Kamu görevlisinin görevi kötüye kullanma suçunu anlatan kapak görseli

Görevi Kötüye Kullanma Suçu: Unsurlar, Mağduriyet Kavramı ve Soruşturma İzni (TCK 257)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 6, 257; 4483 sayılı Kanun

Bir belediye çalışanının başvuruyu sebepsiz yere bekletmesi, bir kurum amirinin çalışanını görev tanımı dışında işlere vererek yıpratması ya da bir memurun yetkisini bir yakınına avantaj sağlamak için kullanması, kamu yönetiminde sık karşılaşılan şikâyet konularıdır. Bu davranışlar başka bir suç oluşturmuyorsa, Türk Ceza Kanununun 257. maddesindeki görevi kötüye kullanma suçu gündeme gelir.

Bu yazıda görevi kötüye kullanma suçunun icrai ve ihmali hâllerini, suçun oluşması için aranan mağduriyet, kamu zararı ve haksız menfaat unsurlarını, Yargıtay’ın mağduriyet kavramına yaklaşımını ve memurlar hakkında soruşturma izni sürecini anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 257
Fail
Kamu görevlisi (TCK 6)
İcrai hâl
Görevin gereklerine aykırı hareket; altı aydan iki yıla kadar hapis
İhmali hâl
Görevin gereklerini yapmada ihmal veya gecikme; üç aydan bir yıla kadar hapis
Sonuç unsuru
Kişilerin mağduriyeti, kamu zararı veya haksız menfaat
Bu yazıda neler var?
  1. Görevi kötüye kullanma suçu nedir?
  2. İcrai ve ihmali hâl
  3. Mağduriyet, kamu zararı ve haksız menfaat
  4. Kimler kamu görevlisi sayılır?
  5. Soruşturma izni ve yargılama usulü
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Şikâyetçi ve şüpheli için pratik öneriler
  8. Görevi Kötüye Kullanma Hakkında Merak Edilenler

Görevi kötüye kullanma suçu nedir?

TCK 257/1’e göre kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında, görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu, suçun icrai hareketle işlenen hâlidir.

Görevi kötüye kullanma, tamamlayıcı nitelikte bir suçtur. Kamu görevlisinin davranışı zimmet, irtikap, rüşvet veya resmi belgede sahtecilik gibi daha özel bir suçu oluşturuyorsa, o suç uygulanır. TCK 257 ancak eylemin başka bir suç tipine girmediği hâllerde devreye girer. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasında eylemin doğru nitelendirilmesi büyük önem taşır.

İcrai ve ihmali hâl

TCK 257/2, kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisini üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırır. Bu, suçun ihmali hareketle işlenen hâlidir.

İcrai hâlde kamu görevlisi yapmaması gereken bir şeyi yapar; örneğin mevzuata aykırı bir izin verir veya yetkisi olmayan bir işlem tesis eder. İhmali hâlde ise yapması gereken bir işlemi yapmaz veya geciktirir; örneğin bir başvuruyu yasal süresinde sonuçlandırmaz. Ayrım, cezanın miktarını belirlediği için mahkemenin hangi fıkrayı uyguladığının gerekçede açıkça gösterilmesi gerekir.

Görevi kötüye kullanmanın icrai ve ihmali hâllerini karşılaştıran tablo
İcrai ve ihmali hâl

Mağduriyet, kamu zararı ve haksız menfaat

Görevin gereklerine aykırı davranış tek başına suçun oluşması için yeterli sayılmaz. Bu davranışın sonucunda kişilerin mağduriyeti, kamunun zararı veya kişilere haksız bir menfaat sağlanması unsurlarından en az birinin gerçekleşmesi gerekir. Bu unsurların hiçbiri gerçekleşmemişse, davranış disiplin sorumluluğu doğurabilir; ancak görevi kötüye kullanma suçu oluşmaz.

Yargıtay, mağduriyet kavramını geniş yorumlamaktadır. Ceza Genel Kurulunun da benimsediği yaklaşıma göre mağduriyet yalnızca ekonomik zararla sınırlı kalmaz; bireysel hakların ihlali sonucunu doğuran her türlü davranış bu kapsamda değerlendirilir. Bir çalışanın mesleki unvanıyla bağdaşmayan işlerle görevlendirilerek yıpratılması veya bir vatandaşın yasal hakkından mahrum bırakılması mağduriyet olarak kabul edilebilir.

