İşveren veya İşveren Vekilleri İSG’yi Üstlendiğinde: İş Kazası Hükmünden Sonra Ceza, İnfaz ve Rücu

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Küçük işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetini kendisi üstlenen işverenler veya işveren vekilleri, bir iş kazasından sonra ceza mahkemesinde iki sıfatla birden yargılanır: hem işveren olarak hem de güvenlik görevini bizzat yürüten kişi olarak. Bu yazı, 6331 sayılı Kanunun 6. maddesindeki bu imkânı kısaca hatırlattıktan sonra, taksirle öldürme veya yaralamadan kurulan hükmün ardından neler olduğunu anlatıyor: cezanın paraya çevrilmesi, erteleme, meslek yasağı, infaz biçimi, sicil ve SGK rücuu.

İşveren veya işveren vekilleri İSG hizmetini hangi şartla yürütür?

6331 sayılı Kanun her işverene iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü yükler. Bunun bir istisnası vardır: elliden az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde işveren ya da işveren vekili, Bakanlığın ilan ettiği eğitimleri tamamlarsa iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini kendisi yürütebilir. İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile tetkikler bu kapsamın dışındadır.

Çırak ve stajyer statüsündeki öğrenciler çalışan sayısına katılmaz. 7538 sayılı Kanunla 2025’te yapılan değişiklikle hizmet, ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin yanında ÇASMER’lerden de alınabilir hâle geldi. Üstlenme işlemi ve eğitim süreci için iş hukuku boyutu iş hukuku ve iş sağlığı-güvenliği sayfasında anlatılıyor.

Ceza hukuku açısından belirleyici olan şudur: hizmet dışarıdan alınsa bile işverenin sorumluluğu ortadan kalkmaz (6331 m. 4/2). Hizmeti kendisi üstlenen işveren ise risk değerlendirmesi, eğitim ve denetim gibi görevleri bizzat yaptığı için, bir kaza sonrasında kusurun bir uzmana veya dış hizmet sağlayıcıya paylaştırılması imkânı daralır. Kusur oranı hükmedilecek cezanın miktarını, o da hükümden sonraki bütün yolları belirler.

İş kazasından sonra işveren vekilleri hangi suçlardan yargılanır?

Ölümlü bir kazada taksirle öldürme suçu gündeme gelir: ceza iki ila altı yıl, birden fazla kişinin ölümü veya ölümle birlikte yaralanma varsa iki ila on beş yıldır (TCK 85). Kazanın yaralanmayla sonuçlanması hâlinde taksirle yaralama uygulanır. 7571 sayılı Kanun 25 Aralık 2025’ten itibaren temel cezayı dört ay ile iki yıl arasında hapis veya adli para cezası olarak belirledi; kemik kırığı gibi ağır sonuçlarda ceza yarı oranında, organ işlevinin kaybı gibi daha ağır sonuçlarda bir kat artırılır.

Ceza, failin kusuruna göre belirlenir ve birden fazla kişinin kusuru varsa herkes kendi payından sorumludur (TCK 22/4-5). İşverenin, işveren vekillerinin ve varsa ustabaşının kusurları bilirkişi raporlarıyla ayrı ayrı belirlenir. Neticeyi öngörüp istemediği hâlde gerçekleşmesine yol açan kişi bilinçli taksirle hareket etmiş sayılır ve cezası üçte birden yarıya kadar artırılır.

Hükmedilen hapis cezası paraya çevrilebilir veya ertelenebilir mi?

Taksirli suçlar bu konuda ayrı bir kurala tabidir. Kısa süreli hapis cezası genel kural olarak bir yıl ve altındaki cezalardır; ancak taksirle işlenen suçtan verilen hapis cezası uzun süreli de olsa, diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilir (TCK 50/4). Bilinçli taksirde bu imkân yoktur. Diyelim ki bir işveren, kendi üstlendiği risk değerlendirmesinde iskele riskini öngörmediği için bir çalışanın ölümüne neden oldu ve iki yıl altı ay hapis aldı. Bu ceza da paraya çevrilebilir.

Çevirme yapılmazsa iki yıl veya daha az hapis için erteleme (TCK 51) ya da 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen CMK 231’e göre HAGB değerlendirilir. HAGB için zararın tamamen giderilmesi gerekir; ölümlü kazalarda bu, çoğu zaman hak sahiplerine ödeme yapılması anlamına gelir. Zarar derhal ödenemiyorsa beş yıllık denetim süresinde aylık taksitlerle ödeme koşulu konulabilir.

Meslek yasağı ve hak yoksunlukları nasıl uygulanır?

