Verileri Yok Etmeme Cezası: Hükümden Sonra HAGB, İnfaz, Memuriyet ve Sicil

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Verileri yok etmeme cezası, kanunun belirlediği saklama süresi dolduğu hâlde sistemdeki verileri yok etmekle görevli kişinin bu görevi yapmaması nedeniyle TCK m.138 uyarınca verilen hapis cezasıdır. Suçun tanımı kısa ve nettir. Asıl soru çoğu zaman hüküm okunduktan sonra başlar: Ceza ertelenecek mi, paraya çevrilebilir mi, cezaevinde ne kadar kalınır, memuriyet ve sicil nasıl etkilenir? Aşağıda bu soruları sırasıyla cevaplıyoruz.

Verileri Yok Etmeme Cezası Hangi Fiile Verilir?

TCK m.138/1, yok etme yükümlülüğü taşıyan kişiyi hedef alır. Herkes bu suçun faili olamaz; veriyi sistemden kaldırmakla görevli olan ve süre geçtiği hâlde kaldırmayan kişi cezalandırılır. Kanun bunun için bir yıldan iki yıla kadar hapis öngörür. Silinmesi gereken veri, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması gereken bir kayıtsa ceza bir kat artırılır (m.138/2). Böylece aralık iki yıldan dört yıla çıkar.

6698 sayılı KVKK m.17/2 de aynı maddeye yollama yapar: KVKK m.7’ye aykırı olarak kişisel verileri silmeyen veya anonim hâle getirmeyen kişi TCK m.138’e göre cezalandırılır. Suç şikâyete bağlı değildir; ilgilinin “vazgeçtim” demesi kovuşturmayı durdurmaz. Kişisel veri suçlarının diğer türleri için kişisel verilerin kaydedilmesi ve verme veya ele geçirme yazılarına bakılabilir.

Mahkûmiyet Kararında Hâkimin Önündeki Seçenekler

Mahkûmiyet çıktığında hâkim önce temel cezayı belirler, sonra artırım ve indirimleri uygular. Bu hesap bittiğinde ortaya çıkan rakam, hangi kapının açık kalacağını gösterir. Bir yıl veya daha az hapis kısa süreli sayılır ve TCK m.50’deki seçenek yaptırımlara çevrilebilir: adli para cezası, zararın giderilmesi, belirli yerlere gitmeme yasağı ya da gönüllülük şartıyla kamuya yararlı işte çalışma bunlar arasındadır.

İki yıl veya daha az hapiste iki yol daha vardır. Birincisi hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ikincisi cezanın ertelenmesidir (TCK m.51). Bu ikisi aynı hükümde birlikte uygulanamaz; HAGB verilen hükümde hapis ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7). Temel şekildeki suçta üst sınır iki yıl olduğu için bu yolların tamamı teorik olarak açıktır. Artırımlı şekilde ise alt sınır iki yıl olduğundan takdiri indirim yapılmazsa eşik aşılır.

HAGB Kararı Verilirse Ne Olur?

7589 sayılı Kanunla yeniden yazılan ve 31.07.2026’da yürürlüğe giren CMK m.231’e göre HAGB için üç şart birlikte aranır. Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalıdır. Mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır. Suçun mağdura veya kamuya verdiği zarar da tamamen giderilmiş olmalıdır; hemen ödenemiyorsa denetim süresince aylık taksitle giderilmesi şartıyla karar verilebilir.

HAGB’de denetim süresi beş yıldır ve bu süre içinde dava zamanaşımı durur. Bir yılı geçmemek üzere eğitim programına devam, gözetim altında çalışma veya belli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler de konulabilir. Süre kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse hüküm ortadan kalkar, dava düşer. HAGB kararı adli sicile değil, buna mahsus ayrı bir sisteme yazılır. Karara karşı artık istinaf yoluna gidilir (m.231/12).

Verileri Yok Etmeme Cezası Hapis Olarak Kesinleşirse İnfaz Nasıl İşler?

Erteleme ya da HAGB uygulanmazsa ceza infaz edilir. 5275 sayılı Kanunun 107/2-f bendi, TCK m.132 ile 138 arasındaki suçlardan süreli hapis alanlar için koşullu salıverilme oranını üçte iki olarak belirler. Yani genel kuraldaki yarı oranı bu suçta uygulanmaz. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis alan hükümlünün cezası ise doğrudan açık ceza infaz kurumunda başlar (5275 m.14/2-a).

Koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalan, açık kurumdaki iyi hâlli hükümlü talep ederse kalan süreyi denetimli serbestlik altında geçirebilir (m.105/A). 04.06.2025’ten sonra işlenen suçlarda bunun için koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin, beş günden az olmamak üzere, cezaevinde geçirilmiş olması gerekir. Daha önceki suçlara bu ek şart uygulanmaz (geçici m.11). Toplam üç yıla kadar hapiste hafta sonu ya da gece infazı da istenebilir (m.110/1).

