Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Dilekçe, Başvuru Yerleri ve Sonrasında Süreç (CMK 158)
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 158, 160, 172, 173 ve 234; TCK 267
Dolandırılan, tehdit edilen, darp edilen ya da malı zarar gören kişinin devlete ilk başvurusu suç duyurusudur. Suç duyurusu, bir fiilin suç oluşturabileceği bilgisinin yetkili makama iletilmesidir ve ceza soruşturmasının büyük kısmı bu başvuruyla başlar. Başvurunun doğru makama, olayı ve delilleri açıkça gösteren bir dilekçeyle yapılması, soruşturmanın hızını ve etkinliğini doğrudan etkiler.
Bu yazıda Ceza Muhakemesi Kanununun 158. maddesi çerçevesinde suç duyurusunun nerelere ve hangi biçimde yapılabileceğini, dilekçede hangi bilgilerin yer alması gerektiğini, soyut başvurularda ne olduğunu ve başvurudan sonra mağdurun hangi haklara sahip olduğunu anlatıyoruz.
Bir bakışta
- Dayanak
- CMK 158; mağdurun hakları CMK 234
- Nereye
- Cumhuriyet başsavcılığı veya kolluk; diğer makamlara yapılan başvurular savcılığa gönderilir
- Biçim
- Yazılı dilekçe veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü başvuru
- Soyut başvuru
- Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı; itiraz CMK 173 usulüyle
- Süre
- Şikâyete bağlı suçlarda öğrenmeden itibaren altı ay (TCK 73)
Bu yazıda neler var?
- Suç duyurusu ile şikâyet arasındaki fark
- Suç duyurusu nereye yapılır?
- Suç duyurusu dilekçesinde neler yer almalı?
- Soyut ve genel başvurularda ne olur?
- Suç duyurusu iftira suçuna yol açar mı?
- Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
- Başvurudan sonra mağdurun hakları
- Suç Duyurusu Hakkında Merak Edilenler
Suç duyurusu ile şikâyet arasındaki fark
Günlük dilde aynı anlamda kullanılsa da hukuk iki kavramı ayırır. İhbar, suç oluşturan bir olayı öğrenen herhangi bir kişinin bunu yetkili makama bildirmesidir. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini açıklamasıdır. Uygulamada her ikisi de suç duyurusu dilekçesiyle yapılır ve savcılık bu başvuru üzerine soruşturma başlatır.
Ayrım özellikle şikâyete bağlı suçlarda önem taşır. Basit hakaret, kasten yaralamanın basit hâli, konut dokunulmazlığının ihlali gibi suçlarda soruşturma ancak zarar görenin şikâyeti üzerine yapılır. Bu suçlarda şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Kendiliğinden soruşturulan suçlarda ise savcılık, suç duyurusunu öğrendiği andan itibaren soruşturmaya başlamakla yükümlüdür (CMK 160).
Suç duyurusu nereye yapılır?
CMK 158/1’e göre suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Karakol veya jandarma komutanlığına yapılan başvuru tutanağa bağlanır ve savcılığa iletilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular da ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK 158/2).
Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar bakımından elçilik ve konsolosluklara da başvurulabilir. Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suçlarda ilgili kurumun idaresine yapılan başvuru da gecikmeksizin savcılığa gönderilir. Ankara’da yaşayan bir kişi, suçun nerede işlendiğine bakmaksızın başvurusunu Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına yapabilir; dosya gerekirse yetkili savcılığa gönderilir. Başvurular adliyelerdeki ön büro birimlerine elden verilebileceği gibi UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda da iletilebilir.

Suç duyurusu dilekçesinde neler yer almalı?
Kanun suç duyurusu için belirli bir şekil öngörmez; başvuru yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir (CMK 158/5). Buna karşın iyi hazırlanmış bir dilekçe, savcılığın olayı hızlı anlamasını ve delilleri zamanında toplamasını sağlar. Dilekçede başvuranın kimlik ve iletişim bilgileri, şüphelinin bilinen bilgileri, olayın tarihi, yeri ve gelişimi açık ve kronolojik biçimde yazılmalıdır.
