; hürriyeti bağlayıcı cezalar paraya veya tedbire çevrilemez; failler hakkında önödeme uygulanamaz. Bilgi vermeme suçu için m.20 de aynı yasağı kendi içinde tekrarlar. Yani mal bildiriminde gerçeğe aykırı beyan nedeniyle verilen altı aylık bir ceza bile, kanunun lafzına göre ne ertelenebilir ne de adli para cezasına çevrilebilir.

Burada bir yorum sorunu bulunduğunu da belirtmek gerekir. 5237 sayılı TCK m.5, kanunun genel hükümlerinin özel ceza kanunlarındaki suçlara da uygulanacağını söyler; 3628’deki “tecil” ve “TCK 119” atıfları ise mülga 765 sayılı Kanun dönemine aittir. Bu yasağın bugünkü erteleme, seçenek yaptırım ve HAGB kurumlarıyla ilişkisi somut dosyada değerlendirilmelidir. Kanunda HAGB’ye ilişkin ayrı bir yasak bulunmaz.

Haksız Mal Edinmede Zoralım ve Adli Para Cezası Nasıl Uygulanır?

Haksız mal edinme veya haksız edinilen malı kaçırma ya da gizleme suçundan mahkûmiyette hapis cezasının yanında para cezası da verilir. Maddede hâlâ “ağır para cezası” yazar; 5252 sayılı Kanunun 5. maddesi bu türü adli para cezasına dönüştürmüştür. Aynı maddenin ikinci fıkrası, 7499 sayılı Kanunla değiştirilmiş hâliyle, bu cezanın 2.500 TL’den az ve 500.000 TL’den çok olamayacağını öngörür.

Ayrıca haksız edinilen malların zoralımına hükmolunur (m.14). Malın kendisine ulaşılamıyorsa veya mal ancak bir kısmıyla haksız edinme konusuysa, mahkeme o değer kadar parayı Hazineye ödetir. Bu tutarın tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uygulanır. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilirken bir gün karşılığı olarak 500 Türk lirası esas alınır (5252 m.5/3).

Kamu Hizmetlerinden Yasaklanma ve Memuriyete Etkisi

Kanunun 15. maddesi iki farklı yasak öngörür. Gizliliğe aykırılık (m.11) ve gerçeğe aykırı bildirim (m.12) nedeniyle cezalandırılanlara ceza süresi kadar, haksız mal edinme (m.13) nedeniyle cezalandırılanlara ise müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanma cezası verilir. Bu, TCK m.53’teki ve infazla sona eren hak yoksunluklarından ayrı, kanuna özgü bir sonuçtur.

Memurlar için 657 sayılı Kanunun 48/A-5 bendi de devreye girer. Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile memuriyete engeldir; haksız mal edinmede alt sınır üç yıl olduğundan bu eşik her durumda aşılır. Aynı bentte zimmet, irtikâp, rüşvet ve ihaleye fesat karıştırma gibi suçlar ise cezanın süresine bakılmaksızın, affa uğramış olsalar bile memuriyete engel sayılır. Şart memuriyet sırasında kaybedilirse memurluk sona erer (m.98/b).

Mal Bildiriminde Gerçeğe Aykırılık: Varsayımsal Bir Hükmün Sonuçları

Diyelim ki bir belediyede çalışan memur, beş yılda bir yapılan genel yenileme sırasında verdiği bildirimde eşine ait bir taşınmazı göstermiyor. Etik denetimi sırasında durum ortaya çıkıyor ve m.12’den kamu davası açılıyor. Mahkeme temel cezayı 9 ay belirliyor, altıda bir takdiri indirimle sonuç ceza 7 ay 15 gün oluyor.

1. Erteleme ve çevirme. 16. madde lafzına göre ceza ertelenemez ve adli para cezasına çevrilemez; HAGB’nin uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır.
2. Yasaklanma. Ceza süresi kadar, yani 7 ay 15 gün kamu hizmetlerinden yasaklanma eklenir (m.15).
3. İnfaz. Kasıtlı suçtan üç yıla kadar hapis olduğu için hükümlü doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınır; koşullu salıverilme için cezanın yarısı yeterlidir.
4. Memuriyet. Ceza bir yılın altında olduğundan 48/A-5’teki süre eşiği aşılmaz; sonuç, yasaklanma ve disiplin süreciyle birlikte değerlendirilir.

Aynı memur hakkında haksız mal edinme suçundan mahkûmiyet kurulsaydı tablo tamamen değişirdi: en az üç yıl hapis, adli para cezası, zoralım ve müebbet yasaklanma birlikte gelir, memuriyet de sona ererdi.

İnfaz, Koşullu Salıverilme ve Sicil Kaydı

3628 sayılı Kanundaki suçlar, 5275 sayılı Kanunun 107/2 bendindeki istisnalar arasında değildir. Bu nedenle süreli hapiste koşullu salıverilme için cezanın yarısının iyi hâlle infaz kurumunda geçirilmesi yeterlidir. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapiste hükümlü doğrudan açık kuruma alınır (m.14/2-a). Koşullu salıverilmeye bir yıl kalan iyi hâlli hükümlü denetimli serbestlik talep edebilir (m.105/A).

Kesinleşen mahkûmiyet adli sicile yazılır, infazın tamamlanmasıyla arşive alınır. Anayasa m.76, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis alanların milletvekili seçilemeyeceğini düzenler. Bu durumdaki kayıtlar yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla on beş, bu karar alınmazsa otuz yıl sonra silinir (5352 m.12/1-b). Hak iadesi için infazın bitiminden itibaren üç yıl geçmesi ve iyi hâl aranır (m.13/A).

Zamanaşımı, Kanun Yolları ve Soruşturma İzni

Kanundaki suçların hiçbirinde üst sınır beş yılı aşmaz; dava zamanaşımı bu nedenle sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Kesinleşen cezalar beş yıla kadar olduğundan ceza zamanaşımı on yıldır. Hükme karşı istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; beş yıl veya daha az hapis içeren hükmün istinaf başvurusu esastan reddedilirse bu karar temyiz edilemez (CMK m.286/2-a).

Kanunun 17. maddesi, bu kanunda yazılı suçlar ile rüşvet, irtikâp, zimmet ve ihaleye fesat karıştırma gibi suçlarda 4483 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmayacağını belirtir. Savcı izin beklemeden soruşturma başlatır. Müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar bu kuralın dışındadır. Soruşturma izni kavramı için kamu görevlilerinin yargılanması yazısına, kamu alımlarıyla bağlantılı dosyalar için kamu ihale hukuku sayfamıza bakılabilir.

Kanunda 2024–2026 döneminde değişiklik yapılmadı; son değişiklik 7417 sayılı Kanunla 05.07.2022’de m.18 ve m.20’de yapıldı. Para cezası sınırları ise 7499 sayılı Kanunla 5252 m.5’te değişti. Suç tarihine göre lehe kanun değerlendirmesi TCK m.7 uyarınca yapılmalıdır.

Mal Bildiriminde Ceza ve Sonrası: Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.