Sarkıntılık Düzeyinde İstismar: Hükümden Sonra Ceza, İnfaz ve Sicil

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Mahkeme sarkıntılık düzeyinde istismar sabit görülerek hüküm kurduğunda dosya kapanmaz; asıl uzun dönem o andan sonra başlar. Cezanın nasıl hesaplandığı, kişinin cezaevinde ne kadar kalacağı, tahliyeden sonra hangi yasakların süreceği ve sicil kaydının ne zaman silineceği ayrı ayrı kurallara bağlıdır. Bu yazı, TCK m.103/1’deki suçu kısaca tanıttıktan sonra ağırlığı hüküm sonrasına veriyor.

Suçun Kanundaki Yeri: Temel Şekil ve Sarkıntılık Ayrımı

TCK m.103, çocuğa yönelik cinsel davranışları “cinsel istismar” başlığı altında toplar. Kanun iki grup çocuğu ayırır: on beş yaşını bitirmemiş ya da fiilin anlamını kavrayacak olgunluğa ulaşmamış çocuklarda her türlü cinsel davranış suçtur. Daha büyük çocuklarda ise davranışın cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayanması aranır.

Birinci fıkradaki temel şeklin cezası sekiz ila on beş yıl hapistir. Davranış anlık ve kesintili bir dokunuşta kalmışsa kanun daha hafif bir aralık öngörür; sarkıntılık düzeyinde istismar için ceza üç ila sekiz yıldır. Mağdur on iki yaşından küçükse alt sınır temel şekilde on, sarkıntılıkta beş yıla çıkar. Sarkıntılık kavramı kanunda tanımlanmamıştır; hangi eylemin bu kapsama girdiğini mahkeme olayın bütün özelliklerine bakarak belirler.

Şikâyet kural olarak aranmaz. Tek istisna, sarkıntılık düzeyinde kalan fiilin bir çocuk tarafından işlenmesidir; bu durumda soruşturma mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyetine bağlıdır. Konunun genel çerçevesi için çocukların cinsel istismarı yazısına da bakılabilir.

Yargılama Sonunda Mahkeme Hangi Kararları Verebilir?

CMK m.223 hüküm türlerini sayar: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, davanın reddi ve düşme. Delil yetersizliğinde ya da fiilin sanık tarafından işlenmediği anlaşıldığında beraat kararı çıkar. Fail fiil sırasında on iki yaşını doldurmamışsa ya da ağır bir akıl hastalığı kusurunu ortadan kaldırıyorsa ceza yerine güvenlik tedbiri gündeme gelir.

Düşme kararı bu suçta dar bir alanda kalır. Şikâyete bağlı tek görünüm çocuk failin sarkıntılık eylemi olduğundan, şikâyetten vazgeçme ancak orada sonuç doğurur. Görev meselesi de karar türünü etkiler: sarkıntılık düzeyinde istismarın üst sınırı sekiz yıl olduğu için dava asliye ceza mahkemesinde açılır; yargılamada temel şeklin oluştuğu kanaatine varılırsa dosya görevsizlik kararıyla ağır ceza mahkemesine gider (5235 m.12 ve 14).

Sarkıntılık Düzeyinde İstismar Cezası Nasıl Hesaplanır?

Hâkim cinsel istismar cezasını tek seferde yazmaz; TCK m.61’deki sırayı izler. Her basamakta bir önceki sonucun üzerine artırım veya indirim uygulanır. Hesap sırası şu şekilde özetlenebilir:

1. Temel ceza. Kanundaki alt ve üst sınır arasında, kastın yoğunluğu ve zararın ağırlığı gözetilerek bir başlangıç süresi seçilir.
2. Nitelikli hâller. Fiil birden fazla kişiyle, yakın akraba tarafından, eğitici, bakıcı veya kamu görevinin sağladığı nüfuzla işlendiyse ceza yarı oranında artar (m.103/3). Cebir, tehdit ya da silah kullanımı ayrıca yarı oranında artırım getirir (m.103/4).
3. Zincirleme suç. Aynı çocuğa karşı tek bir kararın icrası içinde farklı zamanlarda tekrarlanan eylemlerde tek ceza verilir; bu ceza dörtte birden dörtte üçe kadar yükseltilir (m.43/1).
4. Takdiri indirim. Failin geçmişi ve yargılamadaki tutumu gibi nedenlerle cezanın altıda birine kadarı indirilebilir (m.62).

Diyelim ki on üç yaşındaki bir öğrenciye özel ders veren kişi hakkında sarkıntılıktan hüküm kuruluyor. Mahkeme temel cezayı 3 yıl 6 ay belirlerse, eğitici sıfatı nedeniyle ceza 5 yıl 3 aya çıkar. Altıda bir indirimle sonuç 4 yıl 4 ay 15 gün olur. Aşağıdaki tablo bu örneği temel şekle ilişkin ikinci bir varsayımla yan yana koyuyor.

Erteleme, HAGB veya Seçenek Yaptırım Mümkün mü?

Yetişkin failde kural olarak hayır; sarkıntılık düzeyinde istismar bu araçların kapsamına pek girmez. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, 7589 sayılı Kanunla 31.07.2026’da yeniden düzenlenen CMK m.231’e göre iki yıl veya daha az hapis cezasında mümkündür. Cezanın ertelenmesi de TCK m.51 uyarınca iki yıllık sınıra bağlıdır. Sarkıntılıkta en düşük ceza üç yıldır; altıda bir indirim uygulansa bile 2 yıl 6 ay kalır ve bu sınırların üstünde durur.

