İstinaf Ceza Dairesi Önünde Hüküm: Kesinleşme, Kararlar, Aleyhe Değiştirme ve İnfaz

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

İlk derece mahkemesinin hükmü açıklandığında dosya henüz bitmiş değildir; bölge adliye mahkemesinin istinaf ceza dairesi önüne gidilip gidilmeyeceği, hükmün ne zaman kesinleşeceğini ve infazın ne zaman başlayacağını belirler. Bu yazı istinafı bir başvuru tekniği olarak değil, hükmün kaderini değiştiren bir ara durak olarak ele alıyor: başvurunun kesinleşmeye etkisi, dairenin verebileceği kararlar, cezanın ağırlaşma ihtimali ve kesinleşmeden sonra açık kalan yollar.

Hüküm Açıklandıktan Sonra İnfaz Ne Zaman Başlar?

5275 sayılı Kanunun 4. maddesi temel kuralı koyar: mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz edilemez. Zamanında yapılmış bir istinaf başvurusu varken hüküm kesinleşmiş sayılmaz (CMK m.275/1). Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, başvuru yapılan bir dosyada cezanın infazı istinaf incelemesi bitene kadar başlamaz. Tutuklu sanıklar bakımından ise bu dönemde tutukluluk hâli devam edebilir; tutukluluğun şartları için tutuklama yazısına bakılabilir.

Süre, 7499 sayılı Kanunla değişti. 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlarda istinaf için iki hafta tanınır ve bu süre gerekçeli karar tebliğ edilince başlar; daha önceki kararlarda eski kural olan açıklamadan itibaren yedi gün uygulanır (7499 sayılı Kanunla eklenen geçici madde 6). Süre geçirilmişse hükmü veren mahkeme başvuruyu reddeder. Ret kararının tebliğinden sonraki iki haftada dosyanın bölgeye gönderilmesi istenebilir; ancak bu talep infazı ertelemez (m.276).

Hangi Hükümler İstinaf Ceza Dairesine Taşınamaz?

Bazı hükümler ilk derece mahkemesinde verildiği anda kesindir ve doğrudan infaz aşamasına geçer. Hapisten çevrilenler hariç 15.000 Türk lirası dahil adli para cezaları, üst sınırı 500 günü geçmeyen adli para cezası gerektiren suçlardan beraat kararları ve kanunda kesin olduğu yazılı hükümler istinafa götürülemez (CMK m.272/3). Kanun bu hükümlerin tekerrüre esas olmayacağını da ayrıca belirtir.

7499 sayılı Kanunla bu parasal sınır üç binden on beş bine çıkarıldı. HAGB kararları ise 01.06.2024 ve sonrasında verilenler bakımından artık itiraza değil, istinafa tabidir (CMK m.231/12, geçici m.6/2). 7589 sayılı Kanun, 31.07.2026’dan itibaren HAGB’ye karşı istinaf ve temyiz incelemesinin usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden yapılacağını açıkça yazdı.

İstinaf Ceza Dairesi Hangi Kararları Verebilir?

Daire önce dosya üzerinde ön inceleme yapar; süre kaçırılmışsa, karar bu yola elverişli değilse ya da başvuranın böyle bir hakkı bulunmuyorsa başvuruyu reddeder; bu kararlar itiraza tabidir (m.279). Esasa geçtiğinde ise CMK m.280 bir dizi seçenek sunar. Hüküm hukuka uygunsa başvuru esastan reddedilir. Bazı hatalar dosya geri gönderilmeden düzeltilerek giderilir. Mutlak hukuka aykırılık varsa hüküm bozulup ilk derece mahkemesine gönderilir. Diğer hâllerde daire davayı kendisi yeniden görür ve duruşma sonunda yeni hüküm kurar.

Dairenin sanık lehine verdiği karar, başvurmamış diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa onlar da başvurmuş gibi bu karardan yararlanır (m.280/3). Bölge adliye mahkemesinin karar ve hükümlerine direnilemez (m.284). Daireler ve yargı çevreleri için bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresi yazısı incelenebilir.

İstinaf Ceza Yargılamasında Ceza Ağırlaşabilir mi?

Cevap kimin başvurduğuna bağlıdır. Başvuru sadece sanığın yararına yapıldıysa daire, ilk derece mahkemesinin verdiği cezayı aşan bir hüküm kuramaz (CMK m.283). Bu güvence savcı sanık lehine başvurduğunda da geçerlidir. Savcı veya katılan sanık aleyhine başvurmuşsa daire cezayı artırabilir. İlk derecedekinden ağır bir ceza söz konusuysa, sanık duruşmaya gelmemiş olsa bile ifadesi alınmadan bu sonuca varılamaz (m.282/1-f).

