6114 Sayılı Ölçme Seçme Kanunu: Sınav Suçunda Hükümden Sonra Neler Olur?

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Diyelim ki bir aday, sınav salonunda kulaklık düzeneğiyle yakalandı ve hakkında 6114 sayılı ölçme seçme mevzuatına dayanan bir ceza davası açıldı. Dava sürerken aday genellikle tek bir soruya odaklanır: “Kaç yıl ceza çıkar?” Oysa asıl belirsizlik, hüküm kurulduktan sonra başlar. Sınavın iptali, iki yıllık başvuru yasağı, adli sicil kaydı, memuriyet şartları ve infaz takvimi birbirinden ayrı işleyen mekanizmalardır.

Bu yazı sınav suçlarını kısaca tanımlıyor, ağırlığı ise karardan sonraki döneme veriyor: hangi kararlar çıkabilir, ceza nasıl çekilir, kayıt ne zaman silinir ve kanun yollarına ne zaman başvurulur.

6114 Sayılı Ölçme Seçme Kanunu Hangi Fiilleri Suç Sayar?

Kanunun 10. maddesi, ÖSYM sınavlarını korumak için dört grup suç tanımlar. İlk grupta sınavla ilgili gizli bilgileri hukuka aykırı biçimde elde etmek veya elinde bulundurmak yer alır; cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir. Bilgiyi başkalarına açıklayan kişi için yaptırım ağırlaşır: hapis aralığı iki ila beş yıldır ve buna beş bin güne varabilen adli para cezası eklenir.

Sınav anındaki hileler ikinci grubu oluşturur. Kulaklık veya kamera gibi ses ya da görüntü aktaran bir düzenekle kopya çekmek veya buna aracılık etmek, başkasının adına sınava oturmak ya da kendi yerine birinin oturmasına yardım etmek, tek başına veya toplu kopya çekip çektirmek bu gruptadır. Bu hâllerde kopya cezası bir ila dört yıl hapistir. Üçüncü grupta sınav sonuçlarını değiştirmek yer alır; burada aralık üç ila sekiz yıl hapse çıkar.

Fiiller bir örgütün faaliyeti çerçevesinde gerçekleştirilmişse 6114 sayılı ölçme seçme kanunu cezayı yarı oranında artırır. Kanun ayrıca sınav sürecinde görevlendirilen herkesi, bu görev bakımından kamu görevlisi sayar. Bu ayrıntı, aşağıda anlatılan hak yoksunlukları açısından önem taşır. Kimlik belgesinin kullanıldığı yerine girme olaylarında başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması ve resmi belgede sahtecilik suçlarının da gündeme gelip gelmediği ayrıca incelenir.

Ceza Davası ile ÖSYM İşlemi Neden Ayrı Yürür?

6114 sayılı ölçme seçme düzenlemesi, sınavın iptalini ve başvuru yasağını mahkûmiyete değil, kopya çekildiğinin veya bu yönde fiil işlendiğinin “tespit” edilmesine bağlar. Bu nedenle ÖSYM işlemi ile ceza yargılaması iki ayrı hat olarak ilerler. Ceza dosyası hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla bitse bile sınav iptali kendiliğinden ortadan kalkmaz.

İdari tarafta sonuçlar şöyle sıralanır: aday iki yıl boyunca Başkanlığın hiçbir sınavına ve yerleştirmesine başvuramaz; iptal kararından önce o sınava dayanarak bir kamu görevine atanmışsa görevine son verilir, başka bir hak edinmişse bu hak geri alınır. Kopya amaçlı soruları kimin temin ettiğini açıklayan adayın yasak süresi, Yönetim Kurulu kararıyla kısaltılabilir veya tamamen kaldırılabilir.

Sınav Suçu Davası Hangi Kararlarla Sonuçlanabilir?

Bir sınav suçu yargılamasının sonunda mahkemenin önünde birkaç seçenek bulunur. Beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı dosyayı kapatır. Mahkûmiyet hâlinde kopya cezası alt sınırdan kurulursa ve takdiri indirim de uygulanırsa, ceza miktarına bağlı ara yollar gündeme gelir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) için 7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026’dan itibaren yeni bir çerçeve çizdi. Denetim süresi artık sabit beş yıldır ve mağdurun ya da kamunun zararının aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi şarttır. Kısa süreli cezaların infazına ilişkin genel kurallar için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Kopya Cezası Hapis Olarak Kesinleşirse Nasıl Çekilir?

