Kullanmak İçin Bulundurma mı, Ticaret mi? Miktar, Paketleme ve Diğer Ölçütler

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 188/3 ve 191; 5275 sayılı Kanun m.108/9

Bir arama sırasında üzerinizde veya evinizde uyuşturucu madde bulunduğunu varsayalım. Kendiniz için aldığınızı söylüyorsunuz, ancak tutanakta satışa hazır paketlerden söz ediliyor. Bu noktadan sonra dosyanın kaderini belirleyen soru şudur: Madde kullanmak için mi bulunduruldu, yoksa ticaret amacıyla mı? Uygulamada kullanmak için bulundurma ticaret ayrımı olarak bilinen bu soru, iki ile beş yıl arasında bir ceza ile on yıldan az olmamak üzere bir hapis cezası arasındaki farkı belirler.

Bu yazıda iki suç tipinin kanundaki tanımını, mahkemelerin ayrımı yaparken baktığı ölçütleri, miktarın neden tek başına belirleyici olmadığını ve delillerin nasıl değerlendirildiğini anlatıyoruz. Ardından aramanın hukuka uygunluğunu, ceza, tutuklama, HAGB ve infaz yönünden iki suç arasındaki farkları ve dosyada atılması gereken adımları ele alıyoruz. Yazı, şüpheli konumundaki kişiye ve onun yakınlarına, tutanaktaki bir ifadenin neden bu kadar önemli olduğunu ve savunmanın hangi noktalara odaklanması gerektiğini açıklamayı amaçlar.

TCK 191 ile TCK 188 arasındaki temel fark nedir?

TCK 191. madde, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden, bulunduran ya da kullanan kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. TCK 188. maddenin üçüncü fıkrası ise uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız olarak satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiye on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörür. Madde bir çocuğa verilir veya satılırsa hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

Görüldüğü gibi satın almak, kabul etmek ve bulundurmak her iki maddede de yer alır. Aynı fiilin hangi suçu oluşturduğunu belirleyen, kişinin amacıdır. Madde kişinin kendi kullanımı içinse TCK 191, başkasına satmak, vermek veya dağıtmak içinse TCK 188 uygulanır. Bu nedenle ayrım, fiilin dış görünüşünden çok fiilin arkasındaki amacın delillerle ortaya konmasına dayanır. TCK 191 kapsamındaki süreci uyuşturucu kullanma cezası yazımızda ayrıca anlattık.

Mahkeme amacı hangi ölçütlerle belirler?

Amaç bir iç durum olduğu için, mahkeme onu olayın dış görünümünden ve delillerin bütününden çıkarır. Kişinin kendi beyanı da bu değerlendirmede yer alır; özellikle ilk ifadeden itibaren tutarlı biçimde kullanım amacını anlatan ve aksini gösteren bir delil bulunmayan dosyalarda bu beyan ağırlık kazanır. Öğretide ve uygulamada öne çıkan ölçütler şunlardır:

• Davranış: Kişinin alıcı aradığı, pazarlık yaptığı veya numune gösterdiği yönünde delil bulunup bulunmadığı.
• Saklama ve paketleme: Maddenin çok sayıda küçük ve eşit pakete bölünmüş olup olmadığı, yanında hassas terazi ve paketleme malzemesi bulunup bulunmadığı.
• Tür ve miktar: Ele geçen maddenin türü, birden fazla türün birlikte bulunması ve net miktarı.
• Yer ve zaman: Maddenin evde mi, yoksa eğlence yeri veya okul çevresi gibi bir yerde mi ele geçtiği.
• Kullanıcı olup olmama: Kişinin uyuşturucu kullanıcısı olup olmadığı, bunun kan veya idrar örneğiyle zamanında tespiti.
• Ekonomik durum: Kişinin geliri ve üzerinde ele geçen paranın kaynağı.

Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına sonucu belirlemez. Örneğin hassas terazinin tek başına bulunması yeterli sayılmaz; üzerinde madde kalıntısı olup olmadığının incelenmesi gerekir. Mahkeme, bütün işaretleri birlikte değerlendirerek amaca ilişkin bir sonuca ulaşır.

Miktar neden tek başına belirleyici olmaz?

Uygulamada en çok merak edilen konu, kaç gramın kullanım sınırı sayıldığıdır. Kanunda böyle bir sınır yer almaz. Kişisel kullanım miktarı, maddenin türüne ve saflığına, kişinin fiziksel durumuna ve kullanım alışkanlığına göre değişir. Bu nedenle miktar, amacı gösteren önemli bir işaret olsa da tek başına bir ölçüt olamaz. Hukuk literatüründe, belli bir miktarı aşan her dosyayı diğer delilleri incelemeden ticaret sayan yaklaşımlar eleştirilir.

Miktarın değerlendirilmesinde maddenin brüt ağırlığı yerine net miktarı ve gerektiğinde etken madde oranı esas alınır. Ambalaj, poşet veya karıştırılan maddeler ağırlığa dahil edilerek yapılan bir hesap, kişinin aleyhine sonuç doğurabilir. Bu yüzden kriminal raporda net ağırlığın ve analiz sonucunun açıkça belirtilip belirtilmediği kontrol edilmelidir. Varsayımsal olarak, uzun süredir kullanıcı olduğu tedavi kayıtlarıyla belli olan bir kişinin evinde ele geçen ve tek parça hâlindeki bir madde, miktarı yüksek görünse bile kullanım amacıyla açıklanabilir.

Ticaret suçlaması hangi delillerle ispat edilir?