Varsayımsal İki Dosyada Ceza ve Koşullu Salıverilme Hesabı

İki farklı görevliyi düşünelim. İlki bir e-ticaret şirketinin veri işleme sorumlusudur; saklama süresi dolan müşteri kayıtlarını imha etmemiştir. İkincisi bir kamu kurumunda bilişim görevlisidir; beraatle sonuçlanmış bir soruşturmada alınan ve CMK’ya göre yok edilmesi gereken kayıtları sistemden kaldırmamıştır. Rakamlar yalnızca hesap yöntemini göstermek içindir.

İkinci dosyada ceza iki yılı aştığı için HAGB ve erteleme kapanır. Hükümlü açık kuruma doğrudan alınır ve iyi hâlle 20 ay geçirirse koşullu salıverilir. Koşullu salıverilme tarihine bir yıl kaldığında, yani yaklaşık sekizinci ayın sonunda, 105/A kapsamında denetimli serbestlik talebi gündeme gelebilir. İnfaz hâkiminin kararı, kurumun değerlendirme raporuna bağlıdır.

Memuriyet, Şirket Yöneticiliği ve Meslek Üzerindeki Etkiler

Kasten işlenen suçtan hapis cezası alan kişi, TCK m.53 gereği cezanın infazı tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenemez; şirket, dernek, vakıf ve kooperatif yöneticisi veya denetçisi olamaz; izne bağlı bir mesleği kendi sorumluluğunda yürütemez. Kısa süreli hapis ertelenmişse bu yoksunluklar uygulanmaz (m.53/4). Ertelenen, denetimli serbestlikle infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlü için mahkeme meslek yasağını uygulamayabilir (m.53/3).

Memurlar için 657 sayılı Kanunun 48/A-5 bendi ayrıca önemlidir: kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile memuriyete engeldir. Bu şart memuriyet sırasında kaybedilirse memurluk sona erer (m.98/b). Yukarıdaki kamu görevlisi örneğinde 2 yıl 6 aylık ceza bu sonucu doğurur. Fiil kamu görevinin kötüye kullanılması olarak değerlendirilirse, mahkeme TCK m.53/5 uyarınca infazdan sonra da sürecek bir yasak öngörebilir.

Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Ne Zaman Silinir?

Kesinleşmiş hapis mahkûmiyeti adli sicile yazılır. Cezanın infazı tamamlandığında ya da ceza zamanaşımı dolduğunda kayıt adli sicilden çıkarılıp arşiv kaydına alınır (5352 m.9). Arşivdeki bilgi herkese açık değildir; yalnızca kanunda sayılan amaçlarla istenebilir. Erteleme kararlarında denetim süresi de sicile işlenir. HAGB ise yukarıda belirtildiği gibi adli sicil kaydı oluşturmaz.

Arşiv kaydının ne zaman tamamen silineceği mahkûmiyetin doğurduğu hak yoksunluğuna bağlıdır. Anayasa m.76, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis alanların milletvekili seçilemeyeceğini düzenler. Bu nedenle böyle bir mahkûmiyette kayıt, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınırsa on beş, alınmazsa otuz yıl sonra silinir (m.12/1-b). Bir yılın altındaki kasıtlı mahkûmiyetler gibi diğer hâllerde süre beş yıldır (m.12/1-c).

Zamanaşımı, Kanun Yolu ve Lehe Kanun Uyarısı

Dava zamanaşımı her iki şekilde de sekiz yıldır, çünkü artırımlı hâlin üst sınırı da beş yılı geçmez. Kesinleşen hapis cezası, kesinleşmeden itibaren on yıl içinde infaz edilmezse ceza zamanaşımı dolar. Hükme karşı istinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273/1). Temel şekildeki suçta üst sınır iki yıl olduğundan bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kural olarak temyiz edilemez (CMK m.286/2-d).

Maddenin cezası 6526 sayılı Kanunla değişti. 06.03.2014’ten önce işlenen fiillerde ceza altı aydan bir yıla kadardı ve CMK kayıtlarına özgü artırım yoktu. Bu tarihten önceki bir suçta hangi kanunun lehe olduğu TCK m.7/2’ye göre karşılaştırılır. Ertelenme ve koşullu salıverilme dışındaki infaz kuralları ise derhâl uygulanır (m.7/3). Hüküm sonrası tüm seçenekler için hapis cezaları yazısı ve bilişim hukuku sayfamız tamamlayıcıdır.

Verileri Yok Etmeme Cezası Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.