Suç Üstlenme Cezası Verildikten Sonra: HAGB, Erteleme, İnfaz ve Sicil

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Başkasının işlediği bir suçu üstlenip savcılığa “ben yaptım” diyen kişi mahkûm olursa ne olur? Suç üstlenme cezası iki yılla sınırlı olduğu için dosya hapis yerine erteleme, paraya çevirme ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kararlarla da kapanabilir. Yine de bu kararların her birinin ardından farklı yükümlülükler, kayıtlar ve riskler gelir. Aşağıda TCK 270’in cezası kısaca hatırlatılıyor, ağırlık ise hüküm sonrasına veriliyor.

Suç üstlenme cezası kanunda nasıl kurulmuş?

TCK 270, yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini ya da suça katıldığını bildiren kişiyi iki yıla kadar hapisle cezalandırır. Maddede alt sınır yazılı olmadığından TCK 49’daki genel kural devreye girer ve hapis bir aydan az olamaz. Yani hâkim bir ay ile yirmi dört ay arasında bir temel ceza belirler. Seçimlik adli para cezası öngörülmemiştir.

İkinci cümle aile bağını dikkate alır. Bildirim üstsoyu, altsoyu, eşi veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla yapılmışsa cezanın dörtte üçü indirilebilir ya da ceza tamamen kaldırılabilir. Amca, kuzen, nişanlı ya da arkadaş bu listede yer almaz; onlar için genel hükümler uygulanır. Benzer bir yalan beyan suçu olan iftira ile karşılaştırma da faydalı olabilir.

Tablodaki rakamlar yalnızca aritmetik örnektir; hâkim her somut dosyada temel cezayı TCK 61’deki ölçütlere göre ayrıca belirler. Yarım gün kesirleri hesaba katılmaz.

Yargılama hangi kararla sona erebilir?

Suç üstlenme davası CMK 223’te sayılan hükümlerden biriyle biter. Bildirimin gerçeğe aykırı olduğu ya da yetkili makama yapıldığı ispatlanamazsa beraat verilir. Akraba hâlinde mahkeme cezayı tamamen kaldırmayı seçerse, fiil suç olmaya devam ettiği hâlde faile ceza verilmediği için ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulur. Diğer durumlarda mahkûmiyet hükmü verilir.

Üst sınır iki yıl olduğundan asliye ceza mahkemesi, iddianameyi kabul ettikten sonra dosyayı basit yargılama usulüyle duruşmasız da karara bağlayabilir. Bu durumda mahkûmiyette sonuç ceza dörtte bir indirilir ve karara karşı istinaf değil, itiraz yolu açıktır. İtiraz edilirse dosya başka bir hâkim tarafından duruşmalı olarak yeniden görülür ve yeni hükme karşı genel kanun yolları kullanılır.

Suç üstlenme cezası paraya çevrilir mi, ertelenir mi?

Suç üstlenme cezası sonuçta bir yıl veya daha az belirlenirse kısa süreli hapistir ve TCK 50’deki seçenek yaptırımlardan birine, örneğin adli para cezasına çevrilebilir. Daha önce hapis cezası almamış birine verilen otuz gün veya daha kısa ceza ile suç tarihinde on sekiz yaşından küçük ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişiye verilen bir yıla kadar ceza ise mutlaka seçenek yaptırıma çevrilir.

İki yıl veya daha az hapis TCK 51’e göre ertelenebilir; kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis almamış olması ve mahkemede yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir. Erteleme hâlinde bir ila üç yıl arasında, ceza süresinden kısa olmayan bir denetim süresi belirlenir. Süre iyi hâlle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.

HAGB denetim süresinde nelere dikkat edilir?

7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden düzenlenen CMK 231’e göre, iki yıl veya daha az hapiste sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın tamamen giderilmesi şartlarıyla hükmün açıklanması geri bırakılabilir. Suç üstlenmede somut bir maddi zarar bulunmayabilir; bu şartın nasıl değerlendirileceği dosyaya göre değişir.

HAGB kararını beraat gibi görmek yanlış olur. Denetim süresi boyunca dosya kapanmış değildir; yalnızca hüküm askıya alınmıştır. Bu beş yıl içinde kasıtlı bir suçtan yeni bir soruşturma açılması, TCK 270 hükmünün açıklanmasına ve suç üstlenme cezası ile yeni cezanın birlikte infazına yol açabilir. Adres değişikliklerinin denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirilmesi ve yükümlülük takviminin yazılı olarak saklanması bu nedenle önemlidir.

