Çocuk Koruma Kanunu Hükümleri: Çocuk Mahkemesi Karar Verdikten Sonra Neler Olur?

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Bir çocuk hakkındaki ceza davası karara bağlandığında çocuk koruma kanunu hükümleri susmaz; kararın türünü, cezanın nerede çekileceğini ve kaydın kimin önüne çıkacağını büyük ölçüde bu hükümler belirler. 5395 sayılı Kanun, Türk Ceza Kanunu ile İnfaz Kanunu’ndaki çocuklara ayrılmış kurallarla birlikte çalışır. Bu yazı, çocuk koruma kanunu hükümleri bakımından son duruşmadan sonraki dönemi konu ediniyor.

Anlatım, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı ve 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı kanunların değişikliklerini içeren güncel metinlere dayanır. Fiil bu tarihlerden önce işlenmişse, TCK m. 7 uyarınca eski ve yeni hükümler karşılaştırılarak failin lehine olan uygulanır.

Çocuk koruma kanunu hükümleri karar aşamasında neyi değiştirir?

Kanunun tanımına göre adli süreçteki çocuk, suç sayılan bir fiili işlediği iddiasıyla soruşturulan veya kovuşturulan ya da bu fiil yüzünden hakkında güvenlik tedbirine hükmedilen kişidir (m. 3). 7593 sayılı Kanun eski “suça sürüklenen çocuk” ifadesini bu adla değiştirdi. Terim yenilendi; kapsam aynı kaldı.

Karar aşamasında kanunun üç etkisi öne çıkar. Çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesi, yetişkin mahkemelerinden farklı bir seçenek listesiyle çalışır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi çocuklarda kısaltılmış sürelerle işler. Son olarak, özgürlüğü kısıtlayan tedbirlere ve hapis cezasına en son çare olarak başvurulması bir ilke olarak yazılmıştır (m. 4/1-i).

Yaşa göre mahkemenin önündeki seçenekler nelerdir?

Fiil tarihindeki yaş, hükmün türünü belirleyen ilk sorudur. Doğum tarihi tartışmalıysa bu nokta hükümden önce netleşmelidir; tek bir günlük fark bile kararın niteliğini değiştirebilir. Aşağıdaki tablo, TCK m. 31’in çizdiği dört ihtimali özetliyor.

Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuk hakkında tedbir kararı kural olarak duruşma yapılmadan verilir; hâkim zorunlu gördüğünde duruşma açabilir (m. 13). Tedbirin uygulanması en geç üçer aylık aralıklarla incelettirilir ve mahkeme tedbiri kaldırabilir, uzatabilir ya da değiştirebilir (m. 8/2-3). Koruyucu tedbir çocuk on sekiz yaşını doldurunca kendiliğinden biter; eğitimine devam etmesi için ve rızası alınarak bir süre daha sürdürülebilir (m. 7/6).

7593 ile eklenen 5/A maddesi, ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için yeni araçlar getirdi: 20 ile 300 saat arasında sosyal hizmet, kütüphane ve çevre görevleri; üç ay ile iki yıl arasında dijital cihaz takibi; bağımlılık tedavi programları. Bu tedbirlerin uygulama esasları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.

Ceza sorumluluğu olan çocukta ceza nasıl hesaplanır?

Mahkeme önce suçun yetişkin için öngörülen cezasını belirler, ardından yaş indirimini uygular. Diyelim ki on altı yaşındaki bir genç, yetişkin için dokuz yıl hapis gerektiren bir suçtan sorumlu bulundu: üçte bir indirimle ceza altı yıla iner. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis gerektiren suçlarda indirim yerine kanunda yazılı sabit aralıklar uygulanır. 7593 sayılı Kanun bu aralıkları ve üst sınırları yükseltti.

