Tutuklulukta Geçen Sürenin Mahsubu (TCK 63): Gözaltı, Tutukluluk ve Başka Dosya

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Altı ay tutuklu kaldıktan sonra iki yıl hapis cezası alan biri, cezaevine yeniden girdiğinde bu altı ayı bir daha çekmez; tutuklulukta geçen sürenin mahsubu, Türk Ceza Kanununun 63. maddesinin doğrudan sonucudur. Mahsup yalnızca tutukluluğu değil, hüküm kesinleşmeden önce kişinin özgürlüğünü kısıtlayan bütün süreleri kapsar: yakalama, gözaltı, belirli adli kontrol türleri ve yurt dışında aynı suç için geçirilen süreler. Hapis cezasında gün gün, adli para cezasında ise para karşılığı üzerinden indirim yapılır.

TCK 63’e Göre Hangi Süreler Mahsup Edilir?

Maddenin ölçütü geniştir: hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün hâller. Uygulamada bunların başında yakalama, gözaltı ve tutukluluk gelir. Gözaltında geçen birkaç gün de tutuklulukta geçen aylar gibi cezadan düşülür. Önemli olan, kişinin hareket serbestisinin devlet kararıyla fiilen kaldırılmış olmasıdır. Yakalama ve gözaltı kuralları için yakalama ve gözaltı işlemleri yazısına bakılabilir.

Ölçütün diğer yüzü de önemlidir: hüküm kesinleştikten sonra geçen süreler TCK 63 kapsamında değil, infaz hukuku kurallarına göre değerlendirilir. Örneğin kesinleşmeden sonra yakalanıp cezaevine konulan kişinin bu tarihten itibaren geçirdiği her gün zaten cezanın infazıdır. İnfaz başladıktan sonra hastaneye kaldırılan hükümlünün hastanede geçirdiği süre ise 5275 sayılı Kanunun 100. maddesi uyarınca cezadan indirilir.

Adli Kontrol ve Ev Hapsinde Mahsup Kuralı

CMK 109/6 adli kontrol altında geçen sürenin, kural olarak, şahsi hürriyeti sınırlama sebebi sayılıp cezadan mahsup edilemeyeceğini söyler. İmza yükümlülüğü, yurt dışı çıkış yasağı veya belirli yerlere gitmeme gibi tedbirler bu nedenle cezadan düşülmez. Kanun iki istisna tanır: bağımlılıktan arınmak için hastaneye yatma dâhil tedavi veya muayene tedbiri (109/3-e) ile konutunu terk etmeme yükümlülüğü (109/3-j).

Ev hapsi olarak bilinen konutu terk etmeme yükümlülüğünde ise 7331 sayılı Kanunla 2021’de getirilen özel bir oran vardır: bu yükümlülük altında geçen her iki gün, mahsupta bir gün sayılır. Dört ay ev hapsinde kalan bir sanık, mahkûmiyet hâlinde cezasından iki ay indirim alır. Elektronik kelepçeyle izlenen yükümlülükte de oran aynıdır; belirleyici olan izleme yöntemi değil, kararda yazılı yükümlülüğün konutu terk etmeme olmasıdır. Aynı kişi önce bir ay tutuklu kalıp sonra ev hapsine alınmışsa, tutukluluk tam, ev hapsi yarı oranla hesaba katılır.

Adli Para Cezasından Mahsup Nasıl Hesaplanır?

Hükmedilen ceza adli para cezası ise TCK 63 hürriyeti kısıtlanan her gün için belirli bir parayı indirim olarak sayar. 7499 sayılı Kanun bu miktarı yüz liradan beş yüz liraya çıkardı; değişiklik 12 Mart 2024’te yürürlüğe girdi. Diyelim ki mahkeme 300 gün karşılığı, günlüğü 100 TL’den 30.000 TL adli para cezası verdi ve sanık 10 gün tutuklu kaldı. Bugünkü kurala göre 10 × 500 = 5.000 TL indirilir ve ödenecek tutar 25.000 TL olur.

Bu düzenleme, sanık lehine bir değişiklik olduğu için TCK 7/2 bakımından ayrıca önem taşır. 12 Mart 2024’ten önce işlenmiş bir suçta bile, hüküm kurulurken veya infaz aşamasında yeni ve lehe oran gündeme gelir. Kesinleşmiş ve eski oranla hesaplanmış bir dosyada farkın uygulanması için hesaptaki duraksamanın giderilmesini infaz hâkimliğinden istemek mümkündür. Adli para cezasının ödenme ve hapse çevrilme kuralları için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Tutuklulukta Geçen Sürenin Mahsubu Tahliye Tarihini Nasıl Etkiler?

