Hapis Cezalarının İnfazı: Koşullu Salıverilme, Denetimli Serbestlik ve Sicil

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Hapis cezalarının kâğıt üzerindeki süresi ile kişinin cezaevinde gerçekten kalacağı süre aynı değildir. Mahkemenin “dört yıl” dediği bir mahkûmiyet, infaz kanunundaki koşullu salıverilme oranı, denetimli serbestlik ve mahsup kurallarıyla bambaşka bir takvime dönüşür. Bu yazı, hükmün kesinleştiği günden adli sicil kaydının silindiği güne kadar geçen yolu sırasıyla anlatıyor.

Hapis cezalarında hüküm kesinleşince ilk hangi adım atılır?

İstinaf ve temyiz yolları tükendiğinde ya da süresinde kullanılmadığında karar kesinleşir. Mahkeme kesinleşen ilamı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir; infaz bürosu cezayı deftere kaydeder ve hükümlüye bir çağrı kâğıdı yollar. Çağrıya on gün içinde uyulmazsa ya da kaçma şüphesi doğarsa yakalama emri çıkarılır. Kasıtlı suçlarda üç yılı, taksirli suçlarda beş yılı aşan cezalarda ise çağrı beklenmez, doğrudan yakalama emri düzenlenir.

Kanun yolu süreleri ve istinaf incelemesinin kapsamı için ceza muhakemesinde istinaf yazısına bakılabilir. Burada önemli olan şudur: kesinleşmeden önce gözaltında, tutuklulukta veya konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her gün, TCK 63 uyarınca hapis süresinden düşülür.

Ceza açık kurumda mı, kapalı kurumda mı başlar?

İnfaz Kanunu bazı hükümlüleri doğrudan açık ceza infaz kurumuna gönderir. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis alanlar bu gruptadır; adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilenler de doğrudan açık kuruma alınır. Terör ve örgüt suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ikinci kez mükerrir olanlar ve koşullu salıverilmesi geri alınanlar bu kolaylıktan yararlanamaz (5275 m.14/2).

Diğer hükümlüler kapalı kurumda başlar. Açık kuruma geçiş, idare ve gözlem kurulunun 89. madde uyarınca yaptığı değerlendirmeyle olur; sürelerin ayrıntısı yönetmelikte yer alır. Açık kurumun önemi, denetimli serbestliğe geçişin kural olarak buradan yapılmasıdır.

Hapis cezalarında koşullu salıverilme nasıl hesaplanır?

Süreli hapis cezalarında temel oran yarıdır: dört yıl alan kişi, iyi hâlli olmak şartıyla iki yılı kurumda geçirdiğinde koşullu salıverilmeye hak kazanır. Kanun bazı suç gruplarını ayırır ve onlar için üçte iki oranını uygular. Müebbet hapiste yirmi dört, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl kurumda kalınması gerekir.

Koşullu salıverilen hükümlü, kurumda geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi tutulur; bu süre hak ederek tahliye tarihini aşamaz. Denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenir ya da yükümlülüklere ısrarla uyulmazsa koşullu salıverilme geri alınır. Süre sorunsuz geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.

Denetimli serbestliğe geçiş için hangi şartlar aranır?

Koşullu salıverilmeden önceki son bölüm, cezaevi dışında denetimli serbestlik tedbiriyle geçirilebilir. Bunun için hükümlünün açık ceza infaz kurumunda ya da çocuk eğitimevinde bulunması, iyi hâlli olması, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalması ve bunu talep etmesi gerekir. Kararı infaz hâkimi verir. Açık kuruma iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan hükümlü de diğer şartları taşıyorsa bu yoldan yararlanır.

7550 sayılı Kanun, 4 Haziran 2025’ten sonra işlenen suçlar için ek bir şart getirdi: koşullu salıverilmeye kadar kurumda kalınması gereken sürenin en az onda biri, beş günden az olmamak üzere, fiilen kurumda geçirilmiş olmalıdır. Geçici 11. madde bu şartın daha önce işlenen suçlara uygulanmayacağını söyler.

• Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlü: koşullu salıverilmeye iki yıl kala başvurabilir.
• Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle yaşamını yalnız sürdüremeyen hükümlü: üç yıl kala başvurabilir; durum Adli Tıp onaylı raporla belgelenir.
• Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilen kişi: bu infaz usulünden yararlanamaz.

Diyelim ki kasten yaralamadan dört yıl hapis alan ve daha önce tutuklu kalmamış bir kişi var. Koşullu salıverilme için iki yıl kurumda kalması gerekir. Açık kuruma geçmiş ve iyi hâlli ise, ilk yılın sonunda denetimli serbestlik talep edebilir. İkinci yılın sonunda koşullu salıverilir ve kalan iki yıl denetim süresi olarak geçer.

Konutta, hafta sonu veya gece infaz kimlere uygulanabilir?