Savcının başvurusu sınırlı bir düzeltme imkânı da doğurur. Savcının istinaf sebebine uygun olarak daire, suç için kanunda yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görürse hukuka aykırılığı düzelterek başvuruyu esastan reddedebilir (m.280/1-b). Bu ihtimal, sanığın aleyhine işleyen bir istinaf incelemesinde bile alt sınırda bir hükümle sonuçlanabilir.

Duruşmalı incelemede daire, gerekli gördüğü tanıkları ve bilirkişileri dinleyebilir, keşif yapabilir (m.281/2). Sanık, müdafii veya katılan usulüne uygun davetiyeye rağmen gelmezse duruşma onların yokluğunda bitirilebilir. Bu nedenle tebligat adresinin güncel tutulması, istinaf aşamasında da önem taşır.

Bölge Adliye Kararından Sonra Hüküm Ne Zaman Kesinleşir?

İstinaf ceza dairesinin kararı her zaman son durak değildir. Bozma kararları dışındaki daire kararlarına karşı ilke olarak Yargıtay yolu açıktır (m.286/1). Ancak kanun pek çok hâli temyiz dışında bırakır: ilk derecede verilen beş yıl veya daha az hapis cezası ile her miktardaki adli para cezasına yönelik başvurunun esastan reddi; beş yıl veya daha az hapsi artırmayan kararlar; üst sınırı iki yıla kadar hapis gerektiren suçlara ilişkin kararlar; on yıl veya daha az hapis gerektiren suçlardan verilen beraatin onanması bunlardan bazılarıdır (m.286/2).

Bu kapsamdaki dosyalarda daire kararıyla hüküm kesinleşir ve infaz başlar. Temyize açık dosyalarda başvuru için yine iki hafta vardır ve bu süre de gerekçeli karar tebliğ edilince başlar (m.291/1). Hakaret, silahlı örgüt veya halkı kin ve düşmanlığa tahrik gibi m.286/3’te sayılan suçlarda ise sınırlara bakılmaksızın temyiz yolu açıktır.

Kesinleşmiş Hükme Karşı Hâlâ Açık Olan Yollar

Hüküm kesinleştikten sonra da bazı olağanüstü yollar kalır. CMK m.308, 7589 sayılı Kanunla yeniden yazıldı. Yargıtay ceza dairesi kararlarına karşı Başsavcının Ceza Genel Kuruluna itirazı için tanınan süre üç aydır ve dosya Başsavcılığa ulaştığı an başlar; sanığın yararına olan itirazda bu süre sınırı yoktur. Bu istem artık sanık, katılan ve suçtan zarar görenler tarafından da yapılabiliyor. İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen hükümler için ise Adalet Bakanlığının talebiyle kanun yararına bozma yoluna gidilebilir (m.309).

Hükmü etkileyen belgenin sahte olduğunun anlaşılması veya yeni delil ortaya çıkması gibi hâllerde hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi istenebilir (m.311). Bu istem infazı kendiliğinden durdurmaz, ancak mahkeme infazın geri bırakılmasına karar verebilir (m.312). Yenileme sonunda beraat kesinleşirse önceki mahkûmiyete ait adli sicil ve arşiv kayıtları tamamen silinir (5352 m.12/3).

İstinaf Sonucu İnfaza Nasıl Yansır?

İstinaf incelemesi sonunda ceza değişirse infaz yeni sonuç cezaya göre hesaplanır. Örneğin ilk derece mahkemesinin verdiği 2 yıl 6 aylık hapis, istinaf ceza dairesinde takdiri indirim eksikliği düzeltilerek 2 yıl 1 aya inerse, iki yıllık eşik yine aşıldığı için erteleme ve HAGB gündeme gelmez. Ama aynı hüküm 1 yıl 8 aya inseydi, koşulları varsa erteleme veya HAGB tartışılabilir hâle gelirdi. Bu nedenle ceza hesabındaki küçük hatalar bile istinaf dilekçesinin konusu olmaya değer.

Aynı mantık adli para cezası için de geçerlidir. Hapisten çevrilmemiş ve 15.000 lirayı aşmayan bir adli para cezası ilk derecede kesinleşir; bu sınırın üstündeki bir ceza ise istinaf ceza dairesine taşınabilir. Dairenin sonucu sınırın altına indirmesi, kararın temyiz edilebilirliğini de etkileyebilir. Ödeme emri, taksit ve hapse çevirme gibi infaz işlemleri ancak kesinleşmeden sonra başlar (5275 m.106).

Kesinleşmeden önce tutuklulukta geçen süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir (TCK m.63). Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapiste hükümlü doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınır (5275 m.14/2-a). Koşullu salıverilme oranı ise suç tipine göre yarı veya üçte ikidir. İnfaz seçenekleri için hapis cezaları yazısı, beraatle biten dosyalar için beraat kararı yazısı ve genel destek için ceza hukuku sayfamız tamamlayıcıdır.

İstinaf Ceza Süreci Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.