CMK 251 Basit Yargılama Kararından Sonra: İtiraz, Kesinleşme ve İnfaz

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

CMK 251 basit yargılama usulü, duruşma yapılmadan dosya üzerinden kurulan bir hükümle sonuçlanır ve sanığın eline çoğu zaman beklemediği bir anda bir karar tebligatı geçer. Bu yazı usulün kapsamını kısaca hatırlattıktan sonra asıl soruya odaklanıyor: hüküm tebliğ edildiğinde ne yapılabilir, itiraz edilirse ne değişir, itiraz edilmezse karar sicile ve infaza nasıl yansır? Anlatım 7499 sayılı Kanunla 2024’te yeniden yazılan CMK 252 metnine dayanıyor.

CMK 251 basit yargılama hangi dosyalarda uygulanır?

Basit yargılama usulü yalnızca asliye ceza mahkemesinde ve iddianamenin kabulünden sonra uygulanabilir. Suçun adli para cezasını ya da üst sınırı iki yıl veya daha az hapsi gerektirmesi şarttır. Mahkeme duruşma gününü belirledikten sonra CMK 251 basit yargılama yoluna geçemez. Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ile soruşturma veya kovuşturması izne ya da talebe bağlı suçlar kapsam dışıdır; kapsamdaki bir suç kapsam dışındaki bir suçla birlikte işlenmişse usul yine uygulanmaz.

Anayasa Mahkemesi, 251/7’deki “sağır ve dilsizlik” ibaresini 5 Kasım 2024 tarihli kararıyla iptal etti. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda önce uzlaştırma denenir; basit yargılama usulü ancak uzlaşma sağlanamazsa gündeme gelir. Soruşturma evresinde uygulanan seri muhakeme usulü ise savcının teklifine ve sanığın müdafi huzurundaki kabulüne dayanır; basit yargılamada böyle bir kabul aranmaz.

Tebligattan hükme kadar dosya nasıl ilerler?

Mahkeme basit yargılama usulünü uygulamaya karar verince iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ eder ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı bildirmelerini ister. Bu süre 7499 sayılı Kanundan önce on beş gündü. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm kurulabileceği de belirtilir. Süre dolunca mahkeme, savcının görüşünü almadan ve duruşma açmadan CMK 223’teki kararlardan birini verir; gerekli görürse her aşamada duruşma açıp genel hükümlere dönebilir.

1. Usul kararı. İddianame kabul edilir, mahkeme basit yargılamaya geçer.
2. Tebliğ. İddianame sanık, mağdur ve şikâyetçiye gönderilir.
3. Yazılı savunma. Taraflar iki hafta içinde beyanlarını sunar.
4. Dosya üzerinden hüküm. Beraat, mahkûmiyet, HAGB veya diğer CMK 223 kararlarından biri kurulur.
5. Hükmün tebliği. Karar, itiraz usulünü ve sonuçlarını gösterecek biçimde taraflara bildirilir.

Mahkûmiyette dörtte bir indirim cezanın kaderini nasıl değiştirir?

Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. İndirimin önemi, cezayı başka eşiklerin altına çekebilmesindedir. Kısa süreli hapis sınırı bir yıldır; erteleme ve HAGB için sınır iki yıldır. Mahkeme 251/4 uyarınca koşullar varsa kısa süreli hapsi seçenek yaptırıma çevirebilir, hapsi erteleyebilir ya da sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça hükmün açıklanmasını geri bırakabilir.

Diyelim ki üst sınırı iki yıl olan bir suçta mahkeme temel cezayı on altı ay belirledi ve takdiri indirim uygulamadı. Dörtte bir indirimle sonuç on iki aya iner. Bu süre kısa süreli hapis sınırına denk gelir; ceza adli para cezasına ya da TCK 50’deki başka bir tedbire çevrilebilir. Aynı ceza erteleme ve HAGB için de uygundur.

CMK 251 basit yargılama kararına itiraz edilirse ne olur?

Basit yargılama kararına karşı kanun yolu istinaf değil itirazdır. CMK 268/1’e göre süre, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır ve itiraz kararı veren mahkemeye yapılır. Süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir. İtiraz üzerine dosya, birden fazla asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde tevzi ile başka bir mahkemeye; tek mahkemeli yerlerde yetkili başka bir hâkime gönderilir ve duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edilir.