Yeni dördüncü fıkra bir istisna kapısı da açtı. Kasten öldürme (TCK m. 81, 82) ile neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m. 87/2 ve 4) suçlarında; kusurun ağırlığı, saik, işleniş biçimi veya önceki kasıtlı mahkûmiyet gibi ölçütler gözetilerek 15–18 yaş grubuna üçüncü fıkra uygulanmayabilir. Aynı ölçütlerle, algılama yeteneği bulunan 12–15 yaş grubundaki çocuğa yarı oranlı indirim yerine üçte birlik indirim de uygulanabilir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması çocuklarda nasıl işler?

HAGB’nin genel çerçevesi CMK m. 231’dedir ve 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazılmıştır. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalı; sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalı; mahkeme yeniden suç işlenmeyeceği kanaatine varmalı ve zarar tamamen giderilmiş bulunmalıdır.

5395 sayılı Kanun’un 23. maddesi bu çerçeveyi çocuklar için üç noktada farklılaştırır. Denetim süresi beş yıl değil üç yıldır. HAGB ile birlikte 5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülenler denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Zarar az ise zararın giderilmesi şartı aranmayabilir. Son iki kural 7593 sayılı Kanun’la eklenmiştir.

Üç yıllık süre yükümlülüklere uygun ve yeni bir kasıtlı suç işlenmeden geçerse hüküm ortadan kaldırılır, düşme kararı verilir (CMK m. 231/10). Aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar; ancak yükümlülüğünü yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine de karar verebilir (m. 231/11). HAGB kararına karşı istinaf yolu açıktır (m. 231/12).

Uzlaştırmaya tabi suçlarda dosya hükme varmadan da kapanabilir; 5395 m. 24, CMK’daki uzlaşma kurallarını adli süreçteki çocuklara da uygular. Bu kurumun işleyişini ceza davalarında uzlaşma başlıklı yazımızda ayrıca ele aldık.

Erteleme, seçenek yaptırım ve adli para cezası çocuk için ne anlama gelir?

HAGB’ye karar verilmezse sıradaki duraklar erteleme ve seçenek yaptırımlardır. TCK m. 51’e göre fiil tarihinde on sekiz yaşından küçük olan kişinin üç yıla kadar hapis cezası ertelenebilir; yetişkinde sınır iki yıldır. Denetim süresinde mahkeme, küçük hükümlünün meslek edinmesi için gerektiğinde barınma imkânı da sunan bir eğitim kurumuna devam etmesine karar verebilir. Hapis türleri ve süreleri için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Seçenek yaptırımlarda daha güçlü bir kural vardır. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiye verilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası TCK m. 50/3 uyarınca seçenek yaptırımlardan birine çevrilir. Bu durumda mahkemenin takdiri çevirip çevirmemekte değil, hangi yaptırımı seçeceğindedir.

Adli para cezasında da çocuk lehine bir istisna bulunur. Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez; ilam, kalan tutarın 6183 sayılı Kanun’a göre tahsili için mal memurluğuna gönderilir (5275 m. 106/4 ve 106/11). Yetişkinde ise ödenmeyen kısım hapse çevrilir ve kamuya yararlı işte çalıştırmayla infaz edilir.

Hapis cezası kesinleşirse çocuk nerede ve ne kadar kalır?

Kesinleşen hapis cezası çocuk kapalı ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde çektirilir. 7593 sayılı Kanun, İnfaz Kanunu m. 15’e doğrudan eğitimevine alınma kuralı ekledi: toplamı kasıtlı suçlarda üç yılı, taksirli suçlarda beş yılı aşmayan hapis cezaları, kapalı kuruma uğramadan eğitimevinde çektirilir.

Kapalı kurumdaki çocuğun eğitimevine ayrılması, idare ve gözlem kurulunun en geç üç ayda bir yaptığı değerlendirmeyle kararlaştırılır; olumsuz değerlendirilen çocuğun yeniden incelenme süresi altı ayı geçemez (5275 m. 15/3). Eğitimine devam eden genç, öğrenimini tamamlamak için yirmi bir yaşını bitirinceye kadar eğitimevinde kalabilir (m. 15/2).

