Ceza davasına katılma ve katılanın haklarını anlatan kapak görseli

Ceza Davasına Katılma: Kimler Katılabilir, Katılanın Hakları ve Kanun Yolu (CMK 237)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 234, 237, 238, 239, 241, 242 ve 260

Bir ceza davasında taraflar yalnızca savcı ve sanıktan ibaret kalmaz. Suçtan zarar gören kişi, davaya katılarak yargılamanın aktif bir tarafı hâline gelebilir. Davaya katılma, mağdura delil sunma, tanık dinletme, duruşmalarda soru yöneltme ve en önemlisi hükme karşı savcıdan bağımsız olarak kanun yoluna başvurma imkânı verir.

Bu yazıda Ceza Muhakemesi Kanununun 237 ile 243. maddeleri arasında düzenlenen davaya katılmanın kimlere tanındığını, ne zamana kadar ve nasıl istenebileceğini, katılanın haklarını ve katılma talebi hakkında karar verilmemesinin kanun yolu bakımından sonuçlarını anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
CMK 237 ile 243; kanun yolu hakkı CMK 260
Kimler
Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler, malen sorumlular
Ne zamana kadar
İlk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar
Usul
Dilekçe veya duruşma tutanağına geçirilen sözlü başvuru
Kanun yolu
Katılan, savcıya bağlı olmaksızın başvurabilir (CMK 242)
Bu yazıda neler var?
  1. Davaya katılma nedir, kimler katılabilir?
  2. Katılma ne zaman ve nasıl istenir?
  3. Katılan hangi haklara sahiptir?
  4. Katılanın kanun yoluna başvurma hakkı
  5. Katılma talebi hakkında karar verilmezse ne olur?
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Katılma hükümsüz kalır mı?
  8. Davaya Katılma Hakkında Merak Edilenler

Davaya katılma nedir, kimler katılabilir?

CMK 237/1’e göre mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. Mağdur, suçun doğrudan hedef aldığı kişidir; suçtan zarar gören ise suç nedeniyle zarara uğrayan daha geniş bir kesimi ifade eder. Örneğin öldürme suçunda hayatını kaybeden kişinin eşi ve çocukları suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılabilir.

Katılma hakkı yalnızca kişilere tanınmaz. Bazı kamu kurumları ve tüzel kişiler de suçtan doğrudan zarar gördükleri hâllerde davaya katılabilir. Kamu malına zarar verilen veya kurum adına işlem yapılan dosyalarda ilgili idare bu sıfatla yargılamada yer alır.

Davaya katılabilecek kişileri gösteren liste
Davaya kimler katılabilir?

Katılma ne zaman ve nasıl istenir?

Katılma, kamu davası açıldıktan sonra mümkündür. CMK 238/1’e göre mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle gerçekleşir. Duruşma sırasında şikâyetini belirten suçtan zarar görene, davaya katılmak isteyip istemediği mahkeme tarafından sorulur.

Mahkeme, Cumhuriyet savcısının, sanığın ve varsa müdafiinin görüşlerini aldıktan sonra katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verir (CMK 238/3). Kanun yolu aşamasında ilk kez katılma talebinde bulunulamaz (CMK 237/2). Bu nedenle katılma iradesinin ilk derece mahkemesinde, hükümden önce açıkça ortaya konulması gerekir.

Katılan hangi haklara sahiptir?

CMK 234, kovuşturma evresinde mağdur ve şikâyetçiye duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme ve tanıkların davetini isteme haklarını tanır. Katılan sıfatı kazanıldığında bu haklar daha işlevsel hâle gelir: Katılan, delillerin toplanmasını isteyebilir, tanıklara ve sanığa soru yöneltebilir, mahkemenin ara kararlarına karşı beyanda bulunabilir.

Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda davaya katılan mağdur, baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK 239/1). Mağdurun çocuk veya kendisini savunamayacak durumda olması hâlinde bu görevlendirme için istem dahi aranmaz.

