Hakkında yakalama kararı bulunan kişinin izleyeceği yolu anlatan kapak görseli

Hakkımda Yakalama Kararı Var: Ne Yapmalıyım? CMK 98 ve Teslim Olma Süreci

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 94, 98, 100 ve 101

Bir yol kontrolünde, havalimanında ya da e-Devlet üzerinden yapılan sorguda kişi, hakkında yakalama kararı bulunduğunu çoğu zaman beklenmedik bir anda öğrenir. İlk soru genellikle aynıdır: Hemen cezaevine mi gideceğim? Yakalama kararı tek başına bir mahkûmiyet ya da tutuklama anlamına gelmez. Bu karar, kişinin yargı makamı önüne getirilmesini sağlayan bir zorlama aracıdır ve sonrasında ne olacağı büyük ölçüde hâkim önündeki sorguya bağlıdır.

Bu yazıda Ceza Muhakemesi Kanununun 98. maddesindeki yakalama emrinin hangi durumlarda ve kim tarafından verildiğini, kararın nasıl öğrenilebileceğini, teslim olmanın nasıl planlanacağını ve yakalandıktan sonraki yirmi dört saat içinde yaşanacakları anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
CMK 98; yakalanan kişinin hâkim önüne çıkarılması CMK 94
Soruşturmada
Savcının istemiyle sulh ceza hâkimi verir
Kovuşturmada
Kaçak sanık hakkında mahkeme re’sen veya savcının istemiyle verir
Yakalanınca
En geç 24 saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılma
Sonuç
Serbest bırakma, adli kontrol veya tutuklama; karar hâkimindir
Bu yazıda neler var?
  1. Yakalama kararı nedir, tutuklama ile farkı ne?
  2. Yakalama emrini kim, hangi durumlarda verir?
  3. Hakkımda yakalama kararı olduğunu nasıl öğrenirim?
  4. Teslim olmak mı, beklemek mi?
  5. Yakalandıktan sonra 24 saat içinde ne olur?
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Yakalama emri ile ilgili sık yapılan hatalar
  8. Yakalama Kararı Hakkında Merak Edilenler

Yakalama kararı nedir, tutuklama ile farkı ne?

Uygulamada yakalama kararı olarak anılan işlemin kanundaki adı yakalama emridir. Bu emir, ulaşılamayan ya da çağrıya uymayan şüpheli veya sanığın kolluk tarafından yakalanarak hâkim veya mahkeme önüne götürülmesini sağlar. Yakalama emri bir hüküm içermez; kişinin suçlu olduğuna dair bir tespit de taşımaz. Amacı, yargılamanın sürdürülebilmesi için kişinin dinlenmesini veya sorgusunun yapılmasını mümkün kılmaktır.

Tutuklama ise hâkimin, sorgudan sonra kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delilleri karartma tehlikesi gibi nedenlerin varlığını değerlendirerek verdiği ayrı bir karardır (CMK 100). Yakalama emri ile yakalanan kişi hâkim önüne çıkarıldığında hâkim; kişiyi serbest bırakabilir, adli kontrol tedbiri uygulayabilir veya şartları varsa tutuklayabilir. Bu nedenle yakalama emri, sürecin başlangıç noktasıdır ve kişinin sonraki durumu sorguda ortaya koyacağı savunmayla doğrudan ilişkilidir.

Yakalama emrini kim, hangi durumlarda verir?

CMK 98/1’e göre soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Tutuklama isteminin reddine itiraz edildiğinde, itirazı inceleyen merci de yakalama emri düzenleyebilir. Adreste bulunamayan, tebligatlara rağmen ifadeye gelmeyen kişiler bu nedenle çoğu zaman haklarında yakalama emri çıkarıldığını sonradan öğrenir.

Kovuşturma evresinde, yani dava açıldıktan sonra, kaçak sanık hakkında yakalama emri hâkim veya mahkeme tarafından re’sen ya da savcının istemi üzerine düzenlenir (CMK 98/3). Yakalanmışken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ile tutukevinden veya ceza infaz kurumundan kaçan kişiler hakkında ise savcılar ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir (CMK 98/2). Emirde kişinin eşkâli, biliniyorsa kimliği, yüklenen suç ve yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir.

Yakalama emrini veren merciler ve durumlarını gösteren tablo
Yakalama emrini kim verir?

Hakkımda yakalama kararı olduğunu nasıl öğrenirim?

Yakalama emirleri kolluk kayıtlarına işlendiği için kişi bunu en sık kimlik kontrolü, otel kaydı, yurt dışı çıkışı veya bir resmî işlem sırasında öğrenir. e-Devlet üzerindeki dava ve soruşturma sorgulama ekranları, kişinin taraf olduğu dosyaları gösterebilir; ancak gizlilik kararı bulunan soruşturmalar ve henüz sisteme yansımamış işlemler bu ekranlarda görünmeyebilir.

Kesin bilgi için en güvenli yol, bir avukat aracılığıyla ilgili Cumhuriyet başsavcılığı veya mahkemeyle temas kurarak dosyanın numarasını, yakalama emrinin dayanağını ve hangi birimden çıktığını öğrenmektir. Avukat, UYAP üzerinden yetkisi dâhilindeki dosyaları inceleyebilir ve kısıtlama kararı yoksa evrakı görebilir. Bu bilgi, teslim olmadan önce savunmanın hazırlanması bakımından belirleyicidir.

Teslim olmak mı, beklemek mi?

