Bilmeden Dolandırıcılığa Alet Olmak: Kast Unsuru, Deliller ve Beraat İhtimali

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 21, 22 ve 30; CMK 172 ve 223

İnternetteki bir iş ilanına başvurdunuz ve size şirketin ödemelerini geçici olarak hesabınızdan geçirmeniz söylendi. Ya da ikinci el eşyanızı satarken alıcının parası hiç tanımadığınız üçüncü bir kişinin hesabından geldi. Birkaç ay sonra dolandırıcılık şüphelisi olarak ifadeye çağrılıyorsunuz. Bilmeden dolandırıcılığa alet olmak, ceza hukukunda en çok tartışılan durumlardan biridir; çünkü dolandırıcılık ancak kasten işlenebilir ve kişinin ne bildiği sonucu doğrudan belirler.

Bu yazıda kast kavramını, olası kastın hangi hâllerde gündeme geldiğini, kişinin bilmeden araç olarak kullanıldığı tipik durumları ve mahkemenin kastı hangi delillerle değerlendirdiğini anlatıyoruz. Ardından ispat yükünün kimde olduğunu, kovuşturmaya yer olmadığı ve beraat kararlarının şartlarını, mahkûmiyet ihtimalinde uygulanabilecek indirimleri ve pratik adımları ele alıyoruz. Amacımız, kendini bir anda şüpheli konumunda bulan kişinin savunmasını hangi soru üzerine kurması gerektiğini açıkça göstermektir.

Kast nedir ve dolandırıcılıkta neden belirleyicidir?

TCK 21. maddeye göre suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Dolandırıcılıkta bu, kişinin başkasını hileli davranışlarla aldattığını veya böyle bir aldatmaya katıldığını bilmesi ve bunu istemesi anlamına gelir. Hesabına para gelen, bir eşya satan ya da bir paket teslim alan herkes, yaptığı işin bir dolandırıcılığın parçası olduğunu biliyorsa ancak o zaman sorumlu tutulabilir.

TCK 22. maddeye göre taksirle işlenen fiiller, yalnızca kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır. Kanunda dolandırıcılığın taksirli bir hâli bulunmaz. Bu nedenle dikkatsiz davranmak, ilanı yeterince araştırmamak veya karşı tarafa fazla güvenmek, tek başına dolandırıcılıktan ceza almak için yeterli olmaz. TCK 30. madde de fiilin icrası sırasında suçun maddi unsurlarını bilmeyen kişinin kasten hareket etmiş sayılmayacağını açıkça düzenler. Bu üç hüküm birlikte okunduğunda, bilmeden alet olan kişinin ceza sorumluluğunun bulunmadığı sonucu çıkar; tartışma, kişinin gerçekten bilip bilmediği sorusunda yoğunlaşır.

Olası kast hangi durumlarda tartışılır?

Kast her zaman açık bir bilgi ve istek şeklinde ortaya çıkmaz. TCK 21. maddenin ikinci fıkrası olası kastı tanımlar: kişi, suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngördüğü hâlde fiili işlerse olası kast vardır. Bu durumda dolandırıcılık gibi suçlarda temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir. Olası kast, bilmeden alet olma savunmasının karşısına en sık çıkarılan değerlendirmedir.

Varsayımsal olarak, hesabını para karşılığında tanımadığı birine kullandıran ve bu paranın nereden geldiğini hiç sormayan kişi bakımından, sonucun öngörülebilir olduğu ileri sürülebilir. Buna karşılık gerçek bir iş görüşmesi yaptığını düşünen, sözleşme imzalayan ve maaş beklentisiyle hareket eden kişi bakımından öngörünün varlığı çok daha tartışmalıdır. Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki sınır ince olduğundan, kişinin olay sırasındaki bilgi düzeyi ve kendisine yapılan açıklamalar ayrıntılı biçimde ortaya konmalıdır. Hesap kullandırmanın ceza farkını IBAN kiralama cezası yazımızda anlattık.

Kişi hangi durumlarda bilmeden araç olarak kullanılır?

