Suçluyu Kayırma Suçu: Yakınını Korumak Ne Zaman Suç Olur? (TCK 283)
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 38, 270 ve 283
Ehliyetsiz araç kullanırken kaza yapan bir gencin yerine babasının, ağabeyinin ya da dayısının polise “aracı ben kullanıyordum” demesi, aranan bir yakının evde saklanması ya da kaçmasına para verilmesi, ilk bakışta aile içi bir dayanışma gibi görünebilir. Oysa bu davranışlar Türk Ceza Kanununda suçluyu kayırma suçu olarak tanımlanmıştır ve kişinin yakınlık derecesine göre cezasızlıkla sonuçlanabileceği gibi hapis cezasına da yol açabilir.
Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 283. maddesindeki suçluyu kayırma suçunun unsurlarını, kamu görevlisi tarafından işlenmesi hâlini, hangi yakınlar için cezaya hükmolunmadığını, suç üstlenme suçundan farkını ve kayırmaya azmettiren kişinin sorumluluğunu anlatıyoruz.
Bir bakışta
- Dayanak
- TCK 283
- Hareket
- Suç işleyene araştırma, yakalanma, tutuklanma veya infazdan kurtulma imkânı sağlamak
- Ceza
- Altı aydan beş yıla kadar hapis
- Kamu görevlisi
- Göreviyle bağlantılı işlenirse ceza yarı oranında artırılır
- Cezasızlık
- Üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı
Bu yazıda neler var?
Suçluyu kayırma suçu nedir?
TCK 283/1’e göre suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kimse altı aydan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçla korunan değer, adliyenin işleyişidir. Fail, suç işleyen kişinin adalete teslim edilmesini engelleyen veya zorlaştıran bir katkıda bulunur.
İmkân sağlama geniş bir kavramdır. Aranan kişiyi saklamak, kaçması için araç veya para temin etmek, yerini bildiği hâlde yanlış yönlendirmek veya polise gerçeğe aykırı beyanda bulunarak asıl failin tespitini engellemek bu kapsamda değerlendirilebilir. Önemli olan, davranışın suç işleyen kişinin kovuşturmadan veya infazdan kurtulmasına elverişli olmasıdır.

Kayırılan kişinin durumu
Kanun, suç işleyen bir kişinin kayırılmasını cezalandırır. Bu nedenle kayırılan kişi hakkında bir suç isnadının bulunması ve failin bu kişinin araştırma, yakalanma veya infazdan kurtulmasına katkı sağlaması gerekir. Kayırılan kişinin sonradan beraat etmesi veya hakkındaki dosyanın başka bir nedenle sona ermesi, kayırma eyleminin değerlendirilmesinde ayrıca tartışılır.
Kayırılan eylemin hukuki niteliği de önemlidir. Uygulamada asıl failin eylemi ile kayırma eylemi birlikte değerlendirilir; asıl failin hangi suçla itham edildiği, kayırma eyleminin hangi aşamada gerçekleştiği ve failin bu eylemi bilerek yapıp yapmadığı dosyadaki delillerle ortaya konulur. Savunmada bu nedenle hem asıl dosyanın hem de kayırma iddiasının birlikte incelenmesi gerekir.
Hangi yakınlara ceza verilmez?
TCK 283/3’e göre bu suçun üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde cezaya hükmolunmaz. Kanun koyucu, kişinin anne, baba, çocuk, eş veya kardeşini koruma içgüdüsünü anlayışla karşılamış ve bu kişiler bakımından cezalandırmayı gereksiz görmüştür. Suç ortağının da diğer suç ortağını kayırması cezalandırılmaz.
Bu liste sınırlıdır. Dayı, amca, hala, teyze, yeğen, kuzen, kayınpeder veya nişanlı gibi yakınlar kapsamda yer almaz. Bu kişilerin suç işleyen yakınlarını kayırması hâlinde cezasızlık hükmü uygulanmaz ve suçluyu kayırma suçundan cezalandırılırlar. Uygulamada en sık hata, her türlü akrabalığın cezasızlık sağladığının düşünülmesidir.