Katılanın kovuşturma evresindeki hakları tablosu
Katılanın hakları

Katılanın kanun yoluna başvurma hakkı

Katılmanın en önemli sonucu kanun yolu hakkıdır. CMK 242/1’e göre katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir. Savcı istinaf veya temyiz yoluna gitmese bile katılan, beraat kararına ya da düşük bulduğu cezaya karşı üst mahkemeye başvurabilir. Karar katılanın başvurusu üzerine bozulursa savcı işi yeniden takip eder.

Katılmadan önce verilmiş kararlar katılana tebliğ edilmez; bu kararlara karşı kanun yoluna başvuru süresi, savcı için öngörülen sürenin geçmesiyle katılan bakımından da sona erer (CMK 241). Bu kural, katılma talebinin geciktirilmesinin hak kaybına yol açabileceğini gösterir.

Katılma talebi hakkında karar verilmezse ne olur?

Uygulamada mahkemenin katılma talebi hakkında karar vermeyi unuttuğu dosyalarla sık karşılaşılır. CMK 260/1, hâkim ve mahkeme kararlarına karşı katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için de kanun yollarının açık olduğunu düzenler. Böylece mahkemenin ihmali, suçtan zarar görenin kanun yolu hakkını ortadan kaldırmaz.

CMK 237/2’ye göre ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddedilen veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır. İstinaf veya temyiz dilekçesinde katılma talebinin karara bağlanmadığı açıkça yazılmalı ve talebin kabulü istenmelidir.

Katılma talebinin izlenmesi için adımlar
Katılma talebinin takibi

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2010/15021 E., 2012/926 K., 25.01.2012: Suçtan zarar gören kurum vekili iki ayrı dilekçeyle davaya katılma talebinde bulunmuş, mahkeme bu talepler hakkında olumlu veya olumsuz bir karar vermeden hüküm kurmuştur. Yargıtay, katılma talebinin karara bağlanmamasını bozma nedeni saymıştır.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Katılma Talebi Hakkında Karar Verilmeden Kurulan Hüküm başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Katılma hükümsüz kalır mı?

CMK 243’e göre katılan vazgeçerse veya ölürse katılma hükümsüz kalır. Katılanın ölümü hâlinde mirasçıları, katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme ayrıca davanın düşmesi sonucunu doğurur; şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise vazgeçme yalnızca katılma sıfatını sona erdirir ve yargılama devam eder.

Pratikte: Katılma talebini ilk duruşmada sözlü olarak tutanağa geçirtin ve mahkemenin bu talep hakkında ara karar kurup kurmadığını tutanaktan kontrol edin. Karar kurulmamışsa bir sonraki duruşmada hatırlatın.

Davaya Katılma Hakkında Merak Edilenler

Davaya katılmak için avukat gerekir mi?

Davaya katılma talebi avukatsız da yapılabilir. Belirli ağır suçlarda mağdur, baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK 239).

Davaya katılmazsam istinafa başvurabilir miyim?

Katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler için de kanun yolu açıktır (CMK 260). Ancak katılma talebinin ilk derece mahkemesinde ileri sürülmüş olması ve kanun yolu dilekçesinde açıkça belirtilmesi hakların korunması bakımından önemlidir.

Davaya katılma süresi ne zaman biter?

Katılma, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar istenebilir. Kanun yolu aşamasında ilk kez katılma talebinde bulunulamaz (CMK 237/2).

Katılan tazminat da isteyebilir mi?

Ceza mahkemesi kural olarak tazminata hükmetmez; katılan, maddi ve manevi tazminat taleplerini hukuk mahkemesinde ayrıca ileri sürer. Ceza dosyasındaki tespitler bu davada önemli bir delil niteliği taşır.

Katılma talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Reddedilen katılma talebi, hükme karşı yapılacak kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilerek üst mahkemenin incelemesine sunulabilir (CMK 237/2, 260).

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.