Yeni mahkeme, önceki basit yargılama kararıyla bağlı değildir (CMK 252/3). Kanun dörtte bir indirimin uygulanacağını yalnızca itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hâl için açıkça söyler. Sanığın kendi itirazında bu güvence metinde yer almaz. Taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve hüküm yokluklarında kurulabilir. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.

İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine olur ve bu durum itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabilecek nitelikteyse onlar da bu sonuçtan yararlanır. Genel hükümlere göre kurulan yeni hükme karşı ise artık olağan kanun yollarına, yani istinafa gidilebilir (CMK 252/5). Bu aşamanın ayrıntıları ceza muhakemesinde istinaf yazısında anlatılıyor.

İtiraz edilmeyen hüküm kesinleşince hangi sonuçlar doğar?

Basit yargılama kararı kesinleştiği andan itibaren hükmün türüne göre farklı bir takvim başlar. Beraat kararı sicile işlenmez. HAGB kararı, 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden düzenlenen CMK 231’e göre beş yıllık denetim süresini başlatır ve yalnız soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenebilen ayrı bir sistemde tutulur. Ertelenen hapiste bir ila üç yıllık denetim süresi işler; süre iyi hâlle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır.

Adli para cezasında savcılık ödeme emri gönderir. Hükümde taksit yoksa bir ay içinde üçte birini ödeyen hükümlü kalanı iki eşit taksitte ödeyebilir; ödenmeyen kısım hapse çevrilerek kamuya yararlı işle infaz edilir (5275 m.106). İnfaz edilecek kısa bir hapis kalmışsa, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis alanlar cezaya doğrudan açık kurumda başlar ve koşullu salıverilme kural olarak cezanın yarısında gündeme gelir.

Sicil kaydı ve zamanaşımı nasıl hesaplanır?

Ceza infaz edildiğinde kayıt adli sicilden çıkarılıp arşive alınır (5352 m.9). Başka kanunda hak yoksunluğu doğurmayan mahkûmiyetlerde arşiv kaydı, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten beş yıl sonra tamamen silinir. CMK 251 basit yargılama kapsamına giren suçlar düşük cezalı olduğundan memuriyet için bir yıllık eşik çoğu zaman aşılmaz; ancak 657 sayılı Kanunun 48/A-5 maddesindeki suç listesine giren bir fiil varsa süreye bakılmaz.

Basit yargılama usulünün konusu olan suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK 66/1-e). Kesinleşen beş yıla kadar hapis ile adli para cezalarında ceza zamanaşımı on yıldır (TCK 68/1-e). HAGB denetim süresi boyunca dava zamanaşımı durur. Suç tarihi 2024 öncesine uzanıyorsa CMK geçici 5. maddedeki geçiş kuralları ile TCK m.7’deki lehe kanun ilkesi birlikte değerlendirilmelidir.

Sanık itiraz edip etmemeye nasıl karar verir?

Basit yargılama kararına itiraz tercihi yalnızca cezanın miktarına bakılarak yapılmamalıdır. Basit yargılama kararında HAGB kurulmuşsa ve sanık kasıtlı bir suçtan yeni bir mahkûmiyet riski görmüyorsa, beş yıllık denetimin ardından dava düşer. Mahkûmiyet ve indirimli bir ceza varsa, itirazla açılacak duruşmada cezanın daha düşük ya da daha yüksek çıkabileceği hesaba katılmalıdır. Delillerin tartışılmadığını düşünen sanık için duruşma, savunmanın sözlü yapılabileceği ilk fırsattır.

Örnek olarak yazılı savunması değerlendirilmeden mahkûm edildiğini düşünen bir sanığı alalım. Sanık iki hafta içinde itiraz eder; dosya başka bir asliye ceza mahkemesine gider, tanıklar dinlenir ve mahkeme beraat kararı verebilir. Aynı mahkeme dörtte bir indirime bağlı kalmadan yeni bir ceza da belirleyebilir. Uzlaştırma kapsamındaki dosyalarda ise önceki aşamanın işleyişi ceza davalarında uzlaşma yazısında anlatılıyor.

CMK 251 Basit Yargılama Hakkında Merak Edilenler

Basit yargılama kararının tebliğinden sonraki iki hafta, dosyanın yönünü belirleyen dönemdir. Bu aşamadaki çalışmalarımız ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında özetlenmiştir.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.