Yalan tanıklık suçunu ve etkin pişmanlığı anlatan kapak görseli

Yalan Tanıklık Suçu: Tanık Sıfatı, Cezası ve Gerçeği Söyleyerek Cezadan Kurtulma (TCK 272, 274)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 272, 273 ve 274; CMK 45 ve 48

Bir yakınını korumak, bir arkadaşının hatırını kırmamak ya da karşı taraftan korkmak gibi nedenlerle tanıklık sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişi, kendisi hakkında ceza soruşturması başlatılmasıyla karşılaşabilir. Yalan tanıklık, adaletin doğru işlemesini doğrudan tehdit ettiği için Türk Ceza Kanununda adliyeye karşı suçlar arasında düzenlenmiştir. Kanun aynı zamanda, gerçeği zamanında söyleyen tanığa cezadan kurtulma imkânı da tanır.

Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 272. maddesindeki yalan tanıklık suçunun unsurlarını, tanık sıfatıyla beyanda bulunma şartını, beyanın verildiği mercie göre değişen cezaları, tanıklıktan çekinme hakkını ve 274. maddedeki etkin pişmanlık düzenlemesini anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 272
Kolluk veya savcılık önünde
Dört aydan bir yıla kadar hapis
Mahkeme önünde veya yeminli
Bir yıldan üç yıla kadar hapis
Ağır suç dosyası
Üç yıldan fazla hapis gerektiren suçta iki yıldan dört yıla kadar
Etkin pişmanlık
Hak kısıtlaması kararı veya hükümden önce gerçeği söyleyene ceza verilmez (TCK 274)
Bu yazıda neler var?
  1. Yalan tanıklık suçunun unsurları
  2. Tanık sıfatı neden belirleyici?
  3. Cezalar mercie ve dosyaya göre değişir
  4. Tanıklıktan çekinme hakkı
  5. Gerçeği söyleyerek cezadan kurtulma
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Tanık olarak çağrıldığınızda dikkat edilecekler
  8. Yalan Tanıklık Hakkında Merak Edilenler

Yalan tanıklık suçunun unsurları

TCK 272/1’e göre hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun oluşması için bir soruşturmanın varlığı, beyanın tanık dinlemeye yetkili merci önünde verilmesi, beyanın gerçeğe aykırı olması ve failin tanık sıfatıyla dinlenmesi gerekir.

Gerçeğe aykırılık, tanığın bildiği bir olguyu farklı anlatması, bilmediği bir olguyu biliyormuş gibi anlatması veya bildiği bir olguyu gizlemesiyle gerçekleşebilir. Algı hataları ve hafızanın yanıltması ise kast unsurunu ortadan kaldırır. Zaman geçtikçe ayrıntıların hatırlanmaması nedeniyle oluşan küçük çelişkiler yalan tanıklık sayılmaz; kişinin bilerek gerçeğe aykırı beyanda bulunması aranır.

Yalan tanıklık suçunun unsurları listesi
Suçun unsurları

Tanık sıfatı neden belirleyici?

Yalan tanıklık suçunu yalnızca tanık sıfatıyla dinlenen kişi işleyebilir. Şüpheli veya sanık sıfatıyla verilen ifadeler, gerçeğe aykırı olsa bile bu suçu oluşturmaz; çünkü şüpheli ve sanığın kendini suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamama hakkı vardır. Bu nedenle bir kişinin hangi sıfatla dinlendiği, ifade tutanağının başlığından ve ihtaratlardan dikkatle kontrol edilmelidir.

Yargıtay, etkin pişmanlıktan yararlanmak için şüpheli veya sanık sıfatıyla beyanda bulunan kişinin, sonradan başka bir davada tanık olarak dinlenirken önceki beyanından farklı anlatımda bulunmasının yalan tanıklık oluşturmadığına karar vermiştir. Önceki beyan tanık sıfatıyla verilmediği için bu suçun unsuru gerçekleşmemektedir. Bu yaklaşım, ifadeler arasındaki çelişkinin her zaman yalan tanıklık anlamına gelmediğini gösterir.

Cezalar mercie ve dosyaya göre değişir

TCK 272/2’ye göre mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında ise iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK 272/3).

Yalan tanıklığın sonuçları ağırlaştıkça ceza da artar. Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında koruma tedbiri uygulanmış ve kişi sonradan beraat etmişse ceza yarı oranında artırılır. Kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması hâlinde yalan tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. Hukuk davalarında yapılan yalan tanıklık da mahkeme huzurunda yapıldığı için bu suç kapsamında değerlendirilir.

