Yargıtay Kararı: Önleme Araması Kararıyla Yapılan Arama ve Delilin Hukuka Uygunluğu
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 116, 119, 206, 217, 230; PVSK 9; Yargıtay 20. CD 2016/1293 E., 2016/3027 K.
Ceza muhakemesinde arama iki farklı amaçla yapılır. Önleme araması, suç işlenmesinin veya bir tehlikenin önlenmesi için idari kolluk yetkisiyle yapılır ve muhatabı herhangi bir suç şüphesi altında bulunmayan kişilerdir. Adli arama ise belirli bir suçla ilgili şüphelinin yakalanması veya delil elde edilmesi için yapılır. İki arama türünün dayanağı, koşulları ve kararı veren merci farklıdır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, 23.05.2016 tarihli kararında, teknik takip yapılan bir uyuşturucu dosyasında önleme araması kararına dayanılarak yapılan aramanın hukuka uygunluğunu incelemiş ve adli arama kararı bulunup bulunmadığının araştırılmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır.
Karar künyesi
- Mahkeme
- Yargıtay 20. Ceza Dairesi
- Esas ve karar
- 2016/1293 E., 2016/3027 K.
- Karar tarihi
- 23.05.2016
- Suç
- Uyuşturucu madde ticareti
- Sonuç
- Eksik araştırma nedeniyle bozma, oybirliği
Bu yazıda neler var?
Olay ve yargılama süreci
Uyuşturucu madde ticareti iddiasıyla yürütülen soruşturmada sanıklar hakkında iletişimin tespiti, teknik ve fiziki takip tedbirleri uygulanmıştır. Bu takip sonucunda bir kamyonun kasasında arama yapılmış ve uyuşturucu madde ele geçirilmiştir. Arama, sulh ceza mahkemesinin 25.06.2013 tarihli önleme araması kararına dayanılarak gerçekleştirilmiştir.
Ağır ceza mahkemesi bazı sanıklar hakkında mahkûmiyet, bazıları hakkında beraat kararı vermiştir. Hükümler temyiz edilmiş ve Yargıtay dosyayı duruşmalı olarak incelemiştir.
Uyuşmazlık
Uyuşmazlık, teknik takiple belirli kişiler hakkında somut suç şüphesi oluşmuşken, önleme araması kararına dayanılarak yapılan aramanın hukuka uygun olup olmadığı ve bu aramada ele geçirilen uyuşturucunun hükme esas alınıp alınamayacağıdır.
Yargıtay’ın değerlendirmesi
Yargıtay, Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 9. maddesindeki önleme aramasının suç işlenmesinin veya tehlikenin önlenmesi amacıyla yapıldığını ve muhataplarının suç şüphesi altında olmayan kişiler olduğunu belirtmiştir. CMK 116 ve 119’daki adli arama ise şüphelinin yakalanması veya delil elde edilmesi amacıyla yapılır. Somut bir suç şüphesi varsa ancak adli arama yapılabilir.
Daire, Ceza Genel Kurulunun 2014 yılında verdiği kararlara atıf yaparak, adli arama gerektiren bir olayda önleme araması kararına dayanılarak yapılan aramanın hukuka aykırı olduğunu, bu aramada elde edilen delil ve suçun maddi konusunun Anayasa 38/6, CMK 206/2-a, 217/2 ve 230/1-b uyarınca hükme esas alınamayacağını vurgulamıştır.
Ancak dosyada İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 11.07.2013 tarihli talimat yazısında arama kararı alınmasının talep edildiği anlaşılmıştır. Bu nedenle savcılığın yazılı arama emri veya mahkemenin adli arama kararı bulunup bulunmadığı araştırılmalı, varsa aslı veya onaylı örneği getirtilmeli, yoksa arama ve deliller hukuka aykırı sayılarak hüküm kurulmalıdır. Bu araştırma yapılmadan karar verilmesi eksik araştırma olarak değerlendirilmiş ve hüküm bozulmuştur.

Kararın önemi ve uygulamaya etkisi
Karar, uyuşturucu dosyalarında çok sık karşılaşılan bir soruna ışık tutmaktadır. Teknik takip yapılan, kişilerin belirlendiği ve suç şüphesinin somutlaştığı bir aşamada genel nitelikteki önleme araması kararına dayanılarak arama yapılması, delilin hukuka aykırı elde edilmesi sonucunu doğurabilir. Bu durumda en önemli delil olan uyuşturucu maddenin kendisi bile hükme esas alınamaz.
Kararın ikinci önemli yönü, mahkemenin araştırma yükümlülüğüdür. Dosyada adli arama kararının varlığına dair bir işaret varsa, mahkeme bu kararı getirtmeden aramanın hukuka uygunluğu hakkında sonuca varamaz. Bu nedenle savunma, arama kararının aslını veya onaylı örneğini dosyaya getirtilmesini açıkça talep etmelidir.
Benzer durumda ne yapılmalı?
Arama ile elde edilen delile dayanan bir dosyada öncelikle arama tutanağı incelenmeli ve aramanın hangi karara dayanılarak yapıldığı tespit edilmelidir. Karar önleme araması kararıysa, arama anında kişiler hakkında somut bir suç şüphesinin bulunup bulunmadığı, teknik takip veya ihbar kayıtları üzerinden ortaya konulmalıdır.
Dikkat: Hukuka aykırı arama itirazı ilk duruşmadan itibaren dile getirilmeli ve arama kararının aslının dosyaya getirtilmesi istenmelidir. Bu itiraz, istinaf ve temyiz aşamasında da ayrı bir başlık olarak tekrarlanmalıdır.
Önleme Araması Hakkında Merak Edilenler
Önleme araması nedir?
Suç işlenmesinin veya bir tehlikenin önlenmesi amacıyla PVSK 9 uyarınca yapılan aramadır. Muhatapları herhangi bir suç şüphesi altında bulunmayan kişilerdir.
Önleme araması kararıyla şüphelinin aracı aranabilir mi?
Yargıtay, somut suç şüphesi varsa ancak adli arama yapılabileceğini, önleme araması kararıyla yapılan aramanın hukuka aykırı olacağını belirtmektedir.
Hukuka aykırı aramada ele geçen uyuşturucu delil olur mu?
Hukuka aykırı aramada elde edilen delil ve suçun maddi konusu Anayasa 38/6 ve CMK 206, 217 ve 230 uyarınca hükme esas alınamaz.
Mahkeme adli arama kararını araştırmak zorunda mı?
Dosyada adli arama kararının varlığına işaret eden bir belge varsa, mahkeme bu kararın aslını veya onaylı örneğini getirtmeden karar veremez.
Dayanak mevzuat ve karar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709): m.38/6
- Ceza Muhakemesi Kanunu (5271): m.116, 119, 206, 217, 230
- Yargıtay Karar Arama: 20. Ceza Dairesi, 2016/1293 E., 2016/3027 K., 23.05.2016
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