Delillerin somut olarak gösterilmesi de büyük önem taşır. Kamera kayıtlarının bulunduğu yerler, tanıkların adları, banka dekontları, mesaj ekran görüntüleri ve sağlık raporları dilekçeye eklenmeli veya nerede bulunduğu belirtilmelidir. Kamera kayıtları belirli bir süre sonra silindiğinden, bunların ivedilikle istenmesi dilekçede ayrıca talep edilmelidir. Dilekçenin sonunda şüphelinin cezalandırılması ve şikâyetçi olunduğu açıkça yazılmalıdır.

Soyut ve genel başvurularda ne olur?
CMK 158/6, ihbar veya şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması ya da başvurunun soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verileceğini düzenler. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez.
Bu karar başvurana bildirilir ve 173. maddedeki usule göre itiraz edilebilir. Örneğin yalnızca “bu kişi beni dolandırdı” şeklinde, tarih, tutar ve olay anlatımı içermeyen bir dilekçe bu sonuçla karşılaşabilir. Somut olay anlatımı ve delil gösterilmesi, başvurunun soruşturma konusu yapılmasının ön koşuludur.
Suç duyurusu iftira suçuna yol açar mı?
Gerçeğe dayanan ve hak arama amacıyla yapılan bir başvuru iftira suçunu oluşturmaz. TCK 267, işlemediğini bildiği hâlde bir kimse hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak amacıyla yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunmayı cezalandırır. Suçun manevi unsuru, kişinin suçsuz olduğunu bilerek hareket edilmesidir. Başvuranın olayı yanlış değerlendirmesi veya soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanması tek başına iftira anlamına gelmez.
Bununla birlikte dilekçede olayların abartılması, görülmeyen bir şeyin görülmüş gibi yazılması veya delil uydurulması ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle dilekçede bilinen olgular ile tahminler birbirinden ayrılmalı ve başvuran yalnızca bildiği ve belgeleyebildiği hususları yazmalıdır.
Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2018/819 E., 2018/4172 K., 01.03.2018: Sosyal medya üzerinden yapılan tehdit nedeniyle verilen şikâyet dilekçesi üzerine hiçbir araştırma yapılmadan, iddiaların soyut kaldığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Yargıtay, savcının CMK 160 uyarınca işin gerçeğini araştırma yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirterek itirazın reddine dair kararı kanun yararına bozmuştur.
Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Şikâyet Üzerine Araştırma Yapılmadan Verilen Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Başvurudan sonra mağdurun hakları
CMK 234, soruşturma evresinde mağdur ve şikâyetçiye delillerin toplanmasını isteme, soruşturmanın gizliliğini bozmamak koşuluyla savcıdan belge örneği isteme ve vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini inceletme haklarını tanır. Kadına karşı işlenen kasten yaralama, cinsel saldırı, ısrarlı takip gibi suçlarda ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda vekili bulunmayan mağdur, baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir.
Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse bu karar suçtan zarar görene bildirilir ve tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Dava açılırsa mağdur, hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılabilir. Bu haklar, başvurunun sonuna kadar takip edilmesini sağlar.
Suç Duyurusu Hakkında Merak Edilenler
Suç duyurusu için avukat gerekir mi?
Suç duyurusu avukat olmadan da yapılabilir. Ancak olayın hukuki nitelendirmesinin doğru yapılması, delillerin eksiksiz gösterilmesi ve süreli işlemlerin takibi bakımından avukat desteği soruşturmanın etkinliğine katkı sağlar.
Suç duyurusu için harç ödenir mi?
Savcılığa yapılan suç duyurusu için harç ödenmez. Başvuru adliyedeki ön büroya elden, kolluğa sözlü olarak veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda yapılabilir.
Suç duyurusundan vazgeçilebilir mi?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme soruşturma veya davayı sona erdirir (TCK 73). Kendiliğinden soruşturulan suçlarda ise başvuranın vazgeçmesi soruşturmayı durdurmaz; savcılık soruşturmayı sürdürür.
Suç duyurusunun sonucunu nasıl öğrenirim?
Soruşturma numarasıyla savcılıktan bilgi alınabilir; e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerinden dosyanın durumu takip edilebilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı suçtan zarar görene tebliğ edilir.
Yanlış kişiyi şikâyet edersem iftira olur mu?
İftira suçu, kişinin suçsuz olduğunu bilerek şikâyette bulunmayı gerektirir (TCK 267). İyi niyetle yapılan ve bilinen olgulara dayanan bir başvuru, sonradan yanlış kişi olduğu anlaşılsa bile tek başına iftira oluşturmaz.
Dayanak mevzuat
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


