Bölge Adliye Mahkemeleri Yargı Çevresi ve Hükümden Sonra İstinaf, Temyiz, Kesinleşme

Gözden geçirme: 4 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Ceza mahkemesi hükmü açıkladığı anda dosyanın bir sonraki adresini bölge adliye mahkemeleri yargı çevresi belirler. Muğla’da bir asliye ceza mahkemesinden mahkûmiyet alan sanık, birkaç yıl önce dosyasının İzmir’e gideceğini düşünürdü; bugün yanıt farklıdır. Bu yazı hükmün ardından gelen dönemi izliyor: dilekçenin nereye ve ne zaman verileceği, istinaf dairesinin verebileceği kararlar, Yargıtay’a giden yolun ne zaman kapandığı ve kesinleşen cezanın infaz savcılığına nasıl ulaştığı.

Bölge adliye mahkemeleri yargı çevresi dosyanızın yolunu nasıl çizer?

5235 sayılı Kanunun 25. maddesine göre istinaf merkezlerini Adalet Bakanlığı kurar; hangi ilin hangi merkeze bağlanacağını ise Bakanlığın önerisiyle Hâkimler ve Savcılar Kurulu kararlaştırır. Bölge adliye mahkemeleri yargı çevresi kararları Resmî Gazete’de yayımlanmadan uygulamaya girmez. Kanun metni kurulun eski adını, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ibaresini, hâlâ taşır.

Uygulamadaki sonuç basittir: istinaf dilekçesini alan ilk derece mahkemesi, dosyayı kendi ilinin bağlı olduğu merkeze yollar. Orada iş bölümüne göre bir ceza dairesine düşer (CMK 278). Dosya yanlış yere gitmişse daire, ön incelemede yetkisizliği tespit edip evrakı yetkili merkeