İBAN Veren Kişi Fail mi, Yardım Eden mi? TCK 37 ve 39 Ayrımı ve Ceza Farkı

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 37, 39, 157, 158/1-f ve 158/4

Bir tanıdığınız ya da internette karşılaştığınız biri, kısa bir süre için İBAN numaranızı, banka kartınızı veya internet bankacılığı bilgilerinizi istedi. Aylar sonra gelen çağrıda, hesabınıza dolandırıcılık mağdurlarının parasının yatırıldığı ve bu paranın çekildiği söyleniyor. Dosyadaki en önemli soru bu noktada ortaya çıkar: İBAN veren yardım eden mi sayılır, yoksa suçu diğerleriyle birlikte işleyen fail mi? Bu sorunun cevabı, aynı olayda verilecek cezanın yarıya inip inmeyeceğini belirler.

Bu ayrım cezayı doğrudan etkiler. Yazıda Türk Ceza Kanunu (TCK) 37. maddedeki faillik ile 39. maddedeki yardım etme arasındaki farkı, İBAN veren kişinin hangi durumda hangi gruba girdiğini, 7589 sayılı Kanunla eklenen 158. maddenin dördüncü fıkrasının bu tabloya etkisini ve hükümden sonra karşılaşılabilecek sonuçları sırasıyla anlatıyoruz. Amacımız, ifadeye çağrılan kişinin dosyasındaki temel soruyu doğru kurabilmesidir.

İBAN veren kişi neden dolandırıcılık dosyasına girer?

İnternet ve telefon üzerinden yapılan dolandırıcılıklarda mağdurdan alınan para çoğu zaman failin kendi hesabına gönderilmez. Bunun yerine üçüncü kişilere ait hesaplar kullanılır; para bu hesaplara yatırılır, kısa sürede çekilir veya başka hesaplara dağıtılır. Mağdurun şikâyetinden sonra bankadan gelen kayıtlarda ilk görünen isim hesap sahibidir. Bu nedenle İBAN, kart veya şifresini başkasına veren kişi, planın ayrıntısından habersiz olsa bile şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrılabilir.

Hesabını bilerek kullandıran kişinin genel durumunu İBAN kiralama cezası yazımızda, hesabına habersiz para gelen kişinin ilk adımlarını ise hesabıma bilinmeyen para geldi yazımızda ele aldık. Bu yazı tek bir soruya odaklanıyor: hesabını veren kişi, ceza hukukunun iştirak kuralları içinde nereye yerleştirilir ve bu yerleştirme cezayı ne kadar değiştirir? Cevap, aynı olayda yer alan kişiler arasında bile farklı çıkabilir.

Fail, azmettiren ve yardım eden arasındaki fark nedir?

Birden fazla kişinin katıldığı suçlara iştirak denir ve TCK katılanları üç gruba ayırır. TCK 37. maddeye göre suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren her kişi fail olarak sorumlu tutulur; buna müşterek faillik denir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, suçu başkasını araç olarak kullanarak işleyen kişiyi de fail sayar. TCK 38. madde ise başkasını suç işlemeye azmettiren kişiye işlenen suçun cezasının verileceğini öngörür. Bu iki grupta ceza, suçun kendi cezası üzerinden belirlenir.

TCK 39. madde yardım edeni düzenler ve yardımın biçimlerini sayar: suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek, fiilden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek, fiilde kullanılan araçları sağlamak ve suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak. TCK 40. maddedeki bağlılık kuralına göre iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiil yeterlidir ve her katılan kendi kusuruna göre cezalandırılır. Konunun genel çerçevesini iştirak hâlinde mahkûmiyet yazımızda bulabilirsiniz.

İBAN veren kişi hangi durumlarda fail sayılabilir?

Müşterek faillikte aranan ölçüt, kişilerin suçu birlikte işleme konusunda ortak bir karar vermesi ve fiil üzerinde birlikte hâkimiyet kurmasıdır. Öğretide fonksiyonel hâkimiyet olarak adlandırılan bu ölçüt, kişinin katkısı olmadan suçun planlandığı biçimde gerçekleşip gerçekleşemeyeceğine bakar. Uygulamada bazı kararlarda hesap sahibi, hesabın kullanımı üzerinde kontrolü bulunduğu gerekçesiyle müşterek fail kabul edilmiştir. Öğretide ise aldatma eylemine hâkim olmayan hesap sahibinin fail sayılmasının, yardım etme ile faillik arasındaki sınırı belirsizleştirdiği yönünde eleştiriler yer alır.

