Çocuğun İfadesi Nasıl Alınır? Adli Görüşme Odası, Uzman Eşliği ve Tekrar Dinlenmeme

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 52/3, 150, 234 ve 236; 5395 m.15

Okulda yaşanan bir olay nedeniyle savcılıktan çağrı alan bir aile, ilk olarak çocuğunun karakola mı götürüleceğini, kaç kez anlatmak zorunda kalacağını ve yanında kimin bulunacağını merak eder. Çocuğun ifadesi, ceza muhakemesinde yetişkinlerinkinden farklı kurallara bağlıdır. Bu kuralların amacı, çocuğun yaşadığı olayı tekrar tekrar anlatarak yeniden örselenmesini önlemek ve aynı zamanda beyanın güvenilir biçimde kayda geçmesini sağlamaktır.

Bu yazıda mağdur veya tanık çocuğun ifadesinin adli görüşme odasında nasıl alındığını, uzman bulundurma ve ses ile görüntü kaydı zorunluluğunu, çocuğun kural olarak bir kez dinlenmesi ilkesini ve cinsel suç mağduru çocuklar için öngörülen özel usulü anlatıyoruz. Ardından hakkında soruşturma yürütülen çocuğun ifadesindeki güvenceleri ve aileler ile müdafilerin dikkat etmesi gereken noktaları ele alıyoruz.

Çocuğun ifadesi neden özel kurallara bağlıdır?

Bir çocuk ceza dosyasına üç farklı sıfatla girebilir: suçtan zarar gören mağdur olarak, olayı gören veya bilen tanık olarak ya da hakkında soruşturma yürütülen adli süreçteki çocuk olarak. Her üç durumda da kanun, çocuğun yaşını, gelişim düzeyini ve olayın onun üzerindeki etkisini gözeten güvenceler öngörür. Bu güvencelerin temelinde çocuğun üstün yararı ilkesi bulunur; yani her işlemde öncelik, çocuğun ruhsal ve bedensel bütünlüğünün korunmasına verilir.

Özel kuralların ikinci amacı, beyanın doğruluğunu korumaktır. Çocuklar, yönlendirici sorulara ve tekrarlanan anlatımlara yetişkinlerden daha açıktır. Olayı kollukta, hastanede, savcılıkta ve mahkemede ayrı ayrı anlatmak zorunda kalan bir çocuğun beyanında zamanla farklılıklar oluşabilir. Bu farklılıklar ise hem çocuğu yıpratır hem de dosyanın sağlıklı değerlendirilmesini zorlaştırır. Bu nedenle ifadenin bir kez, uygun bir ortamda, uzman aracılığıyla ve kayıt altında alınması hedeflenir.

Tanık olarak dinlenecek çocuk için de benzer bir özen gösterilir. Ceza Muhakemesi Kanununun 50. maddesine göre dinlendiği sırada on beş yaşını doldurmamış olanlar yemin ettirilmeden dinlenir. Mağdur ise tanık olarak dinlendiğinde, yemin hariç tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır. Böylece çocuğun hem beyanının değeri korunur hem de ona yaşının kaldıramayacağı bir sorumluluk yüklenmemiş olur.

Adli görüşme odası nedir, nasıl işler?

Adli görüşme odası, ifadenin özel bir ortamda alınması gereken veya failin karşısına çıkması sakıncalı görülen kişilerin beyanlarının uzman aracılığıyla alındığı bölümdür. Bu odalar, 30 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Yönetmeliği ile adliyelerdeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bağlı olarak düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun 236. maddesi de savcının veya hâkimin uygun gördüğü hâllerde çocuğun beyanının uzmanlar aracılığıyla özel ortamda alınmasına imkân tanır.

Oda genellikle üç bölümden oluşur. Bekleme odasında çocuk görüşmeden önce rahatlar ve avukatıyla birebir konuşabilir. Görüşme odasında çocukla yalnızca psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı gibi bir adli görüşmeci bulunur. Savcı veya hâkim ise yan taraftaki gözlem odasından görüşmeyi izler; soruları ses ve görüntü aktarımı sağlayan sistem üzerinden adli görüşmeciye iletir. Adli görüşmeci soruları çocuğun anlayabileceği bir dile çevirir ve görüşme baştan sona kayda alınır. Odada çocuğun yaşına uygun oyun ve çizim materyalleri bulundurulur; cinsel suç mağdurları talep ederse belirli cinsiyetten bir adli görüşmeci de isteyebilir.

