Çocuk Hükümlü İnfazı: Çocuk Eğitimevi, Koşullu Salıverilme ve 18 Yaşından Sonrası

Gözden geçirme: 7 Kasım 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: 5275 m.11, 12, 15 ve 107; 7593 sayılı Kanun

On altı yaşındaki oğlu hakkında verilen hapis cezası kesinleşen bir aile, ilk olarak aynı soruları sorar: Çocuk hangi kuruma gidecek, okula devam edebilecek mi, ne zaman çıkacak ve on sekiz yaşına girdiğinde ne olacak? Çocuk hükümlü infaz kuralları yetişkinlerden belirgin biçimde ayrılır ve 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunla önemli ölçüde değişmiştir. Bu değişiklikler bazı çocuklar için kapalı kurumu tamamen devre dışı bırakırken, bazı suçlarda koşullu salıverilme hesabını ağırlaştırmıştır.

Bu yazı, hükmün kesinleşmesinden tahliyeye kadar geçen dönemi aile ve hükümlü gözüyle anlatır. Çocuk kapalı ceza infaz kurumu ile çocuk eğitimevi arasındaki farkı, kurumlar arasında geçişin nasıl kararlaştırıldığını, koşullu salıverilme oranını ve on beş yaş kuralını, son olarak hükümlü on sekiz ve yirmi bir yaşına geldiğinde neler olduğunu sırasıyla açıklıyoruz. Ceza sorumluluğu ve yaşa göre ceza hesabı için ayrı yazılarımıza bağlantı veriyoruz.

Çocuk hükümlü infaz sürecinde hangi kurumlar var?

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, çocuklar için iki tür kurum öngörür. Çocuk kapalı ceza infaz kurumu, çocuk tutukluların ve hükümlülerin ya da eğitimevinden disiplin veya başka nedenlerle gönderilen çocukların barındırıldığı kurumdur. 7593 sayılı Kanunla bu kurumlarda çocukların yaşları, cinsiyetleri ve fiziksel gelişimlerinin yanında suç türlerine göre de ayrı bölümlerde tutulacağı açıkça yazılmıştır. Kanun, bu kurumlarda çocuklara eğitim ve öğretim verilmesi ilkesine tam olarak uyulacağını da belirtir.

Çocuk eğitimevi ise firara karşı engel bulundurulmayan, eğitim ve meslek kazandırmaya odaklanan açık nitelikli bir kurumdur. Burada çocuklar okula veya kurs programlarına devam edebilir, meslek edinmeye yönelik atölyelerde çalışabilir. Cezanın infazına başlandığı tarihte on sekiz yaşını bitirmiş ve yirmi bir yaşını doldurmamış hükümlüler için ise ayrıca gençlik kapalı ceza infaz kurumları bulunur. Kişinin hangi kuruma gideceği belirlenirken suç tarihindeki yaş esas alınmaz; infazın başladığı andaki yaşa bakılır.

7593 ile hangi çocuklar doğrudan çocuk eğitimevine gider?

7593 sayılı Kanun, İnfaz Kanununun 15. maddesine yeni bir dördüncü fıkra ekledi. Buna göre kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına ya da taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevinde yerine getirilir. Bu çocuklar kapalı kuruma hiç uğramadan, cezalarına eğitimevinde başlar. Toplam ifadesi, birden fazla mahkûmiyet varsa cezaların birlikte hesaplanacağı anlamına gelir.

Bu kural cezanın nasıl ve nerede çektirileceğine ilişkin bir infaz rejimi hükmüdür. TCK 7. maddenin üçüncü fıkrasına göre koşullu salıverilme, erteleme ve tekerrür dışında kalan infaz rejimi hükümleri derhâl uygulanır. Bu nedenle 18 Ağustos 2026’dan önce işlenen suçlardan hükümlü olup kapalı kurumda bulunan ve bu sınırların içinde kalan çocuklar için de eğitimevine ayrılma talebinde bulunulabilir. Uygulamanın ayrıntıları yönetmelikle belirlenecektir.

