Verilerin Kaydedilmesinde Şikâyet Usulü: Hüküm Kesinleşince Vazgeçme, İnfaz ve Sicil

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Bir şirketin müşteri kayıtlarını izinsiz kopyalayan çalışanın dosyası ile komşusunun balkonunu gizlice fotoğraflayan kişinin dosyası aynı bölümde yer alır; ama verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü bu iki dosyayı yargılamanın sonunda bambaşka yerlere götürür. Birinde mağdurun geri çekilmesi davayı bitirebilir, ötekinde hiçbir etkisi olmaz. Bu yazı şikâyetin hüküm anında ve hükümden sonra ne işe yaradığını, kesinleşen bir mahkûmiyetin infazını, sicil kaydını ve kanun yollarını nasıl etkilediğini anlatıyor.

Verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü hangi suçlarda işler?

TCK 139 bir istisna listesiyle çalışır. Bölümdeki fiillerin soruşturulması kural olarak mağdurun talebine bağlıdır. TCK 139 bu kuralın dışına üç maddeyi çıkarır: kayıt suçu olan 135, veriyi başkasına aktarma ya da ele geçirmeyi düzenleyen 136 ve süresi dolan veriyi silmemeyi yaptırıma bağlayan 138. Bu üç suçta savcılık ihbarı öğrendiği anda harekete geçer; mağdurun sessiz kalması dosyayı kapatmaz.

Geriye kalan haberleşmenin gizliliğini ihlal (TCK 132), konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (TCK 133) ve özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK 134) için şikâyet bir dava şartıdır. TCK 137’deki artırım nedenleri kendi başına bir suç değildir; uygulandığı temel suçun şikâyet rejimini izler. Gizlilik ihlalinin unsurları özel hayatın gizliliğini ihlal suçu yazısında, veri ihlallerinin hukuki çerçevesi ise bilişim hukuku sayfasında özetleniyor.

Kayıt suçunun cezası ve infazı ayrı bir yazıda, kişisel verilerin kaydedilmesi suçu ve cezası başlığı altında ele alınıyor. Burada odak, şikâyetin yargılamanın sonuna kadar taşıdığı ağırlık.

Şikâyet yapıldıktan sonra dosya hangi kapılardan geçer?

Verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü bakımından ilk soru, hangi maddenin uygulanacağıdır; TCK 139 listesine göre yol ayrılır. Şikâyet hakkı, fiili ve faili öğrenme gününden başlayan altı ay içinde kullanılmalıdır; bu süre dava zamanaşımını aşamaz. Süresinde yapılan şikâyetle dosya önce uzlaştırma kapısına uğrar, çünkü CMK 253 şikâyete bağlı suçları uzlaştırma kapsamına alır. Taraflar uzlaşır ve edim hemen yerine getirilirse savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.

Uzlaşma sağlanamazsa iddianame düzenlenir ve yargılama asliye ceza mahkemesinde yapılır. Sanık, şikâyetçi ve katılan bu aşamadan itibaren hükmün nasıl kurulacağını etkileyen her adımı izler. Uzlaştırmanın işleyişi ceza davalarında uzlaşma yazısında ayrıca anlatılıyor.

1. Şikâyet. Savcılığa ya da kolluğa yazılı veya sözlü olarak yapılır; altı aylık süre işlemeye başlamıştır.
2. Uzlaştırma. Şikâyete bağlı suçta dosya uzlaştırmacıya gider; edim yerine getirilirse dosya kapanır.
3. Kovuşturma. Uzlaşma yoksa dava açılır; şikâyetçi katılan sıfatı alabilir.
4. Hüküm. Beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya düşme kararı verilir.
5. Kesinleşme. İstinaf ve temyiz süreleri geçince hüküm kesinleşir; vazgeçmenin etkisi burada değişir.

Hüküm kesinleşmeden şikâyetten vazgeçme neyi değiştirir?

TCK 73/4’e göre şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı değilse, mağdurun vazgeçmesi davayı düşürür. Bu etki yalnızca ilk derece yargılamasıyla sınırlı değildir. Mahkûmiyet kararı verilmiş, dosya istinaf incelemesinde bekliyor olabilir; hüküm henüz kesinleşmediyse şikâyetten vazgeçme yine düşme kararıyla sonuçlanır ve ceza hiç infaz edilmez.