Uzman eşliği ve ses ile görüntü kaydı zorunlu mu?

Evet. Ceza Muhakemesi Kanununun 236. maddesine göre mağdur çocuklar dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim dallarından bir uzman bulundurulur. Kanunun 52. maddesinin üçüncü fıkrası da tanıkların dinlenmesi sırasında ses ve görüntü kaydı yapılabileceğini belirttikten sonra, mağdur çocukların tanıklığında bu kaydı zorunlu tutar. Kayıt, çocuğun aynı olayı tekrar anlatmasına gerek kalmadan beyanın sonraki aşamalarda incelenebilmesini sağlar. Kayıt aynı zamanda savunmanın, beyanın hangi sorularla ve nasıl bir ortamda alındığını denetlemesine imkân verir.

Yargıtay uygulamasında, yaşı küçük mağdurun uzman bulundurulmadan ve kayıt yapılmadan dinlenmesi usule aykırılık olarak değerlendirilmekte ve bozma nedeni yapılabilmektedir. Soruşturmada yapılan kaydın kovuşturmada taraflara gösterilmeden veya okunmadan hükme esas alınması da savunma hakkının kısıtlanması olarak görülmüştür. Bu nedenle hem mağdur vekili hem de müdafi, ifadenin hangi usulle alındığını dosyadan kontrol etmeli ve eksiklik varsa bunu zamanında ileri sürmelidir.

Çocuk neden tekrar tekrar ifadeye çağrılmaz?

Ceza Muhakemesi Kanununun 236. maddesine göre, suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk mağdur soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir kez dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu hâller ise saklıdır. Adalet Bakanlığının cinsel suç soruşturmalarına ilişkin 170 sayılı Genelgesi de zorunlu hâller dışında çocuğun ifadesinin savcı tarafından bizzat ve mümkün olduğunca tek seferde alınmasını ister. Genelge, kolluk, sağlık personeli ve adli merciler tarafından ayrı ayrı dinlenmenin ikincil örselenmeye yol açabileceğini açıkça vurgular.

Bu ilke, sanığın savunma hakkıyla dengelenir. Kovuşturma aşamasında çocuğa yeni bir soru yöneltilmesi gerçekten zorunluysa, istisnai olarak yeniden dinleme yapılabilir; bu durumda şüpheli, sanık veya müdafi de soru sorma imkânı bulur. Yeniden dinleme mümkünse adli görüşme odasında ve tercihen ilk görüşmeyi yapan adli görüşmeci aracılığıyla yapılır. Böylece çocuk aynı ortamda, tanıdığı bir uzmanla konuşur ve sanığın karşısına çıkmak zorunda kalmaz. Adli destek planında ifadelerin mümkün olduğunca az sayıda ve kısa sürede alınması önerilebilir; ifade sırasında kişinin seçtiği bir yakının ona eşlik etmesi de istenebilir.

Cinsel suç mağduru çocukların ifadesi nasıl alınır?

Kanun, çocukların cinsel istismarına ilişkin nitelikli hâllerde daha da ayrıntılı bir usul öngörür. Ceza Muhakemesi Kanununun 236. maddesine 2019 yılında 7188 sayılı Kanunla eklenen hükümlere göre, bu suçların mağduru çocukların soruşturma aşamasındaki beyanları, bu amaçla hizmet veren merkezlerde savcının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır ve kayda geçirilir. Kamuoyunda Çocuk İzlem Merkezi olarak bilinen bu birimler genellikle hastaneler bünyesindedir. Görüşme aynalı bir odada yapılır; aynanın arkasında savcı, çocuğun avukatı ve ilgili uzmanlar görüşmeyi izleyebilir. Çocuk, yargı çevresi ve il sınırı gözetilmeksizin en yakın merkeze götürülür; 2024 yılında yapılan değişiklikle bu merkezlerin devlet üniversitelerince de kurulabileceği hükme bağlanmıştır.

Bu kayıtlar dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliğinin korunması için tedbir alınır. Kayıtlar yazılı tutanağa dönüştürülerek talep eden ilgililere verilir; görüntüler ise ancak yetkili makamın gözetiminde izletilebilir. Bu dosyalarda delillerin nasıl değerlendirildiğini cinsel suçlarda mağdur beyanı yazımızda, mahkûmiyetten sonraki sonuçları ise çocuk istismarı davasından sonra başlıklı yazımızda ele aldık.

