İstinabe yoluyla sorgu ve savunma hakkına ilişkin Yargıtay kararı kapak görseli

Yargıtay Kararı: Yakalama Kararıyla Başka Mahkemede Yapılan Sorgu ve Savunma Hakkı

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 196, 193; Yargıtay 6. CD 2021/6809 E., 2022/1405 K.

Hakkında yakalama kararı bulunan bir sanık, davanın görüldüğü şehirden farklı bir yerde yakalandığında çoğu zaman o yerdeki mahkemeye götürülür ve sorgusu orada yapılır. Bu uygulamaya istinabe yoluyla sorgu denir. Kanun, bu yolla yapılan sorgunun savunma hakkını zayıflatmaması için önemli bir güvence öngörmüştür: Sanığa, sorgusundan önce ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulmalıdır.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 10.02.2022 tarihli kararında bu sorunun sorulmadan yapılan istinabe yoluyla sorguya dayanılarak kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuştur. Kararda ayrıca cezaevinde bulunan sanığın son oturuma getirilmemesi de ayrı bir bozma nedeni olarak değerlendirilmiştir.

Karar künyesi

Mahkeme
Yargıtay 6. Ceza Dairesi
Esas ve karar
2021/6809 E., 2022/1405 K.
Karar tarihi
10.02.2022
Suç
Nitelikli hırsızlık
Sonuç
Mahkûmiyet hükmünün bozulması, oybirliği
Bu yazıda neler var?
  1. Olay ve yargılama süreci
  2. Uyuşmazlık
  3. Yargıtay’ın değerlendirmesi
  4. Kararın önemi ve uygulamaya etkisi
  5. Benzer durumda ne yapılmalı?
  6. İstinabe Yoluyla Sorgu Hakkında Merak Edilenler

Olay ve yargılama süreci

Sanık, nitelikli hırsızlık suçundan asliye ceza mahkemesinde yargılanmıştır. Yargılama sırasında hakkında çıkarılan yakalama kararı üzerine sanık İstanbul’da yakalanmış ve 25.02.2016 tarihinde oradaki bir asliye ceza mahkemesi tarafından sorgusu yapılmıştır. Esas mahkemesi bu sorgu tutanağını esas alarak sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurmuştur.

Dosyadan ayrıca, sanığın yargılamanın sonraki aşamasında aynı yargı çevresindeki bir kapalı ceza infaz kurumunda başka bir suçtan hükümlü olarak bulunduğu anlaşılmıştır. Sanığın duruşmadan bağışık tutulma talebi olmadığı hâlde, bu konuda bir karar da alınmadan yargılamaya yokluğunda devam edilmiş ve hüküm açıklanmıştır.

Uyuşmazlık

Kararda çözülmesi gereken iki soru bulunmaktadır. Birincisi, istinabe yoluyla sorgu sırasında CMK 196/2’de öngörülen soru sorulmadan alınan savunmanın hükme esas alınıp alınamayacağıdır. İkincisi, cezaevinde bulunan ve bağışık tutulma talebi olmayan sanığın son oturuma getirilmeden hüküm kurulmasının savunma hakkını etkileyip etkilemediğidir.

Yargıtay’ın değerlendirmesi

Yargıtay, CMK 196/2 uyarınca alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar dışında sanığın istinabe suretiyle sorguya çekilebileceğini, ancak sorgudan önce sanığa ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediğinin sorulmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Somut olayda istinabe olunan mahkeme bu soruyu sormamış, esas mahkemesi de bu sorguyu esas alarak hüküm kurmuştur. Daire, bu durumun sanığın savunma hakkını kısıtladığını kabul etmiştir.

Daire ikinci olarak, aynı yargı çevresindeki cezaevinde bulunan sanığın duruşmadan bağışık tutulma talebi bulunmadığı ve bu konuda karar alınmadığı hâlde yokluğunda yargılamaya devam edilerek hüküm açıklanmasını CMK 196’ya aykırı bulmuştur. Bu iki nedenle hüküm, tebliğnameye uygun olarak ve oybirliğiyle bozulmuştur.

İstinabe yoluyla sorguda sanığın sahip olduğu güvenceler
İstinabe yoluyla sorguda güvenceler

Kararın önemi ve uygulamaya etkisi

Karar, istinabe yoluyla sorgunun bir kolaylık aracı olduğunu, sanığın hâkim karşısında doğrudan savunma yapma hakkını ortadan kaldırmadığını açıkça göstermektedir. Esas mahkemesi, sanığı hiç görmeden ve dinlemeden hüküm kuracaksa, sanığın bu tercihi bilerek yapmış olması gerekir. Sorunun sorulmaması, tutanakta yer almayan bir eksiklik olarak kalmaz; doğrudan hükmün bozulmasına yol açar.

Kararın ikinci yönü de uygulamada sık görülen bir hataya işaret eder. Sanığın cezaevinde olduğunun bilinmesine rağmen duruşmaya getirilmemesi, savunmanın son sözünü söyleme imkânını ortadan kaldırır. Mahkemenin bu durumda ya sanığı getirtmesi ya da sanığın açık talebi üzerine bağışık tutulma kararı vermesi gerekir.

Benzer durumda ne yapılmalı?

Hakkında yakalama kararı bulunan ve başka bir yerde yakalanan kişi, sorgusu yapılırken kendisine bu sorunun sorulup sorulmadığına dikkat etmelidir. Esas mahkemesinde savunma yapmak istiyorsa bunu açıkça söylemeli ve tutanağa geçirilmesini istemelidir. Sorunun sorulmadığı fark edilirse, istinaf veya temyiz dilekçesinde bu husus açıkça ileri sürülmelidir.

Pratik bilgi: Sorgu tutanağının bir örneğini isteyin ve tutanakta “ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği soruldu” ifadesinin bulunup bulunmadığını kontrol edin.

İstinabe Yoluyla Sorgu Hakkında Merak Edilenler

İstinabe yoluyla sorgu nedir?

Sanığın sorgusunun, davanın görüldüğü mahkeme yerine başka bir yerdeki mahkeme tarafından yapılmasıdır (CMK 196/2). Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda bu yola başvurulamaz.

İstinabe yoluyla sorguda sanığa ne sorulmalıdır?

Sorgudan önce sanığa ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulmalıdır. Yargıtay bu sorunun sorulmamasını savunma hakkının kısıtlanması saymaktadır.

Bu soru sorulmazsa hüküm bozulur mu?

Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2021/6809 E., 2022/1405 K. sayılı kararında, soru sorulmadan yapılan sorguya dayanılarak kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuştur.

Cezaevindeki sanık duruşmaya getirilmeden hüküm kurulabilir mi?

Sanığın bağışık tutulma talebi ve bu yönde bir karar yoksa, cezaevindeki sanığın son oturuma getirilmeden hüküm kurulması CMK 196’ya aykırıdır.

Dayanak mevzuat ve karar

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.