Yalan tanıklık cezalarını gösteren tablo
Ceza aralıkları

Tanıklıktan çekinme hakkı

Ceza Muhakemesi Kanunu bazı kişilere tanıklıktan çekinme hakkı tanır. CMK 45’e göre şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, kan veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu, üçüncü derece dâhil kan hısımları ve ikinci derece dâhil kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir. CMK 48 ise tanığın kendisini veya yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebileceğini düzenler.

Bu hakların kullanılması yalan tanıklığın önüne geçer. Yakınını korumak isteyen kişi gerçeğe aykırı beyanda bulunmak yerine çekinme hakkını kullanabilir. Çekinme hakkı hatırlatılmadan alınan tanık beyanının delil değeri de tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle tanık, ifadeden önce bu hakkı kendisine hatırlatılıp hatırlatılmadığını kontrol etmelidir.

Gerçeği söyleyerek cezadan kurtulma

TCK 274/1’e göre aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde cezaya hükmolunmaz. Bu düzenleme, yanlış bir beyanın yargılamayı etkilemeden düzeltilmesini teşvik eder.

Hak kısıtlaması kararı verildikten sonra fakat hükümden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde ceza üçte ikisinden yarısına kadar, mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeğin söylenmesi hâlinde ise yarısından üçte birine kadar indirilebilir. Yargıtay, hükümden önce etkin pişmanlık göstermeyen sanık hakkında ikrar niteliğindeki beyanlarına dayanılarak ceza verilmesine yer olmadığı kararı kurulamayacağını vurgulamaktadır; etkin pişmanlığın zamanında ve ilgili dosyada gösterilmesi gerekir.

Yalan tanıklıkta etkin pişmanlık aşamaları
Etkin pişmanlık

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2023/3260 E., 2024/1659 K., 22.02.2024: Sanık, kendi yargılamasında etkin pişmanlıktan yararlanmak için başkaları hakkında beyanda bulunmuş, daha sonra o kişilerin davasında tanık olarak farklı anlatım yapmıştır. Yargıtay, ilk beyanların tanık sıfatıyla verilmediğini, bu nedenle yalan tanıklık suçunun oluşmayacağını belirterek mahkûmiyeti bozmuştur.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Etkin Pişmanlık Beyanı ile Sonraki Tanıklık Arasındaki Çelişki başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Tanık olarak çağrıldığınızda dikkat edilecekler

Tanık, yalnızca bizzat gördüğü ve duyduğu olayları anlatmalı, tahminlerini ve başkalarından duyduklarını ayrıca belirtmelidir. Gerçekten hatırlanmayan bir ayrıntı için “hatırlamıyorum” demek gerçeğe aykırı beyan sayılmaz. Önceki ifadesiyle çelişen bir durum varsa bunun nedenini açıklaması önemlidir.

Dikkat: Gerçeğe aykırı bir beyanda bulunduğunuzu fark ederseniz, ilgili dosyada hüküm verilmeden önce yetkili makama başvurarak gerçeği söyleyin. Bu adım, TCK 274 uyarınca cezasızlık sonucunu doğurabilir.

Yalan Tanıklık Hakkında Merak Edilenler

Yalan tanıklığın cezası ne kadar?

Kolluk veya savcılık önünde dört aydan bir yıla, mahkeme önünde bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörülür. Üç yıldan fazla hapis gerektiren suç dosyalarında ceza iki yıldan dört yıla kadardır (TCK 272).

Şüpheli olarak verdiğim ifade yalan tanıklık sayılır mı?

Şüpheli veya sanık sıfatıyla verilen ifadeler yalan tanıklık suçunu oluşturmaz. Bu suçu yalnızca tanık sıfatıyla dinlenen kişi işleyebilir.

Yakınım için tanıklık yapmak zorunda mıyım?

CMK 45’te sayılan yakınlar tanıklıktan çekinebilir. Çekinme hakkını kullanmak, gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın sonuçlarından korur.

Hukuk davasındaki yalan tanıklık da suç mu?

Evet. Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapılması, davanın hukuk veya ceza davası olmasına bakılmaksızın TCK 272/2 kapsamında değerlendirilir.

Yalan tanıklık yaptım, ne yapmalıyım?

İlgili dosyada hüküm verilmeden ve aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında hak kısıtlaması kararı verilmeden önce gerçeği söylerseniz cezaya hükmolunmaz (TCK 274/1).

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.