Hakkında soruşturma yürütülen çocuğun ifadesi nasıl alınır?

Çocuk şüpheli konumundaysa güvenceler farklı bir amaca hizmet eder: çocuğun savunma hakkını eksiksiz kullanabilmesi. 5395 sayılı Kanunun 15. maddesine göre çocuk hakkındaki soruşturmayı çocuk bürosundaki savcı bizzat yürütür ve ifade sırasında çocuğun yanında bir sosyal çalışma görevlisi bulunabilir. Ceza Muhakemesi Kanununun 150. maddesi uyarınca şüpheli çocuğa, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Kolluktaki işlemler sırasında, çocuğun yararına aykırı olmadıkça yakınlarından biri de yanında bulunabilir. Çocuk haklarının ne anlama geldiğini kavrayamıyorsa, sosyal çalışma görevlisi bu hakları ona yaşına uygun biçimde açıklar.

Çocuk gözaltında kolluğun çocuk biriminde veya yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur ve yetişkin şüphelilerle karşılaştırılmaz. Uygulama yönetmeliğine göre çocuklara zorunlu hâller dışında kelepçe takılamaz. Müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Çocuğun susma hakkı da yetişkinlerde olduğu gibi geçerlidir. Çocuk mahkemesindeki yargılamanın sonraki aşamalarını çocuk mahkemesinde yargılama yazımızda anlattık; yetişkinler için ifade sürecini ise ifadeye çağrılma yazımızda bulabilirsiniz.

Aileler ve avukatlar ifadeden önce ve sonra neye dikkat etmeli?

Mağdur çocuğun bir vekili yoksa, Ceza Muhakemesi Kanununun 234. maddesi uyarınca istemi aranmaksızın baro tarafından avukat görevlendirilir. Aile, görevlendirilen avukatla erken aşamada iletişim kurmalı, çocuğun sağlık ve okul durumuna ilişkin bilgileri paylaşmalı ve ifadenin adli görüşme odasında alınması gerekip gerekmediğini değerlendirmelidir. Adliyelerdeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri de çocuğu ve aileyi süreç hakkında bilgilendirir.

İfadeden önce çocuğa olay hakkında sorular sormak, ona ne söyleyeceğini anlatmak veya olayı birlikte prova etmek ciddi bir hatadır. Bu tür yönlendirmeler çocuğu yıpratır ve beyanın güvenilirliğini tartışmalı hâle getirir. Aile, çocuğa yalnızca güvende olduğunu, kendisini dinleyecek kişilerin ona yardım etmek için orada bulunduğunu ve bilmediği bir şeyi bilmiyorum diyebileceğini söylemelidir. İfadeden sonra çocuğun ihtiyaç duyduğu psikolojik destek de ihmal edilmemelidir. Olayın okulda veya mahallede konuşulmasını önlemek ve çocuğun günlük düzenini korumak, en az hukuki adımlar kadar önem taşır.

Çocuğun ifadesi sürecinde ne yapmalı?

Çocuğunuz mağdur veya tanık olarak ifadeye çağrıldıysa, önce çağrının hangi makamdan geldiğini ve ifadenin nerede alınacağını öğrenin. Adli görüşme odasında ve uzman eşliğinde dinlenme talebini avukat aracılığıyla iletin ve ifadenin kayda alınıp alınmadığını dosyadan kontrol ettirin. Çocuğunuz hakkında soruşturma yürütülüyorsa, müdafi gelmeden ifade verilmemesi ve çocuğun haklarının ona anlayacağı bir dille anlatılması önceliklidir. İfade tutanağının veya kayıt dökümünün bir örneğini avukat aracılığıyla almak, sonraki aşamalarda çocuğun yeniden dinlenmesine gerek olup olmadığını değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Her iki durumda da çocuğun okul, sağlık ve varsa psikolojik destek belgelerini hazırlamak, süreç boyunca gereken desteği planlamayı kolaylaştırır. Ailenin kendisinin de bu dönemde destek alması, çocuğa sakin ve güven veren bir ortam sunmasını kolaylaştırır; adliyelerdeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri bu konuda da yol gösterebilir. Ankara ve Çankırı adliyelerinde yürüyen dosyalarda da aynı usul kuralları uygulanır. Çocukların yer aldığı ceza dosyalarına yaklaşımımızı ceza hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

Çocuğun İfadesi Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.