Cinsel Suçlarda Şikâyet Süresi ve Dava Zamanaşımı: Hangi Suç Şikâyete Bağlı?

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 66, 67 ve 73; TCK 102 ile 105

Cinsel suç mağdurlarının önemli bir bölümü yaşadıklarını hemen anlatamaz. Korku, utanç, aile içi baskı veya fail ile süren bir ilişki, şikâyetin aylar hatta yıllar sonra gündeme gelmesine yol açabilir. Bu noktada iki soru belirleyici olur: Bu suç şikâyete bağlı mı ve cinsel suçlarda şikâyet süresi ne kadar? Suçlanan kişi açısından da aynı sorular, dosyanın hiç açılamayacağı, düşeceği ya da yıllar sonra bile görülebileceği sonuçlarını doğurur.

Bu yazıda şikâyete bağlı suç kavramını, Türk Ceza Kanunundaki cinsel suçların hangilerinin şikâyete bağlı olduğunu, altı aylık sürenin nasıl hesaplandığını, şikâyetten vazgeçmenin sonuçlarını ve dava zamanaşımının işleyişini sırasıyla anlatıyoruz. Ceza aralıklarının ayrıntısı için ilgili suçlara ayrılmış yazılarımıza yönlendirme yapıyoruz.

Şikâyete bağlı suç ne demektir, şikâyet süresi nasıl işler?

Kural olarak suçlar kamu adına kendiliğinden soruşturulur. Kanun ise bazı suçlarda soruşturmanın başlamasını mağdurun iradesine bırakır; bunlara şikâyete bağlı suç denir. Türk Ceza Kanunu (TCK) 73. maddeye göre şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Sürenin başlangıcında esas alınan an, olayın tarihi yerine öğrenme tarihidir. Fail başlangıçta bilinmiyorsa altı ay, failin kimliğinin öğrenildiği günden itibaren işler.

Şikâyet savcılığa, kolluğa veya mahkemeye yapılabilir ve yazılı ya da sözlü olabilir. Birden fazla şikâyet hakkı sahibi varsa, birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını ortadan kaldırmaz. Öğrenme tarihinin kendisi de çoğu zaman tartışma konusu olur. Varsayımsal bir örnekte, olaydan aylar sonra şikâyette bulunan mağdurun, failin kimliğini ancak yakın zamanda öğrendiğini gösteren yazışmaları, sürenin ne zaman başladığını belirlemede önemli bir delil olur.

Şikâyetin içeriği de önem taşır. Şikâyette olayın ne zaman ve nerede yaşandığının, failin kim olduğunun ve hangi davranışların şikâyet konusu yapıldığının açıkça anlatılması, sonraki aşamada nitelendirme tartışmalarını kolaylaştırır. Mağdurun şikâyet sırasında bir avukat veya güvendiği bir yakınıyla birlikte bulunması mümkündür. Şikâyet bir kez yapıldıktan sonra soruşturma savcılığın yönetiminde yürür ve mağdur, katılan sıfatıyla kovuşturmada dosyayı takip edebilir.

Cinsel suçlarda hangi suç şikâyete bağlıdır?

TCK’nın cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bölümünde şikâyet şartı her suçta ve her hâlde farklı biçimde düzenlenmiştir. Aynı maddenin temel hâli şikâyete bağlıyken nitelikli hâli kendiliğinden soruşturulabilir. Aşağıdaki tablo, kanun metni ve Yargıtay uygulamasına göre genel tabloyu gösterir. Somut dosyada hangi fıkranın uygulanacağı, şikâyet şartını da doğrudan belirler.

Cinsel tacizin ikinci fıkrasındaki nitelikli hâllerde, örneğin aynı işyerinde çalışmanın veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılmasında, Yargıtay’ın yakın tarihli uygulaması şikâyetin aranmadığı yönündedir; ancak bu konuda farklı yönde verilmiş kararlar da bulunduğundan somut dosyada ayrıca değerlendirme gerekir. Ayrıntılar için cinsel taciz ve reşit olmayanla cinsel ilişki yazılarımıza bakabilirsiniz.