Suç üstlenme ile farkı
TCK 270/1, yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini veya suça katıldığını bildiren kimseyi iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırır. Suç üstlenmede kişi, işlenmiş bir suçu kendi üzerine alır. Bu suçun üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmesi hâlinde ceza dörtte üç oranında indirilebilir veya tamamen kaldırılabilir.
Yargıtay, üstlenilen fiilin üstlenen kişi yönünden suç oluşturmadığı durumlarda eylemin suçluyu kayırma suçunu oluşturduğunu kabul etmektedir. Örneğin ehliyetsiz yeğenin yaptığı kazayı ehliyeti olan dayının üstlenmesi hâlinde, ehliyetli dayının aracı kullanması kendisi bakımından bir suç oluşturmadığından eylem TCK 283 kapsamında değerlendirilmiştir. Bu ayrım, uygulanacak ceza ve indirim imkânları bakımından belirleyicidir.

Kayırmaya azmettiren kişinin durumu
Suç işleyen kişinin bir başkasını kendisini kayırmaya yönlendirmesi, kural olarak suçluyu kayırmaya azmettirme olarak değerlendirilir (TCK 38 ve 283). Azmettiren, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Yukarıdaki örnekte dayısını arayarak aracı kendisinin kullandığını söylemesini isteyen yeğen hakkında da bu nedenle suçluyu kayırmaya azmettirmeden hüküm kurulabilmektedir.
Elbistan’da görülen ve Yargıtay tarafından incelenen bir dosyada, dayı ve yeğenin her biri bu nitelendirmeyle beşer ay hapis cezası almış ve hükümler onanmıştır. Bu durum, kişinin kendi suçundan kurtulmak için başkasını yalan beyana yönlendirmesinin ayrı bir sorumluluk doğurduğunu gösterir. Kişinin kendi suçunu gizlemek için susması veya inkâr etmesi cezalandırılmazken, başkasını gerçeğe aykırı beyana yönlendirmesi ayrı bir suçun konusu olur.
Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2024/15884 E., 2024/4766 K., 04.06.2024: Ehliyetsiz yeğenin yaptığı maddi hasarlı kazada, ehliyetli dayı aracı kendisinin kullandığını kolluğa beyan etmiştir. Yargıtay, üstlenilen fiil dayı yönünden suç oluşturmadığından eylemin suç üstlenme yerine suçluyu kayırma olduğunu kabul eden ve dayı ile yeğeni cezalandıran hükmü onamıştır.
Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Kazayı Üstlenen Dayı: Suç Üstlenme ile Suçluyu Kayırma Ayrımı başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Kamu görevlisi tarafından işlenmesi ve pratik öneriler
TCK 283/2’ye göre suçun kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Örneğin bir kolluk görevlisinin aranan kişiyi bilerek serbest bırakması veya hakkındaki yakalama kararını gizlemesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Dikkat: Bir yakınınız sizden polise gerçeğe aykırı beyanda bulunmanızı isterse, yakınlık derecenizin TCK 283/3 kapsamında olup olmadığını düşünmeden hareket etmeyin. Dayı, amca veya yeğen gibi yakınlar için cezasızlık hükmü uygulanmaz.
Suçluyu Kayırma Hakkında Merak Edilenler
Suçluyu kayırma suçunun cezası nedir?
Altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıdır. Kamu görevlisi tarafından göreviyle bağlantılı işlenirse ceza yarı oranında artırılır (TCK 283).
Oğlumu korumak için polise yalan söylersem ceza alır mıyım?
Altsoy olan çocuğunuzu kayırmanız hâlinde TCK 283/3 uyarınca cezaya hükmolunmaz. Ancak yalan beyanın başka suçlar oluşturup oluşturmadığı ayrıca değerlendirilir.
Yeğenimin yerine kazayı üstlenirsem ne olur?
Yeğen, TCK 283/3’teki yakınlar arasında sayılmaz. Bu nedenle suçluyu kayırma suçundan cezalandırılma ihtimali bulunur; yeğen de azmettirme nedeniyle sorumlu tutulabilir.
Suçluyu kayırma uzlaşmaya tabi mi?
Suçluyu kayırma şikâyete bağlı sayılmaz ve uzlaştırma kapsamında yer almaz. Soruşturma resen yürütülür.
Arkadaşımı evimde saklarsam suç olur mu?
Aranan veya hakkında yakalama kararı bulunan bir kişiyi bilerek saklamak, yakalanmasından kurtulması için imkân sağlamak anlamına gelir ve suçluyu kayırma suçunu oluşturabilir.
Dayanak mevzuat
- Türk Ceza Kanunu (5237): m.38, 270 ve 283
- Yargıtay Karar Arama: ilgili içtihat
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