Varsayımsal bir örnekle anlatalım. Mağdurla telefonda konuşan, ona kazanç vaat eden, parayı kendi hesabına yatırtan ve hemen çekip ekibe teslim eden kişi, aldatmanın parçası olan davranışları bizzat gerçekleştirmiştir; böyle bir kişinin fail sayılması güçlü bir ihtimaldir. Buna karşılık yalnızca hesap bilgilerini bir kez başkasına veren, sonrasında hesaba dokunmayan ve mağdurla hiçbir temas kurmayan kişinin katkısı aldatmanın dışında kalır. Bu ikinci durumda yardım etme ve 158/4 indirimi tartışması öne çıkar.

Yargıtay uygulaması bu konuda tek bir çizgide birleşmiş görünmüyor. Bazı dosyalarda kast bulunmadığı gerekçesiyle beraat, bazılarında yardım etme, bazılarında da faillik kabul edilmiştir. Sonuç; yazışmalara, hesap hareketlerine, paranın kim tarafından çekildiğine ve hesap sahibinin elde ettiği menfaate göre her dosyada ayrıca belirlenir. Bu nedenle benzer görünen iki dosyada farklı nitelendirme yapılması şaşırtıcı sayılmaz.

İBAN veren yardım eden sayılırsa ceza ne kadar değişir?

TCK 39. maddeye göre işlenen suç müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektirmiyorsa, yardım edene verilecek cezanın yarısı indirilir ve bu durumda ceza sekiz yılı geçemez. Dolandırıcılıkta bu kural doğrudan uygulanır. Basit dolandırıcılık TCK 157. maddede bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Banka veya bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı nitelikli dolandırıcılıkta ise 158/1-f bendine göre ceza dört yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Nitelikli hâllerin tamamı için nitelikli dolandırıcılık cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir hesapla, nitelikli dolandırıcılıkta mahkeme temel cezayı alt sınırdan dört yıl olarak belirlerse, fail için diğer artırım ve indirimler bu ceza üzerinden yapılır. Aynı olayda kişi yardım eden kabul edilirse ceza iki yıla iner ve takdiri indirimle daha da azalabilir. Adli para cezası da aynı oranda etkilenir. Bu fark, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme gibi iki yıl ve altındaki cezalarda düşünülen kurumların uygulanabilmesi bakımından belirleyicidir.

7589 sayılı Kanunla eklenen TCK 158/4 neyi değiştirdi?

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 7589 sayılı Kanun, TCK 158. maddeye dördüncü fıkra ekledi ve bu hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Fıkraya göre 157 ve 158. maddelerdeki suçlara iştirak, haksız bir menfaat sağlamak amacıyla banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarını ya da banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalmışsa, verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Bu fıkra iştirak türünü belirleyen bir kural olarak tasarlanmamıştır; bir ceza indirimi sebebidir. Kişi olayın özelliğine göre fail veya yardım eden olarak kalır. Metin yardım eden yerine iştirak kelimesini kullandığından, katkısı yalnızca hesap vermekten ibaret olan müşterek failin de bu indirimden yararlanabileceği öğretide savunulur. Yardım etme indirimi ile 158/4 indiriminin aynı kişiye art arda uygulanıp uygulanamayacağı ise tartışmalıdır; iki görüş de savunulmaktadır ve konuyu yargı içtihadı netleştirecektir.

Hüküm sanık lehine olduğu için TCK 7. madde uyarınca henüz sonuçlanmamış, yani derdest dosyalarda mahkemece kendiliğinden uygulanır. Kanunun geçici maddesi, bölge adliye mahkemesinde bulunan ilgili dosyalarda bozma kararı verilerek dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesini öngörür. Kesinleşmiş hükümler için ise uyarlama yargılaması yolu gündeme gelir; bu yargılamada mahkeme yeni hükmün dosyaya etkisini ayrıca inceler.