Altı aylık sürede nelere dikkat edilmeli?

Altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra yapılan şikâyetle şikâyete bağlı bir suçtan dava açılamaz. Bu nedenle mağdurun öğrenme tarihini ve şikâyet tarihini belgelemesi önemlidir. Öte yandan şikâyet süresi dolmuş olsa bile, olayda nitelikli bir hâl bulunduğu anlaşılırsa, örneğin fiilin birden fazla kişiyle veya kendini savunamayacak bir kişiye karşı işlendiği ortaya çıkarsa, soruşturma şikâyete bağlı olmaksızın yürütülebilir. Bu durumda yalnızca dava zamanaşımı süresi önem taşır.

Çocuk mağdurlarda şikâyet hakkı, mağdurun yanında yasal temsilcisi tarafından da kullanılabilir. Mağdurun on sekiz yaşından küçük olduğu dosyalarda çoğu suç zaten şikâyete bağlı olmadığından, bu dosyalarda belirleyici olan genellikle zamanaşımı kurallarıdır. Çocuk mağdurlara ilişkin ayrıntılar için çocuk istismarı davasından sonra yazımıza bakabilirsiniz.

Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?

TCK 73’e göre şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Vazgeçme soruşturma aşamasında yapılırsa savcılık kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir; kovuşturma aşamasında yapılırsa mahkeme düşme kararı verir. Vazgeçmenin sonuç doğurması için sanığın bunu kabul etmesi gerekir; vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık hakkında yargılama sürer. Suçun birden fazla kişiyle işlendiği hâllerde vazgeçme, kabul etmeyen dışındaki diğer sanıkları da kapsar.

Hükmün kesinleşmesinden sonra yapılan vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda, yani nitelikli cinsel saldırıda veya çocukların cinsel istismarında, mağdurun şikâyetinden vazgeçtiğini söylemesi davayı sona erdirmez; dava kamu adına sürer. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma da uygulanmadığından taraflar arasındaki anlaşma, şikâyete bağlı hâller dışında dosyanın sonucunu doğrudan değiştirmez. Konunun ceza ve infaz boyutunu cinsel saldırı cezası yazımızda anlattık.

Cinsel suçlarda dava zamanaşımı ne kadardır?

Dava zamanaşımı, belirli bir süre geçtikten sonra suçtan dolayı kamu davası açılamaması veya açılmış davanın düşmesidir. TCK 66’ya göre süre, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir: beş yılı geçmeyen hapis cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl, daha ağır cezalarda daha uzun süreler uygulanır. Süre hesaplanırken dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de dikkate alınır.

Bu kurala göre sarkıntılık düzeyindeki cinsel saldırıda üst sınır beş yıl olduğundan dava zamanaşımı sekiz yıl, cinsel saldırının temel hâlinde üst sınır on yıl olduğundan on beş yıldır. Organ veya cisim sokulması hâlinde kanun yalnızca alt sınır gösterdiğinden süre on beş yıldan kısa olmaz ve nitelikli hâllere göre daha da uzayabilir; somut süre uygulanacak fıkraya göre hesaplanır. Fail suç tarihinde on iki ile on beş yaş arasındaysa sürenin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaysa üçte ikisi uygulanır.

Zamanaşımı süresi dolduğunda mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır. Ancak süre hesabı, uygulanacak fıkraya göre değiştiğinden, iddianamedeki nitelendirmenin yargılama sonunda değişmesi zamanaşımı sonucunu da değiştirebilir. Örneğin temel hâl üzerinden açılmış bir dava sarkıntılık olarak nitelendirilirse, sekiz yıllık süre esas alınacağından davanın düşüp düşmeyeceği yeniden değerlendirilir. Bu nedenle nitelendirme ile süre hesabı birlikte ele alınmalıdır.

Zamanaşımı ne zaman başlar, ne zaman durur veya kesilir?

