Yargıtay Kararı: Kazayı Üstlenen Dayı, Suç Üstlenme ile Suçluyu Kayırma Ayrımı
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 38, 270, 283; CMK 193; Yargıtay 8. CD 2024/15884 E., 2024/4766 K.
Bir trafik kazasından sonra sürücünün yerine bir yakınının kendisini sürücü olarak göstermesi, uygulamada sık görülen bir durumdur. Bu davranış, somut olaya göre TCK 270’teki suç üstlenme veya TCK 283’teki suçluyu kayırma suçlarından birini oluşturabilir. Ayrım, üstlenilen fiilin üstlenen kişi bakımından bir suç oluşturup oluşturmadığına bağlıdır. Akrabalık ilişkisi ise yalnızca kanunda sayılan yakınlar için cezasızlık sonucunu doğurur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 04.06.2024 tarihli kararında ehliyetsiz yeğeninin yaptığı kazayı kolluğa kendisi yapmış gibi anlatan dayı ile dayısını buna azmettiren yeğen hakkında suçluyu kayırma suçundan kurulan mahkûmiyet hükümlerini onamıştır.
Karar künyesi
- Mahkeme
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi
- Esas ve karar
- 2024/15884 E., 2024/4766 K.
- Karar tarihi
- 04.06.2024
- Suç
- Suçluyu kayırma ve azmettirme
- Sonuç
- Onama, oybirliği, tebliğnameye uygun
Bu yazıda neler var?
Olay ve yargılama süreci
Sürücü belgesi olmayan yeğen, kendi kullanımındaki araçla direksiyon hâkimiyetini kaybederek park hâlindeki bir araca çarpmış ve maddi hasarlı bir kaza yapmıştır. Yeğen, sürücü belgesi bulunan dayısını telefonla arayarak aracı onun kullandığını beyan etmesini istemiştir. Dayı emniyete giderek aracı kendisinin kullandığını söylemiştir.
Elbistan Cumhuriyet Başsavcılığı 09.02.2016 tarihli iddianameyle dayı hakkında suç üstlenme, yeğen hakkında ise başka suçlardan dava açmıştır. Elbistan 3. Asliye Ceza Mahkemesi 09.06.2016 tarihinde beraat kararı vermiştir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 21.02.2023 tarihinde bu kararı bozmuştur. Bozmadan sonra mahkeme 23.11.2023 tarihinde dayıyı TCK 283/1 uyarınca, yeğeni ise TCK 38/1 delaletiyle TCK 283/1 uyarınca beşer ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Hükümler akrabalık nedeniyle ceza verilmemesi gerektiği ileri sürülerek temyiz edilmiştir.
Uyuşmazlık
Uyuşmazlık, ehliyetsiz yeğenin yaptığı kazayı üstlenen dayının eyleminin suç üstlenme mi, suçluyu kayırma mı oluşturduğu; dayı ile yeğen arasındaki akrabalık ilişkisinin cezasızlık sonucu doğurup doğurmadığıdır.
Yargıtay’ın değerlendirmesi
Daire ilk bozma kararında, üstlenilen fiilin dayı yönünden bir suç oluşturmadığını, bu nedenle eylemin suç üstlenme yerine suçluyu kayırma kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Aynı kararda yeğen hakkında CMK 193/2 koşulları oluşmadan savunması alınmadan beraat kararı verilemeyeceği ve suçluyu kayırmaya azmettirme yönünden değerlendirme yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Bozmaya uyularak kurulan mahkûmiyet hükümlerinin temyizinde Daire, akrabalık nedeniyle ceza verilmemesi gerektiği yönündeki itirazları yerinde görmemiş ve hükümleri tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle onamıştır. TCK 283/3’teki cezasızlık hâli yalnızca üstsoy, altsoy, eş, kardeş ve diğer suç ortağı için öngörülmüştür; dayı bu kişiler arasında sayılmamıştır.
Kararın önemi ve uygulamaya etkisi
Karar, trafik kazalarından sonra yakınlar arasında yapılan “ben kullanıyordum” beyanlarının ceza sorumluluğu doğurduğunu açıkça göstermektedir. Suç üstlenme, üstlenen kişinin kendisini işlenmemiş veya başkası tarafından işlenmiş bir suçun faili gibi göstermesidir. Üstlenilen fiil o kişi bakımından suç oluşturmuyorsa, yapılan davranış gerçek failin kurtulmasına imkân sağlama niteliğiyle suçluyu kayırma olarak değerlendirilebilir.
Kararın ikinci önemli yönü, akrabalık istisnasının dar yorumlanmasıdır. Dayı, amca, hala, teyze veya kuzen gibi yakınlar TCK 283/3’teki cezasızlık hâlinden yararlanamaz. Ayrıca yakınını bu yönde beyanda bulunmaya ikna eden gerçek fail de TCK 38 uyarınca azmettiren olarak sorumlu tutulur.

Benzer durumda ne yapılmalı?
Kaza sonrasında kolluğa verilecek beyan gerçeği yansıtmalıdır. Bir yakının yerine sürücü olarak gösterilmesi, hem beyanı veren hem de bunu isteyen kişi için ayrı ceza sorumluluğu doğurur. Bu tür bir beyan verilmişse, soruşturma aşamasında gerçeğin açıklanması savunma bakımından önem taşır.
Dikkat: Ehliyetsiz araç kullanma idari para cezası gerektiren bir kabahattir. Bu kabahatten kurtulmak için yakının sürücü olarak gösterilmesi ise hapis cezası öngören bir suça dönüşebilir.
Suç Üstlenme Hakkında Merak Edilenler
Suç üstlenme ile suçluyu kayırma arasındaki fark nedir?
Suç üstlenmede kişi kendisini başkasının suçunun faili gibi gösterir. Üstlenilen fiil o kişi bakımından suç oluşturmuyorsa, gerçek faile kurtulma imkânı sağlayan davranış suçluyu kayırma kapsamında değerlendirilebilir.
Akrabayı kayırmak suç mu?
TCK 283/3’e göre üstsoy, altsoy, eş, kardeş ve diğer suç ortağı hakkında cezaya hükmolunmaz. Dayı, amca veya kuzen gibi yakınlar bu istisnadan yararlanamaz.
Yakınını üstlenmeye ikna eden kişi sorumlu olur mu?
Evet. Yargıtay, dayısını beyanda bulunmaya yönlendiren yeğeni TCK 38 uyarınca suçluyu kayırmaya azmettirmekten cezalandıran hükmü onamıştır.
Suçluyu kayırmanın cezası nedir?
Altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıdır (TCK 283/1).
Dayanak mevzuat ve karar
- Türk Ceza Kanunu (5237): m.38, 270, 283
- Ceza Muhakemesi Kanunu (5271): m.193
- Yargıtay Karar Arama: 8. Ceza Dairesi, 2024/15884 E., 2024/4766 K., 04.06.2024
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