Yakalama emri bulunan kişinin kendiliğinden yargı makamına başvurması, uygulamada kaçma şüphesinin değerlendirilmesinde lehine bir olgu olarak ele alınabilir. Kişinin adres değiştirmesi nedeniyle tebligat alamadığı, çağrıdan haberi olmadığı ya da ifade vermekten kaçınmadığı durumlarda bunun belgelerle ortaya konulması önemlidir. Kendiliğinden gelme, hâkimin tutuklama dışındaki tedbirleri yeterli görmesine katkı sağlayabilir.

Teslim olmanın zamanı ve yeri de planlanmalıdır. Mesai saatleri içinde ve emri veren yargı yerinin bulunduğu adliyeye başvurmak, kişinin aynı gün hâkim önüne çıkarılmasını kolaylaştırır. İfade alınması amacıyla düzenlenen bir yakalama emri üzerine mesai dışında yakalanan ve belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılmasına savcı karar verebilir; bu imkân her yakalama emri için yalnızca bir kez kullanılabilir ve taahhüde uyulmazsa idari para cezası uygulanır (CMK 94/3).

Yakalama emrini öğrenen kişinin izleyeceği adımlar
Teslim olmadan önce izlenecek yol

Yakalandıktan sonra 24 saat içinde ne olur?

CMK 94/1’e göre hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Bu süre içinde yetkili yargı yerine götürülemiyorsa, yakalandığı yerdeki adliyede, yoksa en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılarak sorgusu yapılır veya ifadesi alınır (CMK 94/2). Ankara’da çıkarılmış bir yakalama emriyle başka bir ilde yakalanan kişi bu nedenle bulunduğu yerin adliyesinden Ankara’daki hâkime bağlanabilir.

Sorgu sırasında kişinin müdafi ile görüşme, susma ve lehine delillerin toplanmasını isteme hakları devam eder. Hâkim, dosyadaki delilleri ve kişinin açıklamalarını değerlendirerek serbest bırakma, adli kontrol veya tutuklama yönünde karar verir. Tutuklama kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir; adli kontrol hükümleri için de aynı yol açıktır.

Yakalanan kişinin hâkim önüne çıkarılma süresi ve olası kararlar
Yakalamadan sonraki süreç

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 2021/6809 E., 2022/1405 K., 10.02.2022: Yakalama kararı üzerine başka bir yer mahkemesinde sorgusu yapılan sanığa, sorgudan önce ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulmalıdır. Bu soru sorulmadan alınan sorguya dayanılarak hüküm kurulması savunma hakkının kısıtlanması sayılmış ve hüküm bozulmuştur.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Yakalama Kararıyla Başka Mahkemede Yapılan Sorgu ve Savunma Hakkı başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Yakalama emri ile ilgili sık yapılan hatalar

En sık karşılaşılan hata, yakalama emrini öğrendikten sonra uzun süre beklemektir. Bu bekleme, yakalanmanın uygun olmayan bir zamanda ve hazırlıksız gerçekleşmesine yol açabilir. İkinci hata, adres değişikliğini nüfus kayıtlarına işletmemektir; tebligatların eski adrese gitmesi, çağrıya uyulmadığı izlenimini güçlendirir. Üçüncüsü ise dosyayı bilmeden ifade vermektir.

Dikkat: Yakalama emrinin hangi dosyadan çıktığını öğrenmeden ve avukatınızla görüşmeden ifade vermeyin. Dosyadaki suç isnadını, delilleri ve önceki tebligatların hangi adrese yapıldığını bilmek, hâkim önündeki savunmanın temelidir.

Yakalama Kararı Hakkında Merak Edilenler

Yakalama kararı varsa hemen tutuklanır mıyım?

Yakalama emri tek başına tutuklama sonucu doğurmaz. Yakalanan kişi hâkim önüne çıkarılır ve hâkim, dosyadaki deliller ile kaçma veya delil karartma tehlikesini değerlendirerek serbest bırakma, adli kontrol veya tutuklama kararı verir.

Yakalama kararı e-Devlette görünür mü?

e-Devletteki dava ve soruşturma sorgulama ekranları kişinin taraf olduğu dosyaları gösterebilir. Gizlilik kararı bulunan veya henüz sisteme işlenmemiş işlemler görünmeyebilir. Kesin bilgi için avukat aracılığıyla ilgili savcılık veya mahkemeyle temas kurulması gerekir.

Yakalama emri ile yurt dışına çıkabilir miyim?

Yakalama emri kolluk kayıtlarına işlendiği için sınır kapısında kişinin yakalanması söz konusu olur. Ayrıca hakkında yurt dışı çıkış yasağı bulunan kişi zaten çıkış yapamaz. Bu nedenle seyahat planlamadan önce dosyanın durumunun öğrenilmesi gerekir.

Başka şehirde yakalanırsam ne olur?

Yetkili hâkime 24 saat içinde götürülemeyen kişinin sorgusu, yakalandığı yerdeki veya en yakın adliyedeki sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle yetkili hâkim tarafından yapılabilir (CMK 94/2). Böylece kişinin başka bir ile nakli beklenmeden sorgu tamamlanabilir.

Yakalama emri kendiliğinden kalkar mı?

Yakalama emri, kişi yakalanıp hâkim önüne çıkarıldığında veya emri veren merci tarafından kaldırıldığında etkisini yitirir. Kişinin kendiliğinden başvurması hâlinde sorgu veya ifade işlemi yapılır ve emir kaldırılır. Zamanaşımı gibi nedenlerle dosya düşerse emir de kaldırılır.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.