TCK 53’ün birinci fıkrasındaki genel hak yoksunlukları yalnızca kasten işlenen suçlara bağlıdır; taksirle öldürme veya yaralamadan mahkûm olan işveren bu nedenle kamu görevi, şirket yöneticiliği veya serbest meslek bakımından otomatik bir yasakla karşılaşmaz. Ancak kanun taksirli suçlar için ayrı bir yaptırım öngörür: belli bir meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla işlenen suçtan mahkûmiyette, üç aydan üç yıla kadar o meslek veya sanatın icrası yasaklanabilir (TCK 53/6).

Bu yasak hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer, ama süresi cezanın tamamen infaz edilmesinden sonra işlemeye başlar. İSG hizmetini üstlenen işverenin yanında işyerinde görevli mühendis veya teknik sorumlu da bu yasağın muhatabı olabilir. Memurluk bakımından 657 sayılı Kanunun bir yıllık eşiği yalnız kasıtlı suçlara uygulanır; silah ruhsatındaki beş yıllık bekleme kuralı da taksirli suçları açıkça dışarıda bırakır.

Hapis cezası infaz edilecekse hangi özel usuller vardır?

Ceza paraya çevrilmez ve ertelenmezse infaz aşamasına geçilir. Taksirli suçlarda süreli hapiste koşullu salıverilme için cezanın yarısının iyi hâlle geçirilmesi yeterlidir. Ayrıca infaz hâkimi, hükümlünün talebi üzerine, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam beş yıl veya daha az hapsin hafta sonları ya da geceleri cezaevinde çektirilmesine karar verebilir (5275 m. 110/1). Taksirle yaralamadan mahkûm olan işveren böylece işini sürdürerek cezasını çekebilir.

Kadın, çocuk veya altmış beş yaşını bitirmiş hükümlülerde üç yıla kadar, daha ileri yaşlarda dört ila altı yıla kadar hapis, zararın giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluk saklı kalmak üzere konutta çektirilebilir (m. 110/2). Bu imkânların her birinin somut dosyada uygulanıp uygulanamayacağına infaz hâkimi karar verir.

SGK rücuu, idari para cezası ve sicil kaydı hükümden nasıl etkilenir?

İş kazası işverenin iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucunda meydana gelmişse SGK, sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini, onların işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirir (5510 m. 21). Ceza mahkemesindeki kusur tespiti bu davada önemli bir delildir. Hak sahiplerinin işverene karşı açacağı tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (7036 m. 3/3).

6331 sayılı Kanundaki idari para cezaları ceza yargılamasından bağımsızdır ve Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünce verilir; risk değerlendirmesi yapmamak veya uzman görevlendirmemek gibi her yükümlülük ayrı yaptırıma bağlıdır. Bu tutarlar her yıl yeniden değerlenir ve adli sicile işlenmez. Kesinleşen taksirli mahkûmiyet ise adli sicile kaydedilir, infazla arşive alınır ve kural olarak beş yıl sonra silinir.

Dava zamanaşımı taksirle öldürmede on beş, temel taksirle yaralamada sekiz yıldır (TCK 66). Kanun yolu süreci için ceza muhakemesinde istinaf, suç tipinin ayrıntısı için taksirle öldürme yazısına bakılabilir. Yaralamada uzlaşma süreci ceza davalarında uzlaşma yazısında anlatılıyor.

Hüküm açıklandıktan sonra hangi adımlar izlenmeli?

1. Kusur raporunu karşılaştırın. Gerekçeli kararda işverene, işveren vekillerine ve diğer sorumlulara yüklenen kusur oranlarının bilirkişi raporuyla uyumlu olup olmadığına bakın.
2. Bilinçli taksir değerlendirmesini okuyun. Bu nitelendirme hem cezayı artırır hem de paraya çevirme yolunu kapatır; istinafta tartışılacak ilk konudur.
3. Tazminat ödemesini planlayın. Hak sahiplerine yapılacak ödeme HAGB koşulunu sağlayabilir, SGK rücu ve hukuk davalarındaki yükü de etkiler.
4. Süreleri takvime işleyin. İstinaf için gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta; kamuya yararlı iş gibi seçenek tedbirlerde tebligattan sonra otuz gün içinde başlama yükümlülüğü vardır.
5. İşyerindeki görevlendirmeyi gözden geçirin. Çalışan sayısı elliye ulaştıysa veya tehlike sınıfı değiştiyse İSG hizmetini kendiniz yürütme imkânı sona erer.

İşveren Vekilleri ve İSG Sorumluluğu Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.