Mahsup, cezanın hem sonunu hem de ara duraklarını değiştirir. Cumhuriyet başsavcılığının hükümlüye verdiği süre belgesinde tutuklulukta veya gözaltında geçen süre ayrı bir satır olarak yazılır; hakederek ve koşullu salıverilme tarihleri bu süre düşülerek hesaplanır. Bir örnek: 3 yıl 4 ay hapis cezası alan ve 5 ay tutuklu kalan bir hükümlü düşünelim. Cezanın yarısı olan 20 aylık koşullu salıverilme süresinden 5 ay düşülür; cezaevinde iyi hâlle geçirmesi gereken süre 15 aya iner.

Aynı hükümlünün hakederek tahliye tarihi de 40 aydan 35 aya çekilir. Hükümlü ayrıca soruşturma sırasında iki ay ev hapsinde kalmışsa bu süre bir ay olarak hesaba katılır ve koşullu salıverilmeye kalan süre 14 aya düşer. Denetimli serbestlikten yararlanma tarihi de bu kısaltılmış süre üzerinden hesaplanır. Tutuklama kararları ve tutukluluğun incelenmesi hakkında tutuklama yazısında ayrıntı bulunur.

Hükümde Mahsup Yazılmazsa veya Ceza Çevrilirse Ne Olur?

Mahkemeler hüküm fıkrasında genellikle gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin TCK 63 uyarınca cezadan mahsubuna karar verildiğini yazar. Bu ifade unutulmuş olsa bile mahsup hakkı kaybolmaz; çünkü indirim kanunun emredici sonucudur ve infaz aşamasında savcılık tarafından da gözetilir. Yargıtay kararlarında, mahsubun infaz aşamasında yapılabileceği gerekçesiyle bu eksikliğin tek başına bozma sebebi sayılmadığı sıkça görülür. Yine de istinaf veya temyiz dilekçesinde eksikliğe değinmek, infazda tartışma çıkmasını önler.

Kısa süreli hapis cezası TCK 50 uyarınca adli para cezasına çevrilmişse, mahsup artık gün üzerinden değil para karşılığı üzerinden yapılır: hürriyeti kısıtlanan her gün beş yüz lira olarak çevrilen cezadan düşülür. Hapis cezası ertelenmişse mahsup, erteleme kaldırılıp ceza infaz edilecek olursa devreye girer. Hükmün açıklanmasının geri bırakıldığı dosyalarda ise hüküm açıklanmadıkça infaz edilecek bir ceza bulunmadığından mahsup da gündeme gelmez; hüküm açıklanırsa tutukluluk süresi o cezadan düşülür.

Başka Dosyada Geçen Tutukluluk Mahsup Edilir mi?

TCK 63 bu konuda açık bir hüküm içermez. Sorun genellikle bir dosyada tutuklu kalıp beraat eden ya da tutukluluğu cezasını aşan kişinin, başka bir dosyadan aldığı mahkûmiyette bu süreyi kullanmak istemesiyle ortaya çıkar. Yargıtay uygulamasında bu tür bir mahsup, kural olarak mahsup yapılacak dosyadaki suçun, diğer dosyadaki tutukluluktan önce işlenmiş olması koşuluna bağlanmaktadır. Amaç, kişinin önceden biriktirdiği bir “özgürlük alacağını” sonradan işleyeceği suçlara karşı kullanmasını önlemektir.

Bu nedenle tarihlerin sırası belirleyicidir. Ocak 2024’te işlenen bir hırsızlık için 2025’te verilen cezadan, Mart 2024–Eylül 2024 arasında başka bir dosyada geçen ve beraatle biten tutukluluğun mahsubu istenebilir. Hırsızlık Ekim 2024’te işlenmiş olsaydı, aynı talep bu ölçüte göre karşılık bulmazdı. Talep, infaz savcılığına dilekçeyle yapılır; reddedilirse infaz hâkimliğinden karar istenir.

Tutuklulukta Geçen Sürenin Mahsubu İçin Adım Adım

1. Tarihleri belgeleyin. Yakalama, gözaltı, tutuklama ve tahliye tarihleri; ev hapsi başlangıç ve bitişi; varsa yurt dışında gözaltı belgeleri dosyadan veya UYAP’tan çıkarılır.
2. Hükmü ve süre belgesini kontrol edin. Mahkeme kararında mahsup yazılıdır; infaz savcılığının süre belgesinde ise kaç günün düşüldüğü görülür. İki belge karşılaştırılır.
3. Eksik mahsubu savcılığa bildirin. Hesapta eksik gün veya başka dosyadaki tutukluluğun dikkate alınmadığı görülürse, belgeleriyle birlikte infaz savcılığına dilekçe verilir.
4. Ret hâlinde infaz hâkimliğine gidin. Savcılık kararına karşı öğrenmeden itibaren on beş gün içinde şikâyet edilir; ceza hesabındaki duraksama için 5275 m.98 uyarınca doğrudan karar da istenebilir.
5. Fazla tutukluluk varsa tazminatı düşünün. Gözaltı ve tutukluluk süresi cezayı aşıyorsa CMK 141/1-f kapsamında tazminat istenebilir; süre, hükmün kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıldır.

Tutuklulukta Geçen Sürenin Mahsubu Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.