Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma: Mahkûmiyetten Sonra İnfaz, Para Cezası ve Hak Kayıpları

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, TCK 190’da düzenlenen ve alt sınırı beş yıl hapis olan bir suçtur. Bu alt sınır, karardan sonraki bütün tabloyu belirler: hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve paraya çevirme gibi araçlar iki yıl ve altındaki cezalar için tasarlandığından, mahkûmiyet çıktığında dosya büyük ölçüde infaz hukukuna taşınır. Aşağıda suçun cezası kısaca hatırlatılıyor; ağırlık ise hükümden sonraki aylara ve yıllara veriliyor.

Uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma cezası nasıl kurulur?

TCK 190’ın birinci fıkrası üç davranışı sayar: kullanım için özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler almak ve kullanma yöntemleri hakkında başkalarına bilgi vermek. İkinci fıkra, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendirmeyi ya da bu nitelikte yayın yapmayı aynı cezaya bağlar. Her iki fıkrada da beş ila on yıl hapis ile bin ila on bin gün adli para cezası birlikte verilir.

Fail hekim, diş hekimi, eczacı, hemşire, laborant ya da ecza ticaretiyle uğraşan biri gibi sağlık alanında çalışan bir kişiyse ceza yarı oranında artırılır. Hapis aralığı 2014’te 6545 sayılı Kanunla ikiden beşe ve beşten ona yükseltildi; adli para cezası ise 694 sayılı KHK ile eklenip 7078 sayılı Kanunla kanunlaştı. Fiil bu tarihlerden önceye uzanıyorsa TCK m.7 uyarınca lehe kanun karşılaştırması zorunludur.

5235 sayılı Kanunun 14. maddesi görevde ağırlaştırıcı nedenlerin gözetilmeyeceğini söyler; temel hâlin üst sınırı on yıl olduğundan dava asliye ceza mahkemesinde görülür. İmal ve ticaret suçunun ayrıntısı için uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti yazısına bakılabilir.

Karar duruşmasında hangi seçenekler kapalıdır?

HAGB ve erteleme için sonuç cezanın iki yıl veya daha az, paraya çevirme için bir yıl veya daha az olması gerekir. TCK 190’da temel ceza alt sınırdan belirlenip TCK 62 uyarınca altıda bir takdiri indirim uygulansa bile sonuç dört yıl iki aydır. Bu nedenle mahkûmiyet hâlinde bu üç araç fiilen devre dışı kalır ve hapis cezasının infazı gündeme gelir. Kanunda kolaylaştırma suçu için cezayı kaldıran ya da indiren bir etkin pişmanlık hükmü de yer almaz.

TCK 191/8 burada önemli bir kapı bırakır. 190’dan açılan bir kovuşturmada fiilin yalnızca kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma kapsamında kaldığı anlaşılırsa, sanık hakkında 191 çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir. Örneğin evinde arkadaşlarıyla madde kullanan ve kendisine ait küçük bir miktar ele geçirilen bir kişi, yer sağlama iddiasıyla yargılansa da delillere göre yalnızca kullanıcı konumunda görülebilir. Bu durumda tablo tümüyle değişir.

Hapis cezası nerede ve hangi oranla infaz edilir?

Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis alanlar cezaya doğrudan açık kurumda başlar. TCK 190’da sonuç ceza bu eşiği her durumda aştığından infaz kapalı ceza infaz kurumunda başlar. Açık kuruma geçiş, 5275 sayılı Kanunun 89. maddesine göre idare ve gözlem kurulunun değerlendirmesiyle olur. Kurulun açık kuruma ayırma kararlarında infaz hâkiminin onayını arayan 14/4 listesi imal ve ticaret suçunu sayar; kolaylaştırma suçu bu listede yer almaz.

Koşullu salıverilme oranı kolaylaştırma suçunda yarıdır. 5275 m.107/2’deki üçte iki listesi TCK 188’i yalnızca çocuk hükümlüler için sayar; TCK 190’a ilişkin bir istisna içermez. Açık kurumda bulunan iyi hâlli hükümlü, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kaldığında kalan kısmı denetimli serbestlikle geçirmeyi isteyebilir. 7550 sayılı Kanunla eklenen kurala göre kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, beş günden az olmamak üzere, fiilen tamamlanmış olmalıdır.

