Ruhsatsız yapı ve imar kirliliğine neden olma suçunu anlatan kapak görseli

İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu: Ruhsatsız Yapı, Cezası ve Davanın Düşmesi (TCK 184)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 184; 3194 sayılı İmar Kanunu

Mevcut binaya kat eklemek, balkonu kapatarak odaya dönüştürmek, bahçeye ruhsatsız bir yapı inşa etmek ya da projeden farklı bir bina yapmak, şehirlerde sık rastlanan uygulamalardır. Bu işlemler yalnızca belediyenin idari yaptırımlarıyla sınırlı kalmaz; belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde imar kirliliğine neden olma suçunu da oluşturur. Belediyelerin yaptığı tespitler genellikle savcılığa bildirilir ve yapı sahibi hakkında ceza soruşturması başlatılır.

Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 184. maddesindeki imar kirliliğine neden olma suçunun unsurlarını, ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapı kavramlarını, suçun uygulanacağı yerleri, cezasını ve yapının imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilmesinin davayı düşüren etkisini anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 184
Hareket
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapmak veya yaptırmak
Ceza
Bir yıldan beş yıla kadar hapis
Yer şartı
Belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerler
Düşme
Yapı imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilirse dava düşer (TCK 184/5)
Bu yazıda neler var?
  1. Suçun tanımı
  2. Ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapı
  3. Suç nerede uygulanır?
  4. Yapı ruhsata uygun hâle getirilirse ne olur?
  5. İdari yaptırımlarla ilişkisi
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Pratik öneriler
  8. İmar Kirliliğine Neden Olma Hakkında Merak Edilenler

Suçun tanımı

TCK 184/1’e göre yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İmar kirliliğine neden olma suçuyla korunan değer, kentlerin plana uygun gelişmesi ve çevrenin korunmasıdır. Yapı sahibi ile yapıyı fiilen inşa eden müteahhit veya usta, eylemlerine göre birlikte sorumlu tutulabilir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar için kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişiyi de aynı cezayla cezalandırır. Üçüncü fıkra ise yapı kullanma izni alınmamış binalarda sınai faaliyet yürütülmesine müsaade eden kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır. Bu iki fıkra, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılar hakkında uygulanmaz.

TCK 184 kapsamındaki hareketleri ve cezaları gösteren tablo
Hareketler ve cezalar

Ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapı

Ruhsatsız yapı, belediyeden yapı ruhsatı alınmadan inşa edilen yapıdır. Ruhsata aykırı yapı ise ruhsat alınmakla birlikte onaylı projeye aykırı olarak yapılan yapıdır. Fazladan kat çıkılması, emsal alanın aşılması, çekme mesafelerine uyulmaması veya projede olmayan bir bölümün eklenmesi ruhsata aykırılık örnekleridir.

Bina kavramı bu suç bakımından önem taşır. Yargıtay uygulamasında, kalıcı nitelik taşıyan ve imar mevzuatı açısından ruhsata tabi olan yapılar bina olarak değerlendirilir. Basit tadilat ve tamirat niteliğindeki, ruhsat gerektirmeyen işler ise bu suçu oluşturmaz. Bu nedenle yapılan işin 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili yönetmelikler bakımından ruhsata tabi olup olmadığı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Suç nerede uygulanır?

TCK 184/4’e göre üçüncü fıkra hariç bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Belediye sınırları dışındaki köy yerleşik alanlarında yapılan yapılar bakımından bu suç oluşmaz; bu yapılar için imar mevzuatındaki idari yaptırımlar gündeme gelir.

Büyükşehir belediyesi bulunan illerde 6360 sayılı Kanunla belediye sınırları il mülki sınırına genişletildiğinden, Ankara’nın kırsal mahallelerinde yapılan yapılar da kural olarak bu kapsamda değerlendirilir; köyden mahalleye dönüşen yerlere ilişkin istisnai düzenlemeler ise ayrıca incelenmelidir. Çankırı gibi büyükşehir statüsünde olmayan illerde ise yapının belediye sınırları içinde olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Bu araştırma, beraat ile mahkûmiyet arasındaki farkı belirleyebilir.

