Ceza Zamanaşımı (TCK 68): Kesinleşen Ceza Ne Zaman Artık İnfaz Edilemez?

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Diyelim ki on altı yıl önce kesinleşen sekiz aylık bir hapis cezası hiç infaz edilmedi; hükümlü o yıllarda başka bir şehre taşındı, kimse kapısını çalmadı. Bugün bir kimlik kontrolünde yakalanırsa cezaevine girer mi? Bu sorunun cevabı ceza zamanaşımında saklıdır. Türk Ceza Kanunu’nun 68. maddesi, kesinleşmiş bir cezanın belli bir süre içinde infaz edilmemesi hâlinde artık infaz edilemeyeceğini düzenler. Aşağıda sürelerin nasıl hesaplandığını, hangi işlemlerin süreyi kestiğini ve zamanaşımının dolduğunu düşünen hükümlünün nereye başvuracağını anlatıyoruz.

Ceza zamanaşımı ile dava zamanaşımı arasındaki fark ne?

İki kurum da zamanın geçmesine bağlı olarak devletin cezalandırma yetkisini sınırlar; ama farklı aşamalarda işler. Dava zamanaşımı, hüküm kesinleşmeden önce, soruşturma ve kovuşturma sürerken işler ve dolarsa dava düşer (TCK 66). Ceza zamanaşımı ise hüküm kesinleştikten sonra devreye girer; dolarsa mahkûmiyet hükmü varlığını korur, ama ceza artık çektirilemez (TCK 68).

Hesap ölçütü de farklıdır. Dava zamanaşımında suçun kanundaki cezasının üst sınırına bakılır. Ceza zamanaşımında ise mahkemenin verdiği somut ceza, infaz başlamışsa geriye kalan kısmı esas alınır. Aynı suç için iki sürenin birbirinden çok farklı çıkması bu yüzden olağandır. Örneğin üst sınırı on yıl olan bir suçtan iki yıl hapis verilmişse dava zamanaşımı on beş yıl iken ceza zamanaşımı on yıldır.

Ceza zamanaşımı süreleri kaç yıldır?

Kanun beş kademe öngörür (TCK 68/1). Beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl, beş yıldan fazla hapiste yirmi yıl, yirmi yıl ve daha uzun hapiste yirmi dört yıl, müebbet hapiste otuz yıl, ağırlaştırılmış müebbette kırk yıl geçtikten sonra ceza artık yerine getirilmez. Aynı hükümde farklı türde cezalar varsa, örneğin hapis ile birlikte adli para cezası, hepsi için en ağır cezaya bağlanan süre uygulanır (TCK 68/4).

Suçu çocukken işleyenler için süreler kısalır. Fiil sırasında on iki yaşını doldurup on beşini doldurmamış olanlarda sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındakilerde üçte ikisi yeterlidir (TCK 68/2). Buna karşılık Türk Ceza Kanunu’nun ikinci kitabının dördüncü kısmındaki suçlardan yurt dışında işlenenler için verilen müebbet, ağırlaştırılmış müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarında zamanaşımı hiç uygulanmaz (TCK 68/3).

Süre hangi günden başlar, kalan ceza nasıl hesaplanır?

Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği gün ya da infaz bir şekilde yarıda kaldıysa o gün başlar; hesapta toplam ceza değil, henüz çekilmemiş kısım dikkate alınır (TCK 68/5). Gün otuz, yıl resmî takvime göre sayılır (TCK 72/1). Bu kural, cezasının bir bölümünü çektikten sonra firar eden veya izinden dönmeyen hükümlüler bakımından önem taşır.

Bir örnek: yedi yıl hapis cezasının iki yılını çektikten sonra izinden dönmeyen hükümlünün geriye beş yıl cezası kalmıştır. Beş yıla kadar olan cezalar on yıllık kademeye girdiği için, yeni bir kesme sebebi olmazsa infazın kesildiği günden itibaren on yıl geçtiğinde kalan ceza artık çektirilemez. Aynı hükümlü yalnızca bir yıl çekip kaçsaydı, kalan altı yıl için süre yirmi yıl olurdu. İzinden dönmemek ayrıca TCK 292 kapsamında yeni bir suç oluşturabilir; bu da aşağıdaki kesme kuralını gündeme getirir.

Ceza zamanaşımı dolunca mahkûmiyetin diğer sonuçları ne olur?

