Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kaldırılması: Kim Koyar, Nasıl Kaldırılır?

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Havalimanında pasaport kontrolünde durdurulmak, çoğu kişinin hakkındaki tedbirden ilk kez haberdar olduğu andır. Yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması için önce yasağı kimin, hangi kanuna dayanarak koyduğunu bulmak gerekir. Ceza soruşturmasında sulh ceza hâkimliğinin, kovuşturmada mahkemenin koyduğu yasak CMK 109 kapsamında bir adli kontroldür ve kaldırılması da CMK’daki yollarla istenir. Pasaport Kanunu ise mahkemelerin yasakladığı kişilere pasaport verilmeyeceğini ve verilmişse geri alınacağını söyler. Bu yazı, yasağın sona erdirilmesi için atılacak adımlara odaklanıyor.

Yasak kimden geliyor? Önce kaynağı bulun

Ceza yargılamasında yurt dışına çıkamamak, CMK 109/3-a’da sayılan adli kontrol yükümlülüklerinden biridir. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme bu yükümlülüğü koyar (CMK 110). Tutuklama yerine veya tutuklamayla birlikte düşünülen bu tedbir, şüphelinin veya sanığın yargılamadan kaçmasını önlemeye yöneliktir.

Pasaport Kanununun 22. maddesi bu kararların idari tarafını düzenler. Yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport verilmez; tahdit sebebi ve kimlik bilgileri polis makamlarına, oradan da hudut kapılarına ve Emniyet Genel Müdürlüğüne bildirilir. Aynı madde, terör örgütleriyle bağlantılı olduğu İçişleri Bakanlığınca belirlenen belirli kişiler için de pasaport tahdidi öngörür. Anayasa Mahkemesi 2024’te verdiği kararla, genel güvenlik bakımından mahzurlu görülenlere ilişkin ibareyi iptal etmiştir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kaldırılması Nasıl İstenir?

CMK 111/1, şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkemenin beş gün içinde karar verebileceğini öngörür. Kaldırma talebi, soruşturma evresinde yasağı koyan sulh ceza hâkimliğine, kovuşturma evresinde davanın görüldüğü mahkemeye verilir. Dilekçede yalnızca “yasağın kaldırılması” istemek yerine, yükümlülüğün değiştirilmesi veya geçici muafiyet gibi alternatifler de sıralanmalıdır; CMK 110/2 hâkime yükümlülükleri bütünüyle kaldırma, değiştirme ya da kişiyi geçici olarak muaf tutma yetkisi verir.

Talebi güçlendiren olgular somut olmalıdır. Yurt dışında çalışma zorunluluğu, aile bireyinin tedavisi, eğitim veya ticari faaliyet, kaçma şüphesini zayıflatan bağlar (Türkiye’de sürekli ikamet, taşınmaz, düzenli iş, aile) ve soruşturmada delillerin toplanmış olması bu olgulara örnektir. Geçici çıkış için gidiş-dönüş tarihleri, gidilecek adres ve teminat önerisi eklenirse, tam kaldırma yerine sınırlı bir izin daha kolay elde edilebilir.

Yasağın süresi sınırsız mı?

Hayır. 2021’de CMK’ya eklenen 110/A, adli kontrol için azami süre öngörür. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol en çok iki yıldır ve zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek bir yıl uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok üç yıldır; uzatmalar toplam üç yılı, TCK’nın devlete karşı suçlar bölümleri ile terör suçlarında dört yılı geçemez. Çocuklar için bu süreler yarı oranında uygulanır. Süre, adli kontrol kararının verildiği günden hesaplanır; azami süre dolduğu hâlde yasak devam ediyorsa, yasağı koyan mercie bu durumu gösteren bir dilekçeyle başvurup tedbirin kaldırılmasını istemek gerekir. Sürenin dolması, ayrı bir karar verilmeden sistemdeki kaydı kendiliğinden düşürmeyebilir.

Ayrıca 110/4, adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmediğine en geç dört aylık aralıklarla karar verilmesini ister. Soruşturmada bu karar savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimince, kovuşturmada mahkemece resen verilir. Uzun süredir yenilenmeyen bir yasakta, bu incelemenin yapılıp yapılmadığını dosyadan kontrol etmek ve yapılmamışsa talepte bulunmak yararlıdır.

Bir Örnek: İş İçin Yurt Dışına Gitmesi Gereken Şüpheli

Varsayımsal bir dosya düşünelim. Bir mühendis hakkında güveni kötüye kullanma iddiasıyla soruşturma başlatılmış, ifadesinin ardından savcının istemiyle sulh ceza hâkimliği yurt dışına çıkamama yükümlülüğü koymuş olsun. Kişi, işvereninin yurt dışındaki bir şantiyede üç aylık görev verdiğini öğrenir. Aradan beş ay geçmiş, deliller toplanmış ve dosyada başka bir gelişme olmamıştır.