Dolandırıcılar, parayı kendi adlarına kayıtlı hesaplarda tutmamak ve iz bırakmamak için iyi niyetli kişileri zincire dahil eder. Bu kişiler genellikle hesap açmayı, para almayı veya bir ürün göndermeyi olağan bir iş ya da alışveriş olarak görür. Uygulamada en sık rastlanan örüntüler aşağıdadır. Bu örneklerde kişi, çoğu zaman kendisi de aldatılmış bir mağdurdur ve olayın gerçek yüzünü ancak ifadeye çağrıldığında öğrenir.

• Sahte iş ilanları: Evden çalışma veya muhasebe asistanlığı gibi ilanlarla kişiden hesabını şirket ödemeleri için kullanması istenir.
• Satıcının hesabının kullanılması: İnternette eşya satan kişiye, alıcı gibi davranan dolandırıcı başka bir mağdurdan satıcının hesabına para gönderttirir ve ürünü kendisi teslim alır.
• Kredi ve not yükseltme vaadi: Kredi notunu yükseltmek bahanesiyle hesap bilgileri veya hesaba gelen paranın aktarılması istenir.
• Tanıdık ricası: Bir yakın, kendi hesabının bloke olduğunu söyleyerek paranın sizin hesabınızdan geçmesini ister.

Bu durumların ortak noktası, kişinin kendi hesabını veya kimliğini bir aldatmaya hizmet ettiğini bilmeden kullandırmasıdır. Dolandırıcılar özellikle öğrencileri, iş arayanları ve banka işlemlerine az aşina kişileri hedef alır; çünkü bu kişilerin şüphelenme ihtimali daha düşüktür. Hesabınıza habersiz para gelmesi hâlinde atılacak ilk adımları hesabıma bilinmeyen para geldi yazımızda, hattın kullanıldığı durumları ise GSM hattı ve dolandırıcılık yazımızda ele aldık.

Mahkeme kastı hangi delillerle değerlendirir?

Kast bir iç durum olduğu için doğrudan görülemez; dış davranışlardan ve olayın bütününden çıkarılır. Mahkeme, kişinin olaydan önceki, olay sırasındaki ve olaydan sonraki davranışlarını birlikte değerlendirir. Aşağıdaki tablo, genel olarak kastın varlığı veya yokluğu yönünde yorumlanabilecek işaretleri özetler. Somut dosyada tek bir işaret belirleyici olmaz; deliller bir bütün olarak ele alınır.

Bu işaretlere ek olarak kişinin yaşı, eğitim durumu, banka işlemlerine ne kadar aşina olduğu ve kendisine verilen açıklamanın inandırıcılığı da değerlendirilir. Bu nedenle iş ilanının ekran görüntüleri, işverenle yapılan yazışmalar, varsa sözleşme ve kimlik bilgileri, ayrıca dolandırıcılığı fark ettikten sonra yapılan başvurular, savunmanın en güçlü delilleridir.

Kastı ispat yükü kimdedir?

Ceza yargılamasında suçun bütün unsurlarını ispat etmek iddia makamına düşer. Şüpheli veya sanık, masum olduğunu kanıtlamak zorunda tutulmaz. Kast unsuru da bu kapsamdadır; kişinin aldatmadan haberdar olduğu ve buna katılmak istediği somut delillerle ortaya konmalıdır. Hesabın, hattın veya kimliğin olayda kullanılmış olması, tek başına bu bilgiyi göstermez.

Bununla birlikte uygulamada savunmanın pasif kalması risklidir. Dosyada yalnızca hesap hareketleri bulunduğunda, bu hareketlerin nedenini açıklayan bir anlatım ve belge yoksa mahkeme olayın bütününden olumsuz bir sonuca varabilir. Bu nedenle kişinin, olayı kendi bakış açısından tarihleriyle anlatması ve bu anlatımı yazışmalar, ilanlar, banka bildirimleri ve tanık beyanlarıyla desteklemesi önem taşır. Tutarlı ve ilk ifadeden itibaren değişmeyen bir anlatım, mahkemenin değerlendirmesinde ağırlık kazanır.

Kovuşturmaya yer olmadığı ve beraat kararı nasıl verilir?