İmar kirliliği suçunun uygulanacağı yerler listesi
Uygulama alanı

Yapı ruhsata uygun hâle getirilirse ne olur?

TCK 184/5’e göre kişinin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde, birinci ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Bu düzenleme, imar kirliliğine neden olma suçlamasıyla karşılaşan yapı sahibine ceza yargılamasının her aşamasında hukuka uygunluğu sağlama imkânı tanır.

Uygun hâle getirme, aykırı kısmın yıkılması veya ruhsatın alınması yoluyla gerçekleşebilir. Yargıtay uygulamasında, imar kirliliğine neden olan yapıyı kaldıran sanık hakkında beraat yerine düşme kararı verilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Uygunluğun belediye yazısı veya bilirkişi raporuyla ispatlanması gerekir; yalnızca uygun hâle getirme niyeti yeterli sayılmaz.

Yapının ruhsata uygun hâle getirilmesi süreci
Davanın düşmesi

İdari yaptırımlarla ilişkisi

İmar kirliliğine neden olma suçuna ilişkin ceza soruşturmasından bağımsız olarak belediye, 3194 sayılı İmar Kanununun 32 ve 42. maddeleri uyarınca yapının mühürlenmesine, yıkılmasına ve idari para cezası verilmesine karar verebilir. Bu işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. İdari yargıda verilen kararlar, ceza dosyasında yapının hukuki durumunun değerlendirilmesinde önemli bir delil niteliği taşır.

Belediyenin yıkım kararı vermesi tek başına ceza davasını düşürmez; düşme için yapının fiilen imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilmesi gerekir. Bununla birlikte yıkımın gerçekleşmesi, TCK 184/5 kapsamında değerlendirilir ve davanın düşmesi sonucunu doğurabilir.

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2015/28602 E., 2016/5463 K., 21.03.2016: Bilirkişi raporuna göre sanık, imar kirliliğine neden olan yapıyı kaldırmıştır. Yargıtay, bu durumda TCK 184/5 uyarınca davanın düşmesine karar verilmesi gerektiğini, beraat hükmü kurulmasının kanuna aykırı olduğunu belirtmiştir.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini İmar Kirliliğinde Yapının Kaldırılması: Beraat Yerine Düşme Kararı başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Pratik öneriler

İmar kirliliğine neden olma iddiasıyla belediyeden tespit tutanağı tebliğ edildiğinde öncelikle yapının imar durumu ve ruhsata uygun hâle getirilip getirilemeyeceği araştırılmalıdır. Aykırılık giderilebilecek nitelikteyse tadilat projesi hazırlatılması ve ruhsat başvurusu yapılması, ceza yargılamasının seyrini doğrudan etkiler.

Pratikte: Aykırılığı giderdikten sonra belediyeden yapının ruhsata uygun hâle geldiğini gösteren resmi bir yazı alın ve bunu savcılığa veya mahkemeye sunun. Bu belge, davanın düşmesi için en güçlü delildir.

İmar Kirliliğine Neden Olma Hakkında Merak Edilenler

İmar kirliliğine neden olma suçunun cezası nedir?

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapan veya yaptıran kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir (TCK 184/1).

Balkon kapatmak imar kirliliği suçu mu?

Yapılan işin ruhsata tabi olup olmadığına ve projeye aykırılık oluşturup oluşturmadığına göre değerlendirilir. Ruhsat gerektiren ve projeye aykırı bir değişiklik bu suç kapsamına girebilir; bu husus bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Ruhsatsız yapıyı yıkarsam dava düşer mi?

Yapıyı imar planına ve ruhsata uygun hâle getirmek, aykırı kısmın yıkılması dâhil, davanın düşmesi sonucunu doğurur (TCK 184/5).

Köyde yaptığım ev için bu suç oluşur mu?

Suç, belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. Büyükşehirlerde belediye sınırı kural olarak il mülki sınırıdır; diğer illerde yapının belediye sınırları içinde olup olmadığı ayrıca araştırılır.

Belediye ceza verdi, ayrıca dava açılır mı?

Evet. İmar Kanunundaki idari yaptırımlar ile TCK 184 kapsamındaki ceza yargılaması birbirinden bağımsızdır. Her ikisi birlikte yürüyebilir.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.