Suça Sürüklenen Çocuk: Yaşa Göre Ceza Sorumluluğu, 7593 Değişiklikleri ve İnfaz

Gözden geçirme: 8 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Suça sürüklenen çocuk, kanunda suç sayılan bir fiili işlediği iddia edilen ve henüz on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. 18 Ağustos 2026’dan beri Çocuk Koruma Kanunu aynı kişiyi “adli süreçteki çocuk” diye anıyor; ifade değişti ama aileyi ilgilendiren sorular aynı kaldı. Çocuk ceza alacak mı, alırsa ne kadar, cezaevine girerse ne zaman çıkar, kayıt ömür boyu kalır mı? Bu yazıda önce yaşa göre ceza sorumluluğunu, sonra soruşturmadaki güvenceleri, en son da hükümden sonra uygulanacak kuralları anlatıyoruz.

Suça sürüklenen çocuk kimdir, neden artık “adli süreçteki çocuk” deniyor?

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu çocuğu, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlar. Bir fiil nedeniyle şüpheli ya da sanık konumuna düşen veya hakkında bu yüzden güvenlik tedbiri uygulanan çocuk, kanunun yeni diliyle adli süreçteki çocuk sayılır (5395 m.3/1-a-2).

Bu ifade 7593 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle getirildi ve 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi. Daha önce aynı kavram için “suça sürüklenen çocuk” deniyordu. Değişiklik yalnız Çocuk Koruma Kanunu’nda kalmadı; CMK 253’teki uzlaştırma bendinde ve Sosyal Hizmetler Kanunu’nda da aynı ifade değiştirildi. Eski kararlarda, dilekçelerde ve arama sonuçlarında eski terim kullanılmaya devam edeceği için bu yazıda ikisini birlikte kullanıyoruz.

Yaşa göre ceza sorumluluğu nasıl belirlenir?

Suça sürüklenen çocuk için belirleyici olan, yargılama günündeki değil fiilin işlendiği andaki yaştır. Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi çocukları üç gruba ayırır ve her grup için ayrı bir sorumluluk rejimi kurar. Kural basit görünse de 12–15 yaş grubunda sonuç, çocuğun fiilin anlamını kavrayıp kavrayamadığına dair değerlendirmeye bağlıdır; bu değerlendirmede sosyal inceleme raporu dikkate alınır (5395 m.35/1).

12–15 yaş grubunda algılama yeteneği bulunmayan suça sürüklenen çocuk hakkında ceza verilmez, ama çocuklara özgü güvenlik tedbirine hükmolunur (TCK 31/2). Ağustos 2026’dan sonra bu tedbirlerin kapsamı genişledi. Yeni 5/A maddesi, cezai sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuk için uygulanabilecek “yönlendirme tedbirleri” sayar ve bunları güvenlik tedbiri kabul eder: 20 ila 300 saat sosyal hizmet, kütüphane ve çevre temizliği görevleri, bağımlılık programları ve dijital cihazların takibi gibi.

7593 ile cezalar nasıl değişti, hangi tarihteki suça hangisi uygulanır?

7593 sayılı Kanun’un 2. maddesi TCK 31’in ikinci ve üçüncü fıkralarındaki aralıkları yükseltti. 12–15 yaş grubunda eski aralıklar 12–15 yıl ve 9–11 yıl, fiil başına üst sınır 7 yıldı; 15–18 yaş grubunda 18–24 yıl ve 12–15 yıl, üst sınır 12 yıldı. Yeni aralıklar yukarıdaki tabloda yer alıyor. Diğer suçlardaki yarı ve üçte bir oranındaki indirimler ise aynen korundu.

Aynı kanun maddeye dördüncü bir fıkra ekledi. Buna göre 15–18 yaş grubundaki çocuk kasten öldürme (TCK 81, 82) veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/2 ve 87/4) suçunu işlemişse mahkeme; kastın ağırlığı, amaç ve saik, işleniş şekli ve önceki kasıtlı mahkûmiyet gibi ölçütlere bakarak üçüncü fıkradaki indirimi uygulamayabilir. Ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaşındaki çocuğa da ikinci fıkra yerine üçüncü fıkra uygulanabilir.