Soruşturma aşamasında savcılık, toplanan deliller dava açılması için yeterli şüphe oluşturmuyorsa CMK 172 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, bilmeden alet olunan dosyalarda en sık görülen sonuçlardan biridir ve kişi hakkında dava açılmadan süreç sona erer. Karara karşı mağdur itiraz edebilir; itiraz sulh ceza hâkimliği tarafından incelenir. Savcılığın bu sonuca ulaşabilmesi için, ifade sırasında sunulan belgelerin olayın akışını açık biçimde göstermesi büyük önem taşır. Eksik veya çelişkili anlatımlar ise dosyanın mahkemeye taşınmasına yol açabilir.

Dava açılmışsa mahkeme, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiği sabit olmazsa CMK 223 uyarınca beraat kararı verir. Anayasanın 38. maddesindeki masumiyet karinesi gereği suçluluk hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz ve şüpheden sanık yararlanır. Yüksek olsa bile bir ihtimal, mahkûmiyet için yeterli olmaz. Beraat kesinleştiğinde adli sicile kayıt düşülmez; tutuklama veya el koyma uygulanmışsa CMK 141 kapsamında tazminat talebi gündeme gelebilir. Beraatten sonraki süreci beraat kararından sonra yazımızda anlattık.

Mahkûmiyet ihtimalinde hangi indirimler uygulanabilir?

Mahkeme kastın varlığını kabul ederse ceza, kişinin olaydaki rolüne göre belirlenir. Olası kast kabul edilirse temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir. Kişi suçun işlenmesine yalnızca yardım etmişse TCK 39 uyarınca ceza yarı oranında indirilir. 7589 sayılı Kanunla eklenen TCK 158/4 ise iştirakin banka kartı veya hesap bilgisi gibi araçları vermekle sınırlı kaldığı durumlarda yarı indirim öngörür. Zararın giderilmesi TCK 168 uyarınca ayrıca indirim sağlar.

Bu indirimlerle ceza iki yıl veya daha aşağıya inerse hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya erteleme değerlendirilebilir. Yeni CMK 231 uyarınca HAGB için mağdurun zararının giderilmesi aranır ve zarar taksitle de ödenebilir. Mahkûmiyet adli sicile işlenir ve dolandırıcılık memuriyete engel suçlar arasında yer alır. Bu nedenle beraat savunması ile indirim talepleri, dosyanın her aşamasında birlikte değerlendirilmelidir.

Bilmeden dolandırıcılığa alet olmak durumunda ne yapmalı?

Durumu fark ettiğiniz anda karşı tarafla yazışmayı sürdürmeyin, ancak mevcut yazışmaları, ilanları ve arama kayıtlarını silmeyin. Bankanıza ve gerekirse Cumhuriyet başsavcılığına yazılı bildirimde bulunun; sizi aldatan kişi hakkında siz de şikâyetçi olabilirsiniz. İfadeye çağrıldıysanız olayların sırasını tarihleriyle birlikte yazılı hâle getirin ve belgelerinizi düzenleyin. Şüpheli haklarınızı ifadeye çağrılma ve şüpheli hakları yazımızda anlattık.

Hesabınıza gelen parayı henüz başkasına aktarmadıysanız, bu parayı kullanmayın ve iadesini bankanın resmî süreciyle yapın. Sizi arayıp acele etmenizi isteyen, parayı farklı bir hesaba göndermenizi veya nakit olarak teslim etmenizi talep eden kişilere karşılık vermeyin. Bu tür taleplere uymak, iyi niyetle başlayan bir süreci sizin aleyhinize yorumlanabilecek bir görünüme sokabilir. Bir yakınınız benzer bir teklifle karşılaştıysa, onu da bu konuda uyarmanız yararlı olur.

Bu dosyalarda savunmanın merkezinde, kişinin olay sırasında neyi bildiği ve neyi bilmediği yer alır; bu da ancak düzenli belgelerle gösterilebilir. Ankara ve Çankırı adliyelerinde yürüyen soruşturmalarda da aynı ilkeler geçerlidir. Bu tür dosyalarda izlediğimiz yaklaşımı bilişim hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

Bilmeden Dolandırıcılığa Alet Olmak Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.