Hamile ve Yeni Doğum Yapmış Hükümlüde Cezanın İnfazının Ertelenmesi

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Hapis cezası kesinleşen bir kadın gebeyse ya da yeni doğum yaptıysa, hamile hükümlü için kanunun ilk cevabı nettir: ceza infaz edilmez, geri bırakılır. 5275 sayılı Kanunun 16/4. maddesi bu kuralı takdire yer bırakmadan koyar; erteleme, gebelik boyunca ve doğumdan itibaren bir yıl altı ay süresince devam eder. Bu sürenin sonunda ise ceza kendiliğinden ortadan kalkmaz. Annenin çocuğuyla birlikte nasıl bir infaz yoluna gireceğini konutta infaz, denetimli serbestlik ve cezaevinde çocukla kalma kuralları belirler.

Hamile Hükümlü İçin İnfazın Geri Bırakılması

Kanunun 16/4. maddesi iki durumu birlikte düzenler: kadının gebe olması ve doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması. Bu süre 2020’ye kadar altı aydı; 7242 sayılı Kanun “bir yıl” ibaresini ekleyerek süreyi bir buçuk yıla çıkardı. Maddenin dili “geri bırakılır” şeklindedir; yani savcılığın takdir yetkisi yoktur, şartlar varsa infaz ertelenir.

Erteleme suç türüne göre değişmez. Kasten öldürmeden uyuşturucu ticaretine kadar her suçtan hüküm giyen kadın için aynı kural geçerlidir. Çocuk ölür veya anneden başka birine verilirse durum değişir: bu hâlde ceza, doğumdan itibaren iki ay geçince infaz edilir. Örneğin doğumdan dört ay sonra çocuğunu babasının velayetine bırakan bir hükümlünün cezası, iki aylık süre çoktan dolduğu için çağrı üzerine infaza konur.

Hangi Hamile Hükümlü Ertelemeden Yararlanamaz?

2013’te 6411 sayılı Kanunla eklenen 16/5. madde iki istisna getirir. Birincisi, kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalan ve koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre bulunan kadındır. İkincisi, eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılan hükümlüdür. Bu kişilerin cezasının erteleme dönemine denk gelen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz edilir.

İstisna dar yorumlanmalıdır. Cezaevine girmeden önce gebe olan kadın, koşullu salıverilmesine ne kadar süre kalırsa kalsın 16/4’ten yararlanır. Kurumda gebe kalan kadın da koşullu salıverilmesine altı yıl veya daha az kalmışsa ve tehlikeli sayılmıyorsa erteleme kapsamındadır. Erteleme dışında kalan anneler için yönetmelik, kurumlarda doğum öncesi ve sonrası bakım ve tedavi için özel yer ayrılmasını ve doğumun kurum dışındaki bir sağlık kuruluşunda yapılması için tedbir alınmasını öngörür.

Erteleme İçin Başvuru Nasıl Yapılır?

1. Gebeliği belgeleyin. Resmî bir sağlık kuruluşundan alınmış ve gebelik haftasını gösteren rapor hazırlanır; doğum yapılmışsa doğum raporu ve nüfus kaydı eklenir.
2. Çağrı kâğıdını bekletmeyin. Hüküm kesinleşip çağrı kâğıdı geldiğinde, on günlük sürede infaz savcılığına dilekçeyle başvurulur; ağır cezalarda doğrudan yakalama emri çıkarılabileceğinden kesinleşme öğrenilir öğrenilmez başvurmak gerekir.
3. Dilekçede süreyi hesaplayın. Doğum tarihi ile bir buçuk yıllık sürenin bitiş günü dilekçede yazılır; bu tarih aynı zamanda konutta infaz başvurusunun son günüdür.
4. Adres ve çocuk bilgisini bildirin. Savcılık, erteleme süresince kadının nerede kalacağını ve çocuğun anneyle birlikte olup olmadığını bilmek ister; değişiklikler de bildirilir.
5. Ret hâlinde şikâyet edin. Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararına karşı, öğrenme gününden itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine gidilebilir; kararın tarihinden başlayan otuz günlük üst sınır da kaçırılmamalıdır.

Doğumdan Sonra Konutta İnfaz Mümkün mü?

Mümkündür ve bu imkân 2025’te genişletildi. 5275 sayılı Kanunun 110/4. maddesi, çocuğunu doğurmasının üzerinden altı ay geçmiş kadına cezasını evinde çekme imkânı tanır. Şart, hapis cezalarının toplamının beş yılı aşmamasıdır; adli para cezasından çevrilen hapis de bu kapsama girer. Kararı infaz hâkimi verir. Sınır, 7550 sayılı Kanunla 4 Haziran 2025’ten itibaren üç yıldan beş yıla çıkarıldı.