• Beş yıllık denetim: Bu süre içinde kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilemez ve dava zamanaşımı durur.
• Yükümlülükler: Mahkeme bir yılı aşmamak üzere eğitim programı, gözetim altında çalışma ya da belli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler koyabilir.
• Başarılı bitiş: Kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılır, dava düşer.
• İhlal: Hüküm açıklanır; mahkeme yükümlülüğü yerine getiremeyen sanık için cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine de karar verebilir.

Suç üstlenme davasında HAGB kararı verilmişse kayıt adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca soruşturma ya da kovuşturma kapsamında savcı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir.

Suç üstlenme cezası infaz edilecekse süreç nasıl işler?

TCK 270 en fazla iki yıl hapis öngördüğünden, suç üstlenme cezası tek başına infaz edildiğinde hükümlü her durumda doğrudan açık kurum sınırının altında kalır. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis alanlar cezalarına doğrudan açık ceza infaz kurumunda başlar. Çağrı kâğıdı tebliğ edildiğinde hükümlü başsavcılıktan infazın ertelenmesini isteyebilir; bu erteleme her defasında bir yılı geçmez ve en fazla iki kez verilir. İnfaz hâkimi, talep üzerine cezanın hafta sonları ya da yalnızca geceleri kurumda çektirilmesine de karar verebilir.

Diyelim ki on ay hapis verildi ve hiçbir seçenek uygulanmadı. Koşullu salıverilme için cezanın yarısı, yani beş ay kurumda geçirilmelidir. Koşullu salıverilmeye zaten bir yıldan az kaldığı için hükümlü, iyi hâlli olmak ve 7550 sonrası işlenen suçlarda bu beş ayın en az onda birini kurumda geçirmek şartıyla denetimli serbestlik talep edebilir. Beşinci ayın sonunda koşullu salıverilir ve kalan beş ay denetim süresi olarak geçer.

1. Kesinleşme ve çağrı. İlam başsavcılığa gelir, hükümlü on gün içinde teslim olur.
2. Açık kurum. Kasıtlı suçlarda toplam üç yıla kadar ceza burada başlar.
3. Denetimli serbestlik. Kurumda kalınması gereken sürenin onda biri dolunca talep edilebilir.
4. Koşullu salıverilme ve denetim. Cezanın yarısında salıverilir; denetim iyi hâlle biterse ceza infaz edilmiş sayılır.

Asıl fail ortaya çıkarsa geçmiş dosyalar ne olur?

Suç üstlenme iki ayrı dosya doğurabilir. Birincisi, üstlenilen asıl suç hakkındaki dosyadır; üstlenen kişi o suçtan da mahkûm olmuş olabilir. Gerçek fail sonradan ortaya çıkarsa ve yeni deliller kişinin beraatini gerektirecek nitelikteyse, kesinleşmiş hüküm için CMK 311/1-e uyarınca hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Bu yolla beraat kesinleşirse önceki mahkûmiyetin sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir (5352 m.12/3).

İkinci dosya ise TCK 270’ten açılan suç üstlenme davasıdır. Asıl failin ortaya çıkması, üstlenme fiilini ortadan kaldırmaz; aksine bildirimin gerçeğe aykırı olduğunu gösterir. Gerçek failin üstlenmeye yönlendiren kişi olması hâlinde iştirak kuralları ayrıca tartışılır; bu konuda suça iştirak ve faillik yazısına bakılabilir.

Suç üstlenme cezası sicilde ve haklarda iz bırakır mı?

TCK 270 kasıtlı bir suç olduğundan hapis cezası, infaz tamamlanana kadar TCK 53’teki hak yoksunluklarını doğurur. Kısa süreli hapis cezası ertelenmişse ya da kişi suç tarihinde on sekiz yaşından küçükse bu yoksunluklar uygulanmaz. 657 sayılı Kanunun 48/A-5 maddesi suç üstlenmeyi özel olarak saymaz; ancak kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapis alanı memurluğa almaz.

Mahkûmiyet adli sicile kaydedilir; ertelemede denetim süresi, adli para cezasında ödeme bilgisi de sicile işlenir (5352 m.4). İnfaz tamamlandığında kayıt arşive alınır. Bir yıldan kısa hapiste ve adli para cezasında arşiv kural olarak beş yıl sonra tamamen silinir. Toplam bir yıl veya daha fazla hapis ise Anayasa’nın 76. maddesi bakımından hak yoksunluğu doğurduğundan süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla on beş, bu karar olmadan otuz yıldır (5352 m.12/1-b). Ceza zamanaşımı beş yıla kadar hapiste on yıldır. Sonuçların somut dosyadaki etkisi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfası ile mahkemenin beraat kararı verebileceği hâlleri anlatan yazı birlikte okunabilir.

Suç Üstlenme Cezası Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.