Koşullu salıverilmede de çocuğa özgü bir hesap vardır: on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçirilen bir gün iki gün sayılır (5275 m. 107/5). 7593 bu kurala istisna getirdi; kasten öldürme (m. 81–83), m. 102 ve 103’teki cinsel suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti (m. 188) ve örgüt kurma (m. 220) suçlarında artık uygulanmaz. Bazı suçlardan mahkûm çocuklar için koşullu salıverilme oranı yarı değil üçte ikidir (m. 107/2-e ve g).

Çocuk koruma kanunu hükümleri ve TCK, mahkûmiyetin izini nasıl sınırlar?

Mahkûmiyetin uzun vadeli sonuçlarında çocuk koruma kanunu hükümleri ile TCK’daki koruyucu kurallar birbirini tamamlar. TCK m. 53/4’e göre fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişi hakkında kamu görevi, velayet veya şirket yöneticiliği gibi hakları kısıtlayan birinci fıkra uygulanmaz. Tekerrür hükümleri de bu yaş grubunun işlediği suçlarda devreye girmez (TCK m. 58/5).

Adli sicil kaydı tümüyle yok olmaz, ama erişimi daraltılmıştır. 5352 sayılı Kanun m. 10/3’e göre on sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları ancak soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir. HAGB kararları ise ayrı bir sistemde tutulur ve yalnız yargı mercilerinin talebiyle verilir (m. 6/1).

Silinme genel kurallara bağlıdır. İnfaz tamamlanınca bilgi adli sicilden silinip arşive alınır (m. 9/1). Anayasa m. 76 ile TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açmayan mahkûmiyetlerde arşiv kaydı beş yıl sonra tamamen silinir (m. 12/1-c). Memuriyet gibi özel kanun engelleri ayrı inceleme ister; 657 sayılı Kanun m. 48’deki suç listesi yaş ayrımı yapmaz.

Tedbir ve hükümlere karşı hangi kanun yolları açık?

Çocuk hâkiminin verdiği tedbir kararlarına karşı yol itirazdır; itiraz, CMK hükümlerine göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır (5395 m. 14). CMK m. 268’e göre süre, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Çocuk mahkemesi veya çocuk ağır ceza mahkemesinin hükümlerine karşı ise istinaf yoluna gidilir.

İstinaf süresi hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273/1); temyizde de aynı süre geçerlidir (m. 291/1). Bölge adliye mahkemesinin hangi kararlarının temyiz edilemeyeceği CMK m. 286/2’de sayılmıştır. Ayrıntılı anlatım için ceza muhakemesinde istinaf yazısına göz atabilirsiniz.

Zamanaşımı süreleri de yaşa göre kısalır. Dava zamanaşımı, fiil tarihinde 12–15 yaş arasında olanlar için genel sürenin yarısı, 15–18 yaş arasında olanlar için üçte ikisidir (TCK m. 66/2). Kesinleşen cezanın infaz edilebileceği ceza zamanaşımında da aynı oranlar uygulanır (m. 68/2).

1. Gerekçeli kararı okuyun. Yaş indirimi, HAGB ve seçenek yaptırım değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığına bakın.
2. Süreyi hesaplayın. İstinaf ve temyizde iki haftalık süre gerekçeli kararın tebliğiyle başlar.
3. Lehe kanunu karşılaştırın. Fiil 18 Ağustos 2026’dan önceyse TCK m. 31 ve İnfaz Kanunu m. 107/5’in eski hâllerini de hesaba katın.
4. İnfaz planını öğrenin. Kurum türü, koşullu salıverilme tarihi ve denetim yükümlülükleri için infaz savcılığından bilgi alın.

Kararın her aşamasında dosyaya özgü değerlendirme gerekir; büromuzun bu alandaki çalışmaları Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku sayfasında yer alıyor.

Çocuk Koruma Kanunu Hükümleri Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.