Kapalı kurumdan eğitimevine geçiş nasıl kararlaştırılır?

Doğrudan eğitimevi kapsamına girmeyen çocuklar infaza çocuk kapalı kurumunda başlar. Eğitimevine ayrılma kararını kurumdaki idare ve gözlem kurulu verir. 7593 sayılı Kanunla bu değerlendirmenin en geç üç ayda bir yapılması zorunlu hâle getirildi. Kurulda psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya öğretmen gibi en az bir uzmanın bulunması ya da Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları alanında görevlendirdiği bir avukatın katılması öngörüldü. Tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuğun yeniden değerlendirilme süresi altı ayı geçemez.

Eğitimevine geçen çocuk bazı durumlarda kapalı kuruma geri gönderilir. Kanun bu hâlleri sayar: firar etmek, başka bir fiil nedeniyle hakkında tutuklama kararı verilmesi, kesinleşmiş bir disiplin cezası olarak kapalı kuruma iade veya oda hapsi almak ve kesinleşmiş ceza olmasa bile kurumun düzenini veya güvenliğini tehlikeye düşüren davranışlarda bulunmak. Doğrudan eğitimevine alınan çocuklar da bu kurallara tabidir. Disiplin sürecinin işleyişini ve itiraz yollarını cezaevinde disiplin cezası yazımızda anlattık.

Çocuk hükümlü ne zaman koşullu salıverilir?

Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının bir bölümünü kurumda iyi hâlli olarak geçirdikten sonra kalan kısmı dışarıda, denetim altında tamamlamasıdır. İnfaz Kanununun 107. maddesine göre süreli hapiste genel kural, cezanın yarısının kurumda geçirilmesidir. Ancak çocuklar bakımından cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu imal ve ticareti suçunda oran üçte ikidir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile terörle mücadele kapsamındaki suçlardan mahkûm çocuklar için de oran üçte iki olarak uygulanır. Örgüt suçlarında yetişkinler için öngörülen ağır fıkra ise çocuklar hakkında uygulanmaz. Kasten öldürme gibi 107. maddede sayılan diğer suçlarda uygulanacak oran, suç tarihine ve hükmün içeriğine göre müddetnamede belirlenir.

Koşullu salıverilmeden önce, şartları taşıyan hükümlüler denetimli serbestlik tedbiri altında cezalarını kurum dışında çekebilir. Bu imkânın süreleri ve 2025 sonrasındaki değişiklikler suç tarihine göre farklılık gösterdiğinden, kesin tarih her zaman müddetnamede, yani infaz savcılığının düzenlediği hesap belgesinde görülür. Müddetnamenin nasıl okunacağını tahliye tarihi hesaplama yazımızda, 2025 ve 2026 değişikliklerinin genel tablosunu infaz düzenlemesi 2026 yazımızda bulabilirsiniz.

Gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler de cezadan düşülür. Çocuk hükümlünün tutuklu kaldığı günlerin hesaba doğru yansıtılıp yansıtılmadığı müddetname tebliğ edildiğinde kontrol edilmelidir. Özellikle çocuğun farklı dosyalardan tutuklu kaldığı veya tutukluluk sırasında on beş yaşını doldurduğu durumlarda hesap daha karmaşık hâle gelir; on beş yaş öncesi ve sonrası günlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Mahsubun ayrıntıları tutuklulukta geçen sürenin mahsubu yazımızda yer alıyor.

On beş yaş kuralı nedir, 7593 bu kuralı nasıl değiştirdi?

107. maddenin beşinci fıkrası, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçirdiği her günün iki gün sayılmasını öngörür. 7593 sayılı Kanun bu kuralı korudu, ancak dört suç grubunu kapsam dışına çıkardı: kasten öldürme suçları (TCK 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar (TCK 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma (TCK 220). Bu suçlarda on beş yaş öncesindeki günler artık tek gün olarak hesaplanır.