Bu kişi için en gerçekçi yol, yasağın tamamen kaldırılmasını isterken yedek olarak geçici muafiyet talep etmektir. Dilekçeye işverenin görevlendirme yazısı, iş sözleşmesi, Türkiye’deki ikametgâh ve aile bağları, dönüş tarihini gösteren belgeler eklenir. Dört aylık periyodik incelemenin yapılmadığı görülüyorsa, bu eksiklik de dilekçede ayrıca belirtilir. Hâkimlik tam kaldırmayı uygun bulmasa bile, belirli tarihler arasında yurt dışına çıkışa izin verip dönüşte imza yükümlülüğü gibi başka bir tedbir koyabilir. Retse, iki haftalık süre içinde itiraz edilir.

Örnekteki kişi aynı zamanda dosyanın kendisini de izlemelidir. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanırsa, adli kontrolün dayanağı ortadan kalkar; ancak yukarıda anlatıldığı gibi, kaydın hudut kapılarından düşürüldüğünü seyahatten önce ayrıca kontrol etmek gerekir.

Ret kararına itiraz: süre ve merci

Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (CMK 111/2). İtiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (CMK 268/1). Bu süre 2024’te 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. İtiraz dilekçesi kararı veren mercie verilir; itiraz haklı bulunursa karar aynı merci tarafından düzeltilir; aksi hâlde dosya üç günü geçmeden incelemeye yetkili yere iletilir.

Soruşturma evresinde yasağı sulh ceza hâkimliği koymuşsa, itirazı bu hâkimliğin bağlı olduğu yargı çevresindeki asliye ceza hâkimi karara bağlar (CMK 268/3-b). Mahkemenin kovuşturma evresindeki kararlarına itiraz ise CMK 268’deki genel kurallara göre bir üst ya da sıradaki mercie gider. Tutuklama ve adli kontrol konusundaki genel çerçeve için tutuklama hangi hallerde olur yazısına bakılabilir.

Dosya kapandı ama yasak duruyorsa ne yapılmalı?

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı, beraat veya düşme kararı gibi sonuçlarla adli kontrolün dayanağı ortadan kalkar. Ancak yasak, Pasaport Kanununun 22. maddesindeki bildirim zinciriyle hudut kapılarının sistemine işlenmiş olduğundan, kaydın düşürülmesi için kaldırma kararının da aynı zincirle bildirilmesi gerekir. Uygulamada bildirim gecikirse, kişi yasağın kalktığını düşünürken kapıda durdurulabilir.

Bu nedenle dosyanın kapanmasından sonra kararı veren mercie başvurup adli kontrolün kaldırıldığına dair açık bir karar ve bunun emniyete bildirilmesi için müzekkere yazılmasını istemek güvenli yoldur. Kararın kesinleşme şerhli bir örneğini yolculukta yanınızda bulundurmak, olası bir sorunda sorunun hızla çözülmesine yardım eder. Beraat kararlarının kesinleşmesi ve sonuçları için beraat kararı yazısı da fikir verebilir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kaldırılması İçin Adım Adım

1. Yasağı doğrulayın. e-Devlet sorgulamasıyla yasağın varlığını ve mümkünse koyan birimi öğrenin.
2. Dosya numarasını bulun. Soruşturma veya esas numarasını başsavcılık ya da mahkemeden öğrenin; kararın tarihini not edin.
3. Belgeleri toplayın. İş sözleşmesi, davet mektubu, hastane yazısı, okul kaydı, tapu ve ikametgâh gibi bağlarınızı gösteren belgeleri hazırlayın.
4. Dilekçeyi yazın. Tam kaldırma, olmazsa geçici izin ya da yükümlülüğün değiştirilmesi taleplerini sıralı biçimde yazın; azami süre veya dört aylık inceleme eksikliği varsa ayrıca belirtin.
5. Kararı takip edin. CMK 111 beş günlük bir karar süresi öngörür; kararı UYAP’tan izleyin.
6. Retse iki hafta içinde itiraz edin. İtirazı kararı veren mercie verin.
7. Kabulse bildirimi teyit edin. Kaldırma kararının emniyete bildirildiğini, e-Devlet sorgulamasıyla seyahatten önce kontrol edin.

Dilekçe ve itiraz süreçlerinde hukuki destek için ceza hukuku ve ceza muhakemesi sayfasına, vekâletname işlemleri için vekâletname sayfasına bakılabilir.

Yurt Dışı Çıkış Yasağının Kaldırılması Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.