Fail fiil sırasında on beş ile on sekiz yaş arasındaysa tablo değişir. TCK m.31/3 cezanın üçte birinin indirilmesini öngörür; üç yıllık alt sınır böylece iki yıla iner, takdiri indirimle daha da azalabilir. On sekiz yaşından küçükler için erteleme sınırı üç yıldır. 7593 sayılı Kanunla eklenen m.31/4, ayrık uygulamayı yalnızca kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama için tanıdığından bu suçta çocuk faile ilişkin indirim oranlarını değiştirmez.

Sarkıntılık Düzeyinde İstismar Hükümlüsü Cezaevinde Ne Kadar Kalır?

İnfaz Kanunu genel kuralda süreli hapsin yarısını yeterli sayar. TCK m.103’ten hüküm giyen yetişkinler bu kuralın dışındadır: 5275 m.108/9, mükerrirlere özgü rejimi bu suça da uygular ve süreli cezalarda oranı dörtte üç olarak belirler. Örnek A’daki 4 yıl 4 ay 15 günlük cezada iyi hâlli hükümlü yaklaşık 3 yıl 3 ay 11 gün sonra koşullu salıverilmeye hak kazanır.

Aynı fıkra infaz hâkimine ek yükümlülükler yükleme imkânı verir. Bunlar cezaevinde ve koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresinde uygulanabilir: tıbbi tedavi, tedavi amaçlı programlar, mağdurun yaşadığı veya çalıştığı bölgede oturma yasağı, mağdura yaklaşmama, çocuklarla aynı ortamda çalışma yasağı ve çocuklara bakım ya da gözetim gerektiren faaliyetlerden men.

Sarkıntılık düzeyinde istismarı çocuk işlemişse m.108/9 uygulanmaz; 107/2-e uyarınca koşullu salıverilme oranı üçte ikidir. 7593 sayılı Kanunla değişen 107/5, on beş yaşından önce cezaevinde geçen günün iki gün sayılması kuralından m.102 ve 103 suçlarını açıkça çıkarmıştır. Suç 28.06.2014’ten önce işlenmişse 5275 geçici m.9/4 gereği oran üçte ikidir.

Koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalan, açık cezaevindeki iyi hâlli hükümlü, talep ederse kalan kısmı denetimli serbestlikle geçirebilir (5275 m.105/A). 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle, koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçmesi gereken sürenin en az onda birinin cezaevinde tamamlanmasını şart koşar. Bu şart, 04.06.2025’ten önce işlenen suçlara uygulanmaz.

Mahkûmiyetin Kalıcı İzleri: Haklar, Memuriyet ve Adli Sicil

Kasten işlenen suçtan hapis cezası, TCK m.53 uyarınca infaz tamamlanana kadar bir dizi hakkı askıya alır: kamu görevine girmek, vakıf, dernek veya şirket yönetiminde bulunmak, izne tabi bir mesleği serbestçe yürütmek, velayet, vesayet ve kayyımlık. Fiil sırasında on sekiz yaşından küçük olan kişiler hakkında bu yoksunluklar uygulanmaz.

Memuriyet bakımından etki daha uzun sürer. 657 sayılı Kanunun 48. maddesi, kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası almış kişinin, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile memur olamayacağını belirtir. Anayasa m.76 da bir yıl ve üzeri hapis cezası alanların milletvekili seçilmesine engeldir. Cezaların genel yapısı için hapis cezaları yazısı yol gösterebilir.

Adli sicil kaydı infazın tamamlanmasıyla arşive taşınır (5352 m.9). Anayasa m.76’daki engel doğduğu için arşiv kaydı beş yılda değil, 5352 m.12/1-b’deki uzun sürelerle silinir: yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıl. Bu kararın istenebilmesi için infazdan sonra üç yıl geçmesi ve kişinin bu sürede iyi hâlli yaşaması gerekir (5352 m.13/A).

Dava ve Ceza Zamanaşımı Nasıl İşler?

Dava zamanaşımı, kanundaki cezanın üst sınırına bakılarak belirlenir. Hem temel şeklin hem sarkıntılığın üst sınırı beş ile yirmi yıl arasında kaldığı için süre on beş yıldır (TCK m.66/1-d). Dosyadaki deliller nitelikli bir hâli gösteriyorsa hesapta o ağırlaştırılmış ceza esas alınır (m.66/3). Kesme nedenleri süreyi en fazla yarısı kadar uzatabilir (m.67/4).

Fail mağdurun üstsoyu ya da üzerinde hüküm ve nüfuz sahibi biriyse süre olay gününden değil, çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden başlar (m.66/6). Kesinleşmiş cinsel istismar cezası için infaz süresi ise ayrıdır: beş yıldan fazla hapiste yirmi, beş yıla kadar hapiste on yıl (m.68). Örnek A’daki ceza için on yıllık süre geçerlidir.

Karara Karşı İstinaf ve Temyiz

İstinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273). On beş yıl ve üzeri hapis cezaları, kimse başvurmasa da bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. Yalnızca sanık lehine başvurulmuşsa yeni hüküm önceki cezadan ağır olamaz (m.283). Ayrıntılar için ceza muhakemesinde istinaf yazısına bakılabilir.

Temyiz her dosyada açık değildir ve sarkıntılık düzeyinde istismar dosyalarında ceza miktarı belirleyicidir. CMK m.286/2-a’ya göre ilk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezası istinafta esastan onanırsa karar kesinleşir. Örnek A’daki 4 yıl 4 ay 15 günlük ceza bu kapsamda kalır; Örnek B’deki 7 yıl 6 ay ise Yargıtay’a taşınabilir. Dosyanın bu aşamada gözden geçirilmesi için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfasından bilgi alınabilir.

Sarkıntılık Düzeyinde İstismar Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.