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Hırsızlıktan dört yıl hapis cezası alan ve infaza on dört buçuk yaşında başlayan bir çocuk için koşullu salıverilme, kural olarak iki yılın kurumda geçirilmesine bağlıdır. On beş yaşına kadar geçen altı ay, hesapta bir yıl sayılır. Böylece çocuk yaklaşık on sekiz ay sonra koşullu salıverilme aşamasına gelebilir. Aynı çocuk kapsam dışı bırakılan suçlardan birinden hükümlü olsaydı, bu avantaj 18 Ağustos 2026’dan sonra işlenen fiiller bakımından uygulanmazdı.

Değişiklik hükümlünün aleyhinedir. TCK 7/3 uyarınca koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler derhâl uygulanan infaz kuralları dışında tutulduğundan, yeni istisnalar yalnızca 18 Ağustos 2026 ve sonrasında işlenen suçlara uygulanır. Suç tarihinin birden fazla güne yayıldığı zincirleme veya süreklilik gösteren suçlarda hangi tarihin esas alınacağı ayrıca önem kazanır. Daha önce işlenen bir suçta müddetname yeni metne göre hazırlanmışsa infaz savcılığına başvurulmalı, sonuç alınamazsa infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilmelidir.

Hükümlü 18 ve 21 yaşına geldiğinde ne olur?

Çocuk eğitimevinde bulunan ve kurum içinde veya dışında bir eğitim ve öğretim programına devam eden hükümlü, on sekiz yaşını doldurduğunda eğitimini tamamlayabilmesi için yirmi bir yaşını bitirinceye kadar eğitimevinde kalabilir. Bu imkân, lise veya meslek programını yarıda bırakmamak açısından önemlidir. Bu nedenle çocuğun okul kaydının ve devam durumunun düzenli tutulması, on sekiz yaşına yaklaşıldığında kurum idaresiyle bu konunun yazılı olarak konuşulması yararlı olur.

Eğitime devam etmeyen veya kapalı kurumda bulunan hükümlü için on sekiz yaşından sonra yetişkinlere ya da gençlere ayrılmış kurumlara geçiş gündeme gelir. Hangi kuruma nakledileceği, infaz kanunu ve yönetmelik hükümlerine göre idare tarafından belirlenir. Yaş değişse de hükümde uygulanan çocuklara özgü indirimler, adli para cezasının hapse çevrilmemesi ve on beş yaş öncesi günlerin hesabı gibi kazanılmış sonuçlar ortadan kalkmaz. Aileye yakın bir kuruma nakil için başvurulabilir. Kurum değişse de ailenin görüş haklarını nasıl kullanacağını cezaevi görüş hakkı yazımızda anlattık.

Çocuk hükümlü infazında aile ne yapmalı?

Hüküm kesinleştiğinde ilk iş, infaz savcılığından güncel müddetnameyi istemek ve suç tarihini, cezanın türünü ve toplam süresini kontrol etmektir. Ceza doğrudan eğitimevi sınırları içinde kalıyorsa ve çocuk kapalı kurumdaysa, eğitimevine ayrılma talebi yazılı olarak yapılmalıdır. Olumsuz bir kurul kararı alındıysa bir sonraki değerlendirme tarihini öğrenmek ve çocuğun eğitim, iyi hâl ve atölye kayıtlarını düzenli tutmak gerekir.

Koşullu salıverilme hesabında on beş yaş kuralı ve 7593 istisnaları, suç tarihine göre doğru uygulanmalıdır. Hatalı bir hesap, çocuğun haftalarca veya aylarca fazla kalmasına yol açabilir. Kurum kararlarına karşı başvuru süreleri kısa olduğundan tebliğ tarihlerini takip etmek önem taşır. Ankara ve Çankırı’daki kurumlarda bulunan çocuk hükümlüler için de aynı adımlar geçerlidir. Bu süreçteki yaklaşımımızı ceza hukuku çalışma alanımız sayfasında bulabilirsiniz.

Çocuk Hükümlü İnfazı Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.