Vazgeçmenin üç sınırı vardır. Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse yargılama sürer (TCK 73/6). Birlikte suç işleyenlerden biri için yapılan vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK 73/5). Mağdur vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini açıkça söylerse artık tazminat davası açamaz (TCK 73/7).

Kesinleşen mahkûmiyette şikâyetten vazgeçme infazı durdurur mu?

Durdurmaz. Verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü yargılama boyunca güçlü bir araçtır, ama hüküm kesinleştiği gün bu gücün büyük kısmı biter. Aynı fıkranın ikinci yarısı, hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçmenin cezanın infazına engel olmayacağını açıkça söyler. Kararı onaylanmış bir hükümlü cezaevindeyken ya da denetimli serbestlik altındayken mağdurun dilekçe vermesi, infaz savcılığının işlemlerini değiştirmez.

Adli sicil kaydı da bu nedenle silinmez. 5352 sayılı Kanunun 9. maddesi, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçmeyi kaydın arşive alınma nedenleri arasında sayar; ama TCK 132–134 için böyle bir özel hüküm yoktur. Kayıt, ancak cezanın infazı tamamlandığında veya ceza zamanaşımı dolduğunda arşive geçer.

Verilerin kaydedilmesinde şikâyet usulü infaz hesabını etkiler mi?

Hayır, infaz oranı açısından şikâyetli ile resen takip edilen suç arasında fark yoktur. 5275 sayılı Kanunun 107/2-f bendi TCK 132 ile 138 arasındaki bütün suçlar için süreli hapiste koşullu salıverilme oranını üçte iki olarak belirler. Genel kural yarı oranıdır; bu bölümdeki suçlar o kuralın ağır tarafında kalır.

TCK 139 yalnızca soruşturmanın nasıl başlayacağını belirler; infaz kanunu ise madde numarasına bakar. Varsayımsal bir hesap yapalım: gizlice ses kaydı aldığı için TCK 133/1’den iki yıl hapis alan kişi, koşullu salıverilme için on altı ayı iyi hâlle kurumda geçirmelidir. Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezası olduğu için ceza doğrudan açık kurumda başlar (5275 m.14/2-a). Koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestlik talep edilebilir; 7550 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca bunun için kalan sürenin en az onda birinin, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirilmiş olması gerekir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mağdurun onayına bağlı mı?

Kanunda böyle bir şart yoktur. Şikâyetten vazgeçmeyen bir mağdur, kararın verilmesini tek başına engelleyemez; ama zararın giderilip giderilmediği konusundaki beyanı mahkemenin değerlendirmesinde yer alır. 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden yazılan CMK 231’e göre ceza iki yıl veya daha az olmalı, sanığın kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyeti bulunmamalı, mahkeme yeniden suç işlenmeyeceği kanaatine varmalı ve zarar tamamen giderilmelidir. Mağdurun zararı, aynen iade, eski hâle getirme veya tazminle karşılanmış olmalıdır.

Zarar hemen ödenemiyorsa beş yıllık denetim süresi boyunca aylık taksitle giderilmesi koşuluyla da karar verilebilir. Bu dönemde kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kalkar, dava düşer. Karar, ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnız yargı mercileri tarafından görülebilir.

Sicil, memuriyet ve kanun yolunda hangi süreler önemlidir?

Mahkûmiyet kesinleşince adli sicile işlenir; infaz tamamlanınca arşive alınır ve arşiv kaydı, TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğurmayan mahkûmiyetlerde beş yıl sonra tamamen silinir (5352 m.12/1-c). Memuriyet açısından 657 sayılı Kanunun 48/A-5 bendi kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasını engel sayar. TCK 132/1 veya 134/1’den alt sınırdan verilen bir yıllık ceza bu eşiğe takılırken, TCK 62 indirimiyle on aya inen ceza eşiğin altında kalır.

Kanun yolu süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273 ve 291). Dava zamanaşımı TCK 132/1, 133/1 ve 134/1’in temel hâllerinde sekiz yıldır; kayıt yoluyla işlenen ve cezası artırılan 134/1 hâlinde artırılmış üst sınır altı yıla çıktığından süre on beş yıla yükselir. Beş yıla kadar hapis cezalarında ceza zamanaşımı on yıldır (TCK 68/1-e). İstinaf incelemesinin ayrıntısı için ceza muhakemesinde istinaf yazısına bakılabilir.

Verilerin Kaydedilmesinde Şikâyet Usulü Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.