İBAN vermek her durumda suç mudur, kast nasıl değerlendirilir?

Dolandırıcılık yalnızca kasten işlenebilen bir suçtur ve kanunda taksirli hâli düzenlenmemiştir. Bu nedenle iştirakten söz edebilmek için hesap sahibinin, hesabın aldatma yoluyla elde edilen paranın aktarımında kullanılacağını bilmesi ve istemesi gerekir. Kendisine iş ilanı, kargo hizmeti, kripto alım satımı veya borç ödemesi gibi gerçeğe aykırı bir gerekçe söylenerek hesabı kullanılan ve bu gerekçeye inanması makul görünen kişi bakımından kast tartışmalıdır. Böyle bir durumda 158/4 indirimi yerine beraat gündeme gelir.

Bazı dosyalarda kişinin dolandırıcılığı kesin olarak bilmediği, ancak bu ihtimali öngördüğü hâlde hesabını verdiği ileri sürülür. Buna olası kast denir ve TCK 21/2 maddesine göre temel ceza üçte birden yarıya kadar indirilir. Kastın varlığı değerlendirilirken hesabın kime ve hangi gerekçeyle verildiğine, karşılığında para alınıp alınmadığına, kısa sürede birden fazla hesap açılıp açılmadığına ve şüpheli işlem fark edildiğinde bankaya bildirim yapılıp yapılmadığına bakılır.

Hükümden sonra neler olur: HAGB, erteleme ve infaz

Yardım etme veya 158/4 indirimi, cezanın iki yıl veya daha aşağı inmesini sağlayabilir. Bu durumda önce hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) değerlendirilir. 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen CMK 231. maddeye göre HAGB için kasıtlı bir suçtan önceden mahkûmiyet bulunmaması, yeniden suç işlenmeyeceği kanaati ve zararın giderilmesi aranır; zarar beş yıllık denetim süresi içinde aylık taksitlerle de ödenebilir. Ayrıntılar HAGB değişikliği yazımızda yer alıyor.

HAGB uygulanmazsa iki yıl veya daha az süreli hapis cezasında TCK 51 uyarınca erteleme gündeme gelebilir. Zararın giderilmesi TCK 168 uyarınca ayrıca etkin pişmanlık indirimi sağlar. Hapis cezası infaz edilecekse koşullu salıverilme oranı ve denetimli serbestlik süresi, 5275 sayılı Kanuna göre suç tarihi ve suç türü dikkate alınarak hesaplanır; son değişiklikleri İnfaz Düzenlemesi 2026 yazımızda özetledik. Dolandırıcılıktan mahkûmiyet adli sicile işlenir ve 657 sayılı Kanuna göre memuriyete girişte engel suçlar arasında yer alır.

İBAN veren kişi olarak suçlandığınızda ne yapmalı?

İfadeye çağrıldığınızda ilk iş, hesabınızı kime, ne zaman ve hangi gerekçeyle verdiğinizi gösteren belgeleri toplamaktır. Mesajlaşmalar, iş ilanının ekran görüntüsü, size yapılan ödemeler ve bankaya yaptığınız bildirimler, rolünüzün fail, yardım eden veya iyi niyetli hesap sahibi olarak nitelendirilmesinde belirleyici olur. Hesaba gelen parayı çekip çekmediğiniz, mağdurla temasınızın bulunup bulunmadığı ve elde ettiğiniz menfaat, ifadede açık ve tutarlı biçimde anlatılmalıdır.

Savunmada yardım eden sayılma, 158/4 indirimi ve kast yokluğu ayrı başlıklar olarak ele alınmalıdır; her biri farklı delillere dayanır. Örneğin yardım eden sayılma tartışmasında olayın planı ve diğer şüphelilerin rolü, 158/4 tartışmasında katkının sınırı, kast tartışmasında ise hesabın verildiği andaki bilginiz öne çıkar. Zararın giderilmesi her aşamada cezayı etkileyebileceği için mağdurun zararını karşılama imkânı da ayrıca düşünülmelidir. Ankara ve Çankırı adliyelerinde yürüyen bu tür dosyalarda izlediğimiz yaklaşımı bilişim hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

İBAN Veren Yardım Eden Konusunda Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.