Zamanaşımı yalnızca cezanın çektirilmesini engeller; hüküm ortadan kalkmaz. Bu yüzden mahkûmiyet, sonraki bir suçta tekerrür değerlendirmesi gibi konularda dikkate alınabilir. Hükme bağlı veya hükümde gösterilen hak yoksunlukları ise ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder (TCK 69). Örneğin TCK 53’e göre kamu görevinden yasaklılık, zamanaşımı dolana kadar sürer.

Müsadere için ayrı bir süre vardır: müsadereye ilişkin hüküm, kesinleşmeden itibaren yirmi yıl geçince infaz edilmez (TCK 70). Adli sicil açısından ise ceza zamanaşımının dolması, kaydın adli sicilden silinerek arşive alınması sebeplerinden biridir (5352 m.9/1-c). Arşivdeki kayıt da genel kuralda beş yılın sonunda tamamen silinir. Seçilme yeterliliği veya memuriyet gibi özel kanunlardaki bir hakkı engelleyen mahkûmiyetlerde ise bekleme uzar: yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıl (5352 m.12).

Lehe kanun ilkesi burada da geçerlidir. Zamanaşımı süreleri ceza hukukunun maddi kuralları arasında sayıldığından, suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ve hükümlü için daha elverişli bir düzenleme varsa uygulanır (TCK 7/2). Eski 765 sayılı Kanun döneminde işlenmiş suçlarda, iki kanundaki süreler ve kesme kuralları ayrı ayrı karşılaştırılarak hükümlünün lehine olan sonuç belirlenir.

Ceza zamanaşımı hükümlünün talebine bağlı mı?

Hayır. Dava ve ceza zamanaşımı kendiliğinden uygulanır ve hükümlü bundan vazgeçemez (TCK 72/2). İnfaz savcılığı, dosyadaki tarihlerden zamanaşımının dolduğunu tespit ederse cezanın infaz edilemeyeceğine karar verir ve varsa yakalama emrini geri alır. Ne var ki savcılık her dosyayı kendiliğinden yeniden incelemeyebilir; yakalama emri sistemde kaldığı sürece kişi bir yol kontrolünde gözaltına alınabilir.

Hesapta anlaşmazlık çıkarsa kanun açık bir yol gösterir: çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa veya cezanın kısmen ya da tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülürse infaz hâkimliğinden karar istenir (5275 m.98/1-b). Bu başvuru infazı kendiliğinden ertelemez; ancak infaz hâkimliği olayın özelliğine göre erteleme veya durdurma kararı verebilir (m.98/2). Karar duruşmasız verilir ve itiraz yolu açıktır (5275 m.101).

Ceza Zamanaşımı Durumunda Ne Yapılmalı?

1. Kesinleşme tarihini öğrenin. Kesinleşme şerhli karar örneğini veya UYAP kaydını edinin; süre bu günden ya da infazın kesildiği günden başlar.
2. Kalan cezayı hesaplayın. Gözaltı ve tutuklama döneminde ve cezaevinde geçen süreleri düşün; hangi kademeye girildiğini kalan süre belirler.
3. Kesme sebeplerini araştırın. Dosyada infaz için yapılmış tebligat, yakalama ya da üst sınırı iki yılı aşan kasıtlı yeni bir suç var mı? Varsa süre o tarihten yeniden başlar.
4. İnfaz savcılığına dilekçe verin. Hesabınızı ve belgeleri ekleyerek cezanın zamanaşımı nedeniyle infaz edilemeyeceğinin tespitini ve yakalama emrinin kaldırılmasını isteyin.
5. Gerekirse infaz hâkimliğine başvurun. Savcılık talebi kabul etmezse 5275 m.98/1-b uyarınca infaz hâkimliğinden karar istenir; karara itiraz edilebilir.
6. Sicil ve hak yoksunluklarını kontrol edin. Zamanaşımı kararından sonra adli sicil kaydının arşive alındığını ve hak yoksunluklarının sona erdiğini e-Devlet üzerinden teyit edin.

Ceza Zamanaşımı Hakkında Merak Edilenler

Zamanaşımı hesabının infaz ve sicil boyutları Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku çalışmalarının içinde yer alır. Hükmedilen cezanın nasıl çektirildiği için hapis cezaları, Türk Ceza Kanunu’nun yaptırım sistemine genel bakış için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu yazısına bakılabilir.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.