Görevi kötüye kullanma suçunun unsurları listesi
Suçun unsurları

Kimler kamu görevlisi sayılır?

TCK 6/1-c’ye göre kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir. Bu tanım devlet memurlarından geniştir. Sözleşmeli personel, belediye meclis üyeleri, muhtarlar ve kamu hizmeti yürüten birliklerin yöneticileri de bu kapsamda değerlendirilebilir.

Belirleyici olan, kişinin yürüttüğü faaliyetin kamusal nitelik taşımasıdır. Sulama birlikleri, köy hizmetleri birlikleri gibi kamu tüzel kişiliğine sahip yapıların yöneticileri de kamusal faaliyete katıldıkları için görevi kötüye kullanma suçunun faili olabilir. Buna karşılık özel şirket çalışanları kural olarak bu suçun faili olamaz.

Soruşturma izni ve yargılama usulü

Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri hakkında görevleri sebebiyle işledikleri iddia edilen suçlar için 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca soruşturma izni alınması gerekir. Savcılık şikâyeti aldığında izin vermeye yetkili mercie gönderir; bu merci ön inceleme yaptırarak soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine karar verir.

Soruşturma izni verilmemesi kararına karşı şikâyetçi, idari yargı yerine itiraz edebilir. İzin verilmesi kararına karşı ise kamu görevlisi itiraz hakkına sahiptir. 4483 sayılı Kanun her kamu görevlisini kapsamaz; kamu tüzel kişiliği bulunan birliklerin yöneticileri bakımından izin şartının aranıp aranmadığı ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilir.

Kamu görevlisi hakkında soruşturma izni süreci
Soruşturma izni süreci

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 2020/2617 E., 2021/315 K., 27.01.2021: Bir sulama birliğinin başkanı, ziraat mühendisini mesleğiyle ilgisi bulunmayan işlerde görevlendirmiş ve ilk derece mahkemesi beraat kararı vermiştir. Yargıtay, kişi mağduriyetinin ekonomik zararla sınırlı olmadığını, bireysel hakların ihlali sonucunu doğuran davranışların da bu kapsamda olduğunu belirterek beraati bozmuştur.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Görevi Kötüye Kullanmada Kişi Mağduriyeti ve Personelin Görevlendirilmesi başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Şikâyetçi ve şüpheli için pratik öneriler

Şikâyetçi, görevin gereklerine aykırı davranışı gösteren yazışmaları, başvuru tarihlerini ve uğradığı mağduriyeti belgelerle ortaya koymalıdır. İdare mahkemesinde verilmiş bir iptal kararı varsa bu karar, işlemin hukuka aykırılığını gösteren güçlü bir delildir. Şüpheli kamu görevlisi ise işlemin dayanağı olan mevzuatı ve talimatları dosyaya sunmalıdır.

Pratikte: Mağduriyetin ne olduğunu somut olarak açıklayın. Yargıtay, mağduriyet veya kamu zararının nasıl gerçekleştiği karar yerinde somut gerekçelerle açıklanmadan kurulan mahkûmiyet hükümlerini bozmaktadır.

Görevi Kötüye Kullanma Hakkında Merak Edilenler

Görevi kötüye kullanma suçunun cezası nedir?

Göreve aykırı hareket hâlinde altı aydan iki yıla kadar, ihmal veya gecikme hâlinde üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür (TCK 257).

Maddi zarar yoksa görevi kötüye kullanma oluşur mu?

Yargıtay’a göre mağduriyet ekonomik zararla sınırlı kalmaz; bireysel hakların ihlali de mağduriyet sayılabilir. Ancak mağduriyet, kamu zararı veya haksız menfaatten en az biri gerçekleşmelidir.

Memur hakkında doğrudan dava açılabilir mi?

Görev sebebiyle işlenen suçlarda 4483 sayılı Kanun uyarınca önce soruşturma izni alınması gerekir. İzin verilmedikçe memur hakkında kovuşturma yapılamaz.

Soruşturma izni verilmezse ne yapılır?

İzin verilmemesi kararına karşı şikâyetçi, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde idari yargı yerine itiraz edebilir. İtiraz kabul edilirse soruşturmaya devam edilir.

Görevi kötüye kullanmada HAGB uygulanır mı?

Hükmedilen ceza iki yıl veya daha az ise HAGB şartları değerlendirilebilir. Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve kötü muamele niteliğindeki suçlarda ise HAGB uygulanamaz.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.