Başvuru için kadının doğumdan itibaren bir buçuk yılı doldurmamış olması gerekir; yani başvuru penceresi, geri bırakma süresinin içinde, doğumdan sonraki altıncı ay ile on sekizinci ay arasındadır. Konutta infaz kararından sonra çocuk ölür veya anneden başka birine verilirse hâkim kararı kaldırır. Özel infaz usullerinin bazı suçlarda uygulanmadığını söyleyen 110/9. madde, bu fıkrayı istisna dışı bırakmıştır; terör veya örgüt suçundan hükümlü anne de konutta infaz talep edebilir.

Cezaevinde Çocukla Kalma ve Denetimli Serbestlik

Konutta infaz koşulları yoksa iki seçenek kalır. Kanunun 65. maddesine göre dışarıda bakacak kimsesi bulunmayan sıfır-altı yaş grubundaki çocuk, annesinin yanında kalabilir; gündüzleri kurum bünyesindeki veya ilgili kuruluşlara ait kreşlerde barındırılır, yaşına uygun beslenmesi sağlanır. Yönetmelik, üç yaşını dolduran çocuklar için koruyucu ve destekleyici tedbirler bakımından ilgili kurumlara bilgi verilmesini, altı yaşını dolduran ve dışarıda kimsesi olmayan çocuğun Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne teslimini öngörür.

İkinci seçenek 105/A-3-a maddesidir: sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az kalan kadın hükümlü, diğer şartları da taşıyorsa cezasını denetimli serbestlik tedbiriyle dışarıda çekebilir. Bu iki yıl, genel kuraldaki süreden daha uzundur ve özellikle orta uzunlukta cezalarda anneyi çocuğundan ayırmadan infazı mümkün kılar. Genel infaz kuralları için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Görüş ve telefonda annelere tanınan kolaylıklar

Yanında çocuğu bulunan kadın hükümlünün eş, altsoy ve üstsoyla yapacağı kapalı görüşler, talebi hâlinde idare ve gözlem kurulu kararıyla açık görüşe çevrilebilir. Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlünün görüntülü telefon süresi iki kat uygulanır. Çocuğun anneden yakınlarına ya da yakınlardan anneye teslimi de görevli nezaretinde ve çocuğun sakinleşmesine yetecek süre tanınarak yapılır.

Erteleme Bitince Ceza Nasıl Yerine Getirilir?

Bir örnekle düşünelim: Hüküm, kadının gebeliğinin yedinci ayında kesinleşti ve toplam ceza iki yıl altı aydır. İnfaz savcılığı gebeliği gösteren belgeyle infazı geri bırakır. Doğumdan sonraki altıncı ay dolduğunda kadın, cezası beş yılın altında kaldığı için infaz hâkimliğinden konutta infaz isteyebilir. Talep kabul edilirse ceza evde çektirilir; koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri de tabi olunan infaz rejimine göre uygulanır.

Aynı kadının cezası yedi yıl olsaydı konutta infaz yolu kapanırdı. Bu durumda bir buçuk yıllık süre dolunca ceza kurumda infaza konur; çocuk altı yaşından küçükse ve dışarıda bakacak kimse yoksa annenin yanında kalabilir. Koşullu salıverilmeye iki yıl veya daha az kaldığında ise denetimli serbestlik başvurusu gündeme gelir. Hesabın doğru yapılması için tutuklulukta geçen süreler ve mahsuplar süre belgesinde ayrıca kontrol edilmelidir; gebelik dönemi bu hesapta cezadan düşülmez. Cezanın türüne göre değişen oranlar için Türk Ceza Kanunu ve infaz mevzuatı birlikte okunmalıdır.

Soruşturma ve Kovuşturma Aşamasında Gebe Kadın

Hüküm henüz kesinleşmemişse infaz kuralları değil koruma tedbirleri gündemdedir. CMK 109/4 uyarınca gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren altı ay geçmemiş kadın şüpheli ya da sanık hakkında tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir; mahkûmiyet hükmüne karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilmişse bu kararı hükmü veren ilk derece mahkemesi de verebilir. Buradaki süre altı aydır ve kanun hâkime takdir tanır; infazdaki bir buçuk yıllık zorunlu erteleme ile karıştırılmamalıdır.

Tutukluluk döneminin genel kuralları için tutuklama yazısına bakılabilir. Suç tarihi eski olsa da infaza ilişkin bu düzenlemeler kural olarak infaz anında yürürlükte olan hükümlere göre uygulanır; hükmün kendisine ilişkin lehe kanun tartışması ise TCK 7 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Hamile Hükümlü Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.