Ticaret amacının kabulü için soyut bir ihbar, kişinin daha önce benzer bir suçtan sicilinin bulunması veya tutanakta yer alan kalıp ifadeler yeterli olmaz. Somut delil aranır. Bu deliller arasında tanık beyanları, fiziki veya teknik takip kayıtları, iletişimin tespiti kayıtları, telefondaki yazışmalar ve maddeyi aldığını söyleyen kişilerin beyanları sayılabilir. Alıcı olduğu ileri sürülen kişinin beyanı da diğer delillerle desteklenmelidir; sonradan geri alınan ve başka bir delille desteklenmeyen bir beyan, mahkûmiyet için yeterli görülmeyebilir.

Ceza yargılamasında mahkûmiyetin kesin ve açık bir ispata dayanması gerekir; yüksek olsa bile bir ihtimal yeterli sayılmaz. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi, suçun işlenip işlenmediği kadar suçun hangi madde kapsamında nitelendirileceği konusunda da uygulanır. Satış amacı şüpheli kalıyorsa, ayrım kişi lehine TCK 191 yönünde yapılmalıdır.

Arama ve el koyma işlemleri neden önemlidir?

Ayrım tartışmasının dayandığı bütün bulgular, çoğu zaman bir arama sırasında elde edilir. Bu nedenle aramanın hukuka uygun yapılıp yapılmadığı, savunmanın ilk inceleme konularından biridir. CMK 119 uyarınca arama kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle yapılır; konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emriyle arama yapılamaz. Anayasanın 38. maddesi de kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini düzenler.

Arama tutanağında maddenin nerede, kimin yanında ve hangi miktarda bulunduğunun, paketlerin sayısının ve tartım sonucunun açıkça yazılması gerekir. Tutanaktaki ağırlık ile kriminal raporda belirtilen net ağırlık arasındaki farklar, el konulan maddenin saklanma ve gönderilme zinciri ve tutanağın imzalanma koşulları ayrıca incelenmelidir. Bu ayrıntılar, maddenin ticaret amacıyla bulundurulduğu iddiasının dayanağını doğrudan etkileyebilir.

İki suç arasında ceza ve usul farkı nedir?

Ayrımın sonuçları yalnızca ceza miktarıyla sınırlı kalmaz. TCK 191 kapsamındaki dosyalar asliye ceza mahkemesinde görülür ve soruşturmada kural olarak beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. TCK 188 ise ağır ceza mahkemesinin görevindedir. Ticaret suçu, CMK 100. maddede kuvvetli suç şüphesinin varlığı hâlinde tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlar arasında yer alır. Tutuklama kararına karşı başvuru yollarını tutuklamaya itiraz yazımızda anlattık.

TCK 188’de bazı hâller cezayı daha da artırır. Madde eroin, kokain veya sentetik kannabinoid gibi kanunda sayılan türlerdense ya da fiil okul, yurt, hastane veya kışla gibi yerlerin yakınındaki umuma açık alanlarda işlenmişse ceza yarı oranında artırılır. Suç üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenirse yarı oranında, bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır. TCK 192 ise suçun ortaya çıkmasına yardım eden kişiler için etkin pişmanlık indirimi öngörür; ayrıntılar için uyuşturucuda etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.

Hükümden sonra HAGB, infaz ve sicil yönünden ne değişir?

TCK 191 kapsamında ertelenen soruşturmada kişi, denetimli serbestlik yükümlülüklerine ve gerektiğinde tedaviye uyarsa erteleme süresi sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Yükümlülüklere ısrarla uyulmaması veya erteleme süresinde suçun tekrarlanması hâlinde kamu davası açılır. Kamu davası bu nedenle açıldıktan sonra fiilin yeniden işlenmesi hâlinde, yeni soruşturmada erteleme kararı verilemez. Dava sonunda verilen ceza iki yıl veya daha az ise HAGB ve erteleme değerlendirilebilir. Bu nedenle TCK 191 dosyalarında kişi çoğu zaman cezaevine girmeden süreci tamamlayabilir.

TCK 188 kapsamında ise tablo farklıdır. Alt sınır on yıl olduğundan indirimler uygulanmadıkça HAGB veya erteleme mümkün olmaz. 5275 sayılı Kanunun 108. maddesinin dokuzuncu fıkrası, uyuşturucu imal ve ticareti suçundan süreli hapis cezası alanlar için koşullu salıverilme oranını dörtte üç olarak belirler. Kesin tahliye tarihi ve denetimli serbestlik imkânı, suç tarihine göre müddetnamede hesaplanır. Mahkûmiyet adli sicile işlenir; bir yıl veya daha fazla süreli hapis cezası kamu görevine girişte de engel oluşturur. Ticaret mahkûmiyetinden sonraki süreci uyuşturucu madde ticaretinde hükümden sonra yazımızda inceledik.

Kullanmak için bulundurma ticaret ayrımı tartışılan dosyada ne yapmalı?

İlk adım, arama ve el koyma tutanağını, kriminal raporu ve varsa teknik takip kayıtlarını dikkatle incelemektir. Maddenin net miktarı, paket sayısı, terazide kalıntı incelemesi yapılıp yapılmadığı ve satışa ilişkin somut bir delil bulunup bulunmadığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Kullanıcı olduğunuzu gösteren tedavi kayıtları veya test sonuçları varsa dosyaya eklenmesi, amacın kullanım olduğunu destekler. İfadede kullanım alışkanlığınızı, maddeyi nereden ve ne kadar süre için aldığınızı tutarlı biçimde anlatmanız önem taşır.

Bu dosyalarda tutanaktaki ifadelerin yeterli incelenmeden kabul edilmesi ciddi sonuçlar doğurabilir; bu yüzden savunmanın soruşturmanın başından itibaren planlanması gerekir. Ankara ve Çankırı adliyelerinde yürüyen uyuşturucu dosyalarında izlediğimiz yaklaşımı ceza hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

Kullanmak İçin Bulundurma ve Ticaret Ayrımı Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.