Soruşturmada suça sürüklenen çocuk hangi güvencelere sahiptir?

Adli süreçteki çocuk hakkındaki soruşturmayı çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı bizzat yürütür (5395 m.15/1). Gözaltına alınan çocuk kolluğun çocuk biriminde, birim yoksa yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (m.16). Müdafii bulunmayan çocuk şüpheliye, istemi aranmaksızın baro tarafından müdafi görevlendirilir (CMK 150/2). İfade sırasında yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir. Çocuk bir yetişkinle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma kural olarak ayrı yürütülür (m.17).

Suça sürüklenen çocuk için tutuklama son çaredir. On beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezası gerektiren fiillerde tutuklama kararı verilemez (m.21). Diğer durumlarda önce adli kontrol düşünülür; CMK 109’daki yükümlülüklere ek olarak belirli bir bölgeden çıkmama, bazı yerlere gitmeme ve bazı kişilerle görüşmeme tedbirleri de uygulanabilir (m.20).

15 yaşını doldurmamış çocuk için sosyal inceleme raporu artık zorunludur; daha büyük çocuklarda rapor alınmazsa gerekçesi iddianamede veya kararda yazılmalıdır (5395 m.35/3). Rapor alınmadan düzenlenen iddianame mahkemece savcılığa iade edilir (CMK 174/1-e). Üst sınırı üç yılı geçmeyen ve mağduru gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olan suçlarda uzlaştırma da denenir (CMK 253/1-c). Kamu davasının açılmasının ertelenmesinde süre çocuklar için üç yıldır (5395 m.19).

Hükümden sonra ne olur: HAGB, erteleme ve seçenek yaptırım

Suça sürüklenen çocuk hakkında kurulan hükümde ceza en fazla iki yıl hapisse ya da yalnız adli para cezasıysa, mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (CMK 231/5). Çocuklarda denetim süresi beş değil üç yıldır (5395 m.23/1). 7593 ile eklenen hükümlere göre HAGB kararı verildiğinde yönlendirme tedbirlerinden biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Zarar azsa, zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m.23/2-3).

HAGB verilmezse çocuk mahkemesi başka seçeneklere bakar. Fiil tarihinde 18 yaşından küçük olan ve daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş çocuğa verilen bir yıl veya daha az süreli hapis, seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK 50/3). Erteleme sınırı çocuklar için üç yıldır (TCK 51/1). Hak yoksunluklarını düzenleyen TCK 53/1 uygulanmaz (TCK 53/4). Çocukken işlenen suç sonraki bir mahkûmiyette tekerrüre esas alınmaz (TCK 58/5).

Zamanaşımı da kısalır. Dava zamanaşımı süresi 12–15 yaş grubunda yarıya, 15–18 yaş grubunda üçte ikiye iner (TCK 66/2). Örneğin üst sınırı beş yılı aşmayan bir suçta yetişkin için sekiz yıl olan süre, 14 yaşındaki fail için dört yıldır.

Cezaevine giren çocuğun infazı nasıl işler?

7593 ile 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 15. maddesi değişti. Artık kasten işlenen suçlarda toplamı üç yılı, taksirle işlenenlerde beş yılı geçmeyen hapis cezaları, kapalı kuruma hiç uğramadan çocuk eğitimevinde infaz edilir. Diğer çocuklar kapalı kurumdan eğitimevine ayrılmak için idare ve gözlem kurulunca en geç üç ayda bir değerlendirilir; olumsuz değerlendirilen çocuğun yeniden değerlendirilme süresi altı ayı geçemez (m.15/3-4).