İnfaz hâkimi, talep üzerine kasıtlı suçlarda toplam üç yıl, taksirli suçlarda (taksirle öldürme hariç) toplam beş yıl veya daha kısa hapsin hafta sonları ya da yalnız geceleri kurumda çektirilmesine karar verebilir. Kadınlar, çocuklar ve altmış beş yaşını bitirenler için toplam üç yıla kadar, yetmiş yaşını bitirenler için dört, yetmiş beş yaşını bitirenler için beş, seksen yaşını bitirenler için altı yıla kadar ceza konutta çektirilebilir (5275 m.110).

Doğum yaptıktan sonra altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az cezası bulunan kadın hükümlü için de konutta infaz mümkündür. Terör ve örgüt suçları, cinsel dokunulmazlık suçları ve koşullu salıverilmesi geri alınanlar bakımından bu özel usuller kural olarak kapalıdır.

Tahliyeden sonra hangi haklar kısıtlı kalır?

Kasıtlı bir suçtan hapis cezası alan kişi, TCK 53’e göre ceza infaz edilene kadar kamu görevi üstlenemez, velayet ve vesayet görevinde bulunamaz, dernek, vakıf, şirket ve siyasi parti yöneticisi olamaz, izne bağlı bir mesleği kendi sorumluluğunda yürütemez. Koşullu salıverilen ya da cezası ertelenen kişinin kendi çocukları üzerindeki velayet yetkisine dokunulmaz. Kısa süreli cezası ertelenenler ile suç tarihinde on sekiz yaşından küçük olanlar bakımından bu yoksunluklar uygulanmaz.

Ceza tamamlandığında bu yoksunluklar kalkar; ancak başka kanunlardaki sonuçlar devam edebilir. 657 sayılı Kanunun 48. maddesi, kasıtlı bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanı memurluğa almaz. 6136 sayılı Kanunun 7. maddesi ise taksirli suçlar hariç bir yıldan fazla hapis alanlara, infaz tamamlandıktan sonra beş yıl geçmeden ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmadan silah ruhsatı verilmeyeceğini söyler.

1. İnfazın tamamlanması. Hapis cezası çekilir ya da denetim süresi iyi hâlle geçer.
2. Adli sicilden arşive geçiş. Adli Sicil Kanunu m.9 uyarınca kayıt adli sicilden silinip arşive alınır.
3. Hakların geri verilmesi. İnfazdan sonra üç yıl iyi hâlle geçirilirse mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi istenebilir (5352 m.13/A).
4. Arşivin tamamen silinmesi. Kural olarak beş yıl sonra; Anayasa’nın 76. maddesi (toplam bir yıl veya daha fazla hapis) ya da başka kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde, hak iadesiyle on beş, iadesiz otuz yıl sonra (5352 m.12).

Ceza zamanaşımı ve tekerrür hangi durumda gündeme gelir?

Kesinleşmiş bir hapis cezası sonsuza kadar infaz edilebilir değildir. TCK 68’e göre beş yıla kadar hapiste on yıl, beş yıldan fazla hapiste yirmi yıl, yirmi yıl ve üzerindeki cezalarda yirmi dört yıl geçerse ceza artık infaz edilmez. Süre, hükmün kesinleştiği ya da infazın herhangi bir nedenle kesildiği günden başlar ve kalan ceza üzerinden hesaplanır.

Tekerrür ise sonraki bir suçta önemlidir. Önceki ceza beş yıldan fazlaysa infazından itibaren beş yıl, beş yıl veya daha azsa üç yıl içinde yeni bir kasıtlı suç işlenirse, sonraki ceza mükerrirlere özgü rejimle infaz edilir ve tahliyeden sonra da denetim uygulanır. Basit yargılama ya da seri muhakeme usulü gibi özel usullerle verilen kararların sonuçları için ilgili yazılara bakılabilir; istinafa kapalı hükümlerin tekerrüre esas olmadığı da CMK 272/3’te yazılıdır.

Hapis cezalarında suç tarihi neden belirleyicidir?

İnfaz hukuku son yıllarda sık değişti. 7242, 7550, 7571 ve 7593 sayılı kanunların her biri koşullu salıverilme, denetimli serbestlik ya da özel infaz usullerinde farklı tarihlerden itibaren uygulanan kurallar getirdi. TCK 7/3, infaz rejimine ilişkin hükümlerin kural olarak derhal uygulanacağını, ancak erteleme, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanların bu kuralın dışında kaldığını belirtir.

Örneğin 5275 sayılı Kanunun geçici 10. maddesi, 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen bazı suçlarda açık kurumda en az üç ay kalan hükümlüye denetimli serbestliğe üç yıl erken geçme imkânı tanır; kasten öldürmenin bazı hâlleri, cinsel suçlar, terör ve örgüt suçları gibi istisnalar vardır. Bu nedenle aynı süreli iki ceza, suç tarihlerine göre farklı takvimlerle infaz edilebilir. Somut hesap için ceza hukuku ve ceza muhakemesi alanındaki hizmet sayfasından ya da beraat kararına ilişkin yazımızdan başlayarak dosyanın tamamı değerlendirilmelidir.

Hapis Cezalarının İnfazı Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.