Dava zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar. Cinsel suçlar bakımından önemli bir istisna TCK 66/6’da yer alır: çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuz sahibi kişiler tarafından işlenen suçlarda zamanaşımı, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işler. Bu kural, aile içinde veya bakım ilişkisi içinde yaşanan olayların çocuk yetişkin olduktan sonra da yargıya taşınabilmesini sağlar.

1. Başlangıç. Suç tarihi, zincirleme suçta son fiilin tarihi veya 66/6 kapsamında çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün esas alınır.
2. Durma. Soruşturma veya kovuşturmanın bir izne ya da başka bir merciin kararına bağlı olduğu hâllerde süre işlemez.
3. Kesilme. Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, yakalama ya da tutuklama kararı, iddianame ve mahkûmiyet kararı gibi işlemler zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar.
4. Üst sınır. Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, kanunda öngörülen sürenin en fazla yarısı kadar uzar.

Hükmün kesinleşmesinden sonra ise dava zamanaşımı yerine ceza zamanaşımı gündeme gelir. Kesinleşmiş bir cezanın infaz edilemeyeceği süreyi ceza zamanaşımı yazımızda ayrıca anlattık.

Şikâyet süresi ile dava zamanaşımı arasındaki fark nedir?

Bu iki süre sık sık karıştırılır, ancak farklı işlev görür. Şikâyet süresi yalnızca şikâyete bağlı suçlarda uygulanır ve mağdurun harekete geçmesi için tanınan altı aylık süredir. Dava zamanaşımı ise bütün suçlarda geçerlidir ve devletin kovuşturma yetkisinin zaman içinde sona ermesini düzenler. Şikâyete bağlı bir suçta altı ay geçmemiş olsa bile dava zamanaşımı dolmuşsa dava açılamaz; şikâyete bağlı olmayan bir suçta ise yalnızca zamanaşımı süresine bakılır.

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Sarkıntılık düzeyindeki bir olayı mağdur, faili olaydan hemen sonra tanımasına rağmen bir yıl sonra şikâyet etmiştir. Altı aylık süre geçtiği için şikâyete bağlı bu suçtan dava açılamaz. Aynı olayda failin iki kişi olduğu anlaşılırsa nitelikli hâl nedeniyle şikâyet aranmaz ve soruşturma, zamanaşımı dolmadığı sürece yapılabilir. Bu fark, nitelendirmenin neden dosyanın ilk gününden itibaren önem taşıdığını gösterir.

Ceza zamanaşımı ise bambaşka bir aşamada devreye girer. Hüküm kesinleştikten sonra cezanın belirli bir süre içinde infazına başlanmazsa, kesinleşmiş ceza artık infaz edilemez. Bu süreler de cezanın miktarına göre değişir ve dava zamanaşımından ayrı hesaplanır.

Cinsel suçlarda şikâyet süresi konusunda ne yapmalı?

Mağdur tarafındaysanız, olayı ve failin kimliğini öğrendiğiniz tarihi not edin ve altı aylık süreyi bekletmeden değerlendirin. Şikâyet için savcılığa doğrudan başvurabilir, gerekirse adliyedeki mağdur destek birimlerinden bilgi alabilirsiniz. Olayı daha önce anlattığınız kişiler ve yazışmalar, hem öğrenme tarihini hem de anlatımınızı destekleyen delillerdir.

Suçlanan kişi bakımından ise ilk iş, iddianın hangi madde ve fıkraya dayandığını, şikâyetin hangi tarihte yapıldığını ve olay tarihinin ne olduğunu öğrenmektir. Şikâyet süresinin veya zamanaşımının dolduğu iddiası, ancak bu tarihler belgelerle ortaya konduğunda sonuç doğurur. Ankara ve Çankırı adliyelerinde yürüyen dosyalarda da süreler aynı kurallara göre hesaplanır. Bu dosyalardaki yaklaşımımızı ceza hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

Cinsel Suçlarda Şikâyet Süresi Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.