Hapis cezası alan suça sürüklenen çocuk için koşullu salıverilmede kural, cezanın yarısıdır. Ancak cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu imal ve ticaretinden mahkûm çocuklar, örgüt ve terör suçlarından mahkûm çocuklar için oran üçte ikidir (5275 m.107/2). 7593’ten sonra 107/5’teki avantaj şöyle işliyor: çocuk 15 yaşına girene kadar kurumda kaldığı her gün, hesapta iki gün yerine geçer. Bu kural kasten öldürme suçları, TCK 102 ve 103’teki cinsel suçlar, TCK 188’deki uyuşturucu ticareti ve TCK 220’deki örgüt kurma suçu için işlemez.

30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda geçici 6/4’teki daha geniş kural geçerlidir: 15 yaşına kadar bir gün üç gün, 18 yaşına kadar bir gün iki gün sayılır. Tabloda kullanılan rakamlar varsayımsaldır; somut hesapta takdiri indirim, mahsup ve suç tarihi ayrıca hesaba katılır.

Adli sicil, memuriyet ve silah ruhsatı: çocukken işlenen suçun izi kalır mı?

Çocuk mahkemesinin verdiği mahkûmiyet de adli sicile kaydedilir, ama 18 yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarını yalnız Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkimler ve mahkemeler, bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında isteyebilir (5352 m.10/3). İşveren veya kişinin kendisi bu kayıtları sıradan bir sicil belgesi gibi göremez. İnfaz tamamlanınca kayıt adli sicilden arşive geçer; arşivdeki kayıt da, hak yoksunluğu doğuran istisnalar dışında, beş yıl sonra silinir (5352 m.9, m.12).

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48/A-5 bendi hırsızlık, dolandırıcılık gibi bazı suçlardan mahkûmiyeti memuriyete engel sayar ve metninde yaşa bağlı bir istisna yoktur. Silah ruhsatında da benzer bir engel var: kasıtlı bir suçtan bir yılı aşan hapis cezası alan kişi, cezası bittikten sonra beş yıl dolmadıkça ve hakları mahkemece geri verilmedikçe taşıma ya da bulundurma izni alamaz (6136 m.7). Bu sonuçların 5352 m.10/3’teki sınırlamayla birlikte nasıl uygulanacağı, başvuru anında ayrıca incelenmelidir.

Suça Sürüklenen Çocuk Durumunda Ne Yapılmalı?

1. Yaşı belgeleyin. Nüfus kayıt örneğini alın; fiil tarihindeki yaş, uygulanacak fıkrayı belirler.
2. Fiil tarihini not edin. 18 Ağustos 2026 öncesi mi sonrası mı olduğu, TCK 31’deki eski ve yeni aralıklardan hangisinin uygulanacağını gösterir.
3. İfadeye müdafiyle girin. Müdafi yoksa kolluk ve savcılık barodan görevlendirme ister; ifade öncesinde avukatla görüşme hakkı vardır.
4. Sosyal inceleme raporunu takip edin. 15 yaşından küçükse rapor zorunludur; aileyle ilgili bilgiler ve okul belgeleri bu rapora katkı verir.
5. Zararı giderme ve uzlaştırma imkânını değerlendirin. Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK 253/4).
6. Kararı süresinde denetletin. Çocuk mahkemesi kararına itiraz için istinaf dilekçesi, gerekçeli hüküm tebliğ edildikten sonraki iki hafta içinde verilir (CMK 273/1); HAGB kararına da istinaf yolu açıktır (CMK 231/12).

Adli süreçteki çocuk hakkında hapis cezası kesinleşmişse infaz savcılığından müddetname alınması, eğitimevine ayrılma değerlendirmesinin takvimi ve 107/5’e göre yapılan hesabın kontrolü sonraki adımlardır. Tutuklama ve gözaltı sürecinin genel kuralları için yakalama ve gözaltı işlemleri ile tutuklama hangi hallerde olur yazılarına bakılabilir.

Suça Sürüklenen Çocuk Hakkında Merak Edilenler

Koruyucu tedbirlerin genel çerçevesi için Çocuk Koruma Kanunu’nun amacı ve hükümleri yazısı tamamlayıcıdır. Çocuk dosyalarındaki müdafilik ve infaz başvuruları Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku sayfasında anlatılan çalışma alanına girer.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.