6114 sayılı ölçme seçme kapsamındaki suçlar, infaz kanunundaki ağır koşullu salıverilme oranlarının sayıldığı listede yer almaz. Bu nedenle süreli hapis cezasında genel kural uygulanır: hükümlü cezasının yarısını kurumda iyi hâlli geçirirse koşullu salıverilebilir. Geri kalan süre denetim süresi olarak dışarıda geçer.

Örgüt artırımı uygulanmışsa tablo değişir. Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda koşullu salıverilme oranı üçte ikidir. Ayrıca TCK 58/9, örgüt mensubu suçlu hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infazdan sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanmasına hükmedilmesini öngörür.

Varsayımsal bir örnek düşünelim: iki yıl hapse mahkûm olan ve örgüt artırımı almayan bir hükümlünün koşullu salıverilmesi için on iki ay kurumda kalması gerekir. Açık kurumda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü, 5275 m.105/A uyarınca kalan kısmı denetimli serbestlikle geçirmeyi isteyebilir; 7550 sayılı Kanunla bunun için asgari bir kurumda kalma süresi şartı da eklendi.

Mahkûmiyet Adli Sicile ve Memuriyete Nasıl Yansır?

Kesinleşen mahkûmiyet adli sicile işlenir. Cezanın infazı tamamlandığında kayıt adli sicilden silinerek arşive alınır (5352 m.9). Arşiv kaydı ise kural olarak, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir. Mahkûmiyet TCK dışındaki bir kanunda hak yoksunluğu doğuruyorsa bu süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla on beş, bu karar olmaksızın otuz yıldır.

Memuriyet bakımından 657 sayılı Kanunun 48/A-5 maddesi belirleyicidir. Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası alan kişi, TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile memurluğa alınamaz. Bir yılın altında kalan kopya cezası bu genel engeli doğurmaz; ancak 6114’teki idari yaptırımlar, yani sınava dayalı atamanın sona erdirilmesi, ceza miktarından bağımsız uygulanır.

Sınav görevlisi olarak yargılanan kişi açısından durum daha ağırdır. Kamu görevlisi sayıldığı için kasıtlı suçtan hapis cezası, infaz tamamlanıncaya kadar TCK 53’teki hakların kullanılmasını engeller. Görevin kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda mahkeme, infazdan sonra da sürmek üzere cezanın yarısından bir katına kadar ayrıca yasak koyar. Görevliler hakkında soruşturma izni ÖSYM Yönetim Kuruluna aittir; izin süreci kamu görevlilerinin yargılanması yazısında anlatılıyor.

Soru Paylaşmanın İdari Para Cezası Sicile İşler mi?

Sınav sürerken soruları aynen veya değiştirerek paylaşmak, deneme sorularını ya da görevlilerin kimlik bilgilerini yayımlamak suç değil, idari para cezası gerektiren bir kabahat olarak düzenlenmiştir. Kanun metninde tutar beş bin Türk lirası olarak yazılıdır; tekrarında her defasında bir kat artırılır. Cezayı ÖSYM Yönetim Kurulu verir ve tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir.

İdari para cezası adli sicile kaydedilmez, çünkü adli sicil yalnızca ceza mahkûmiyetlerini ve güvenlik tedbirlerini kapsar. Cezaya karşı dava, Başkanlık merkezinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Tutar, Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; ödeme öncesinde güncel miktar teyit edilmelidir.

6114 Sayılı Ölçme Seçme Suçlarında Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süreleri Nelerdir?

Dava zamanaşımı, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre hesaplanır; 6114 sayılı ölçme seçme suçlarında da bu genel kural geçerlidir. Kopya, yerine girme ve gizli bilgi edinme suçlarında üst sınır beş yılı aşmadığından süre sekiz yıldır. Sonuç değiştirme suçunda üst sınır sekiz yıl olduğu için on beş yıllık süre uygulanır. Dosyadaki delillere göre örgüt artırımı söz konusuysa bu nitelikli hâl de hesaba katılır.

Kesinleşen ceza da sonsuza kadar infaz edilebilir değildir. Beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında ceza zamanaşımı on yıl, beş yılı aşan hapis cezalarında yirmi yıldır. Karara itiraz etmek isteyen sanık, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurur; ayrıntılar ceza muhakemesinde istinaf yazısında. Beş yıl veya daha az hapis cezasında bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararı kural olarak kesindir (CMK 286/2).

6114 Sayılı Ölçme Seçme Suçları Hakkında Merak Edilenler

Her sınav suçu dosyasında karar sonrası adımlar, cezanın miktarına ve kişinin statüsüne göre farklılaşır. Ceza dosyalarındaki çalışma alanımız ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında yer alıyor.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.