1. Başlangıç. Elli aylık hapis kesinleşir, infaz kapalı kurumda başlar.
2. Açık kuruma ayrılma. İdare ve gözlem kurulu, iyi hâl ve süre ölçütlerine göre açık kuruma geçişi değerlendirir.
3. Denetimli serbestlik. Koşullu salıverilme yirmi beşinci aya düşer; on üçüncü aydan itibaren, açık kurumdaysa ve şartlar varsa dışarıda denetim talep edilebilir.
4. Koşullu salıverilme. Yirmi beşinci ayda hükümlü salıverilir; kalan yirmi beş ay denetim süresidir.
5. Tamamlanma. Denetim iyi hâlle biterse hapis cezası infaz edilmiş sayılır.

Takvim varsayımsaldır; açık kuruma geçiş tarihi, mahsup ve disiplin durumu sonucu değiştirir. Hapis türleri için hapis cezaları yazısı tamamlayıcıdır.

Hapisle birlikte verilen adli para cezası nasıl tahsil edilir?

Kolaylaştırma suçunda hapis ve adli para cezası aynı hükümde yer alsa da ayrı infaz edilir. Savcılık ödeme emri gönderir; hükümde taksit yoksa bir ay içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlü kalanını birer ay arayla iki taksitte ödeyebilir. Ödenmeyen kısım gün sayısı üzerinden hapse çevrilir ve hükümlü iki saat çalışma bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı işte çalıştırılır; programa uyulmazsa kalan kısım açık kurumda çekilir.

Bu yolda iki sınır vardır. Adli para cezası yerine çektirilen hapis üç yılı geçemez; birden fazla hükümde bu sınır beş yıldır. Çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve koşullu salıverilme uygulanmaz; buna karşılık hak yoksunlukları bakımından esas alınan adli para cezasıdır (5275 m.106/7, 106/9). Çevrilen sürenin karşılamadığı tutar, 6183 sayılı Kanuna göre vergi dairesince tahsil edilir.

Uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma mahkûmiyeti hangi hakları kısıtlar?

TCK 53 uyarınca kasıtlı suçtan hapis cezası, infaz tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenme, dernek ve şirket yöneticiliği, velayet ve vesayet ile izne bağlı bir mesleği serbest çalışarak yapma haklarını kısıtlar. Eczane gibi izne tabi bir mesleğin sağladığı imkân kötüye kullanılarak işlenen 190/3 hâllerinde mahkeme, TCK 53/5 gereği infazdan sonra işleyecek ve cezanın yarısından bir katına kadar sürecek ek bir yasak da koyar.

657 sayılı Kanun kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapsi memuriyete engel saydığından, TCK 190 mahkûmiyeti devlet memurluğunu kapatır ve görevdeki memurun memurluğu 98/b uyarınca sona erer. Silah ruhsatı için infazdan itibaren beş yıl ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı gerekir (6136 m.7). Hak iadesi talebi, infazın tamamlanmasından üç yıl sonra ve iyi hâl şartıyla yapılabilir (5352 m.13/A).

Kanun yolu, zamanaşımı ve tekerrür nasıl işler?

İstinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Bölge adliye mahkemesi beş yıl veya daha az hapse ilişkin istinafı esastan reddeder ya da cezayı artırmazsa temyiz yolu kapanır (CMK 286/2). Beş yılın üzerindeki cezalarda Yargıtay incelemesi açıktır. Dava zamanaşımı on beş yıldır. Kesinleşmeden sonra ceza zamanaşımı beş yıla kadar hapiste on, daha uzun hapiste yirmi yıldır (TCK 68).

İnfazdan sonraki yıllar da önemlidir. TCK 58’e göre beş yıl veya daha az hapiste infazdan itibaren üç, daha uzun hapiste beş yıl içinde işlenen yeni bir kasıtlı suçta tekerrür hükümleri uygulanır ve yeni ceza mükerrirlere özgü rejimle çektirilir. Kanun yollarının ayrıntısı ceza muhakemesinde istinaf yazısında, kamu sağlığına karşı suçların genel çerçevesi kamu sağlığına karşı suçlar yazısında yer alıyor.

Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Hakkında Merak Edilenler

Ağır cezalı uyuşturucu dosyalarında karar sonrası planlama, infaz takvimiyle birlikte yapılmalıdır. Bu alandaki çalışmamız ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında özetlenmiştir.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.