Yardım veya bildirim yükümlülüğünün ihlali suçunu anlatan kapak görseli

Yardım veya Bildirimde Bulunmama Suçu (TCK 98): Kimin Yükümlülüğü Var, Ceza Ne?

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 98; TCK 83 ve 97; CMK 253

Yolda yaralı yatan birini görüp yürümeye devam etmek, fenalaşan bir komşuyu fark ettiği hâlde kimseye haber vermemek ya da suda çırpınan bir kişiyi izleyip hiçbir şey yapmamak, çoğu kişi için yalnızca ahlaki bir mesele gibi görünür. Türk Ceza Kanunu ise belirli şartlar altında bu hareketsizliği suç olarak tanımlar. Kanundaki adıyla bu suç, yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesidir.

Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 98. maddesindeki yardım veya bildirim yükümlülüğünün kapsamını, kendini idare edemeyecek durumda olma şartını, hal ve koşulların elverdiği ölçü kavramını, ölüm hâlindeki ağırlaştırılmış cezayı ve bu suçun terk ile ihmali davranışla öldürme suçlarından farkını anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 98
Hareket
Kendini idare edemeyecek durumdaki kişiye yardım etmemek veya durumu derhal bildirmemek
Ceza
Bir yıla kadar hapis veya adli para cezası
Ölüm hâli
Bir yıldan üç yıla kadar hapis
Usul
Şikâyet aranmaz; uzlaştırma kapsamında yer almaz
Bu yazıda neler var?
  1. Suçun tanımı
  2. Kendini idare edemeyecek durumda olma
  3. Yardım veya bildirim: hangisi yeterli?
  4. Hal ve koşulların elverdiği ölçü
  5. Terk ve ihmali davranışla öldürmeden farkı
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Soruşturma ve yargılama
  8. Yardım Veya Bildirim Hakkında Merak Edilenler

Suçun tanımı

TCK 98/1’e göre yaşı, hastalığı veya yaralanması dolayısıyla ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan kimseye hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyen kişi, bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi dolayısıyla kişinin ölmesi hâlinde ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK 98/2).

Bu suç, herkese yüklenen genel bir dayanışma yükümlülüğüne dayanır. Fail ile mağdur arasında aile bağı, sözleşme veya önceden kurulmuş bir ilişki aranmaz. Olay yerinde bulunan ve durumu fark eden her kişi bu yükümlülüğün muhatabıdır.

Kendini idare edemeyecek durumda olma

Suçun mağduru, kendini idare edemeyecek durumda olan kişidir. Kanun bu durumun nedenlerini örnek olarak sayar: yaş, hastalık ve yaralanma. “Başka herhangi bir nedenle” ifadesi ise sayılanların dışındaki hâlleri de kapsama alır. Boğulma tehlikesi geçiren, aşırı alkol nedeniyle bilincini yitiren, soğukta mahsur kalan veya bir kaza sonrası hareket edemeyen kişi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Önemli olan, kişinin o an kendi hayatını veya sağlığını koruyacak durumda bulunmamasıdır. Kendi başına yardım çağırabilecek veya tehlikeden uzaklaşabilecek durumdaki kişi bakımından bu suçun unsurları kural olarak oluşmaz.

Kendini idare edemeyecek durumda sayılabilecek kişi örnekleri
Mağdur olabilecek kişiler

Yardım veya bildirim: hangisi yeterli?

Kanun yardım veya bildirim yükümlülüğünü seçimlik olarak düzenlemiştir. Kişi ya hal ve koşulların elverdiği ölçüde bizzat yardım etmeli ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmelidir. Bu iki davranıştan birinin yerine getirilmesi yükümlülüğü karşılar. Uygulamada en etkili yol, 112 Acil Çağrı Merkezini aramaktır.

Yargıtay, olay yerindeki başka bir kişinin 112’yi veya kolluğu araması hâlinde bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmiş sayılabileceğini kabul etmektedir. Bildirimin “derhal” yapılması gerekir; saatler sonra yapılan bir bildirim, kişinin hayatını kurtarma imkânı ortadan kalktıysa yükümlülüğü karşılamayabilir.

Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesi için izlenecek adımlar
Acil durumda yapılması gerekenler

Hal ve koşulların elverdiği ölçü

Kanun kimseden kendi hayatını tehlikeye atarak kahramanlık beklemez. Yardım yükümlülüğü, hal ve koşulların elverdiği ölçüyle sınırlıdır. Yüzme bilmeyen bir kişinin derin suya girmesi, yangın içindeki bir binaya donanımsız girmesi ya da ulaşılması imkânsız bir mesafedeki kişiye yardım etmesi beklenemez. Bu durumlarda kişinin en azından bildirim yükümlülüğünü yerine getirmesi aranır.

Mahkeme, olay yerinin koşullarını, failin bedensel imkânlarını, elindeki araçları, mağdura olan mesafeyi ve olayın süresini birlikte değerlendirir. Bu değerlendirme, keşif, tanık anlatımları ve olay yeri tespit tutanaklarıyla yapılır.

Terk ve ihmali davranışla öldürmeden farkı

TCK 97’deki terk suçunda fail, yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek bir kişiyi koruma ve gözetim yükümlülüğü altında tutan kişidir; çocuğunu veya bakımını üstlendiği yaşlıyı kendi hâline bırakan kişi bu suçu işler. TCK 98’deki yükümlülük ise olay yerinde bulunan herkese yüklenir ve özel bir koruma ilişkisi aranmaz.

TCK 83 ise ihmali davranışla kasten öldürmeyi düzenler. Kişinin kanundan veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğü varsa ya da önceden gerçekleştirdiği davranış başkalarının hayatı bakımından tehlikeli bir durum oluşturmuşsa ve ölüm meydana gelmişse, olay TCK 98 yerine çok daha ağır cezalar öngören TCK 83 kapsamında değerlendirilebilir.

Terk, yardım veya bildirimde bulunmama ve ihmali davranışla öldürme suçlarının karşılaştırma tablosu
Benzer suçların karşılaştırması

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2014/29165 E., 2015/40862 K., 25.12.2015: Gölde boğulma tehlikesi geçiren kişiye yaklaşık 50 ile 60 metre uzaklıktaki hareketsiz bir teknede bulunan sanıklar yardım edememiştir. Yargıtay, sanıkların kendilerini ciddi tehlikeye atmadan yardım etme imkânı bulunmadığını ve olay yerindeki başka bir kişinin 112’yi aramasıyla bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiğini belirterek beraat hükmünü onamıştır.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Gölde Boğulma Olayında Yardım veya Bildirim Yükümlülüğü başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Soruşturma ve yargılama

Suç şikâyete bağlı suçlardan sayılmaz; savcılık olayı öğrendiğinde re’sen soruşturma başlatır. Suç, CMK 253’te sayılan uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında yer almaz; şüphelinin çocuk olduğu dosyalarda CMK 253/1-c ayrıca değerlendirilir. Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Birinci fıkradaki suç için kanun hapis veya adli para cezasını seçimlik olarak öngörmüştür; mahkeme doğrudan adli para cezasına hükmedebilir. Hükümden sonra hapis cezasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması şartları ayrıca değerlendirilir.

Pratik bilgi: Acil bir durumla karşılaştığınızda 112’yi arayıp konumu ve gördüklerinizi bildirmeniz, hem mağdurun hayatı hem de sizin hukuki durumunuz bakımından en güvenli yoldur. Arama kaydı, bildirimin yapıldığının en açık delilidir.

Yardım Veya Bildirim Hakkında Merak Edilenler

Zor durumdaki birine yardım etmemek suç mu?

Kendini idare edemeyecek durumdaki bir kişiye hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmemek veya durumu derhal yetkililere bildirmemek TCK 98 uyarınca suçtur. Yardım veya bildirimden birinin yapılması yükümlülüğü karşılar.

Yardım veya bildirim yükümlülüğünün ihlalinin cezası nedir?

Bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi nedeniyle kişi ölürse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür (TCK 98/2).

Başkası 112’yi aradıysa benim de bildirmem gerekir mi?

Yargıtay, olay yerindeki başka bir kişinin 112’yi veya kolluğu araması hâlinde bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmiş sayılabileceğini kabul etmektedir. İmkân varsa yardım yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

Kendimi tehlikeye atarak yardım etmek zorunda mıyım?

Kanun yardımı hal ve koşulların elverdiği ölçüyle sınırlar. Kişinin kendi hayatını ciddi tehlikeye atması beklenmez; bu durumda derhal bildirimde bulunması yeterlidir.

Bu suçta şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma mümkün mü?

Suç re’sen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamında yer almaz. Şüphelinin çocuk olduğu dosyalarda CMK 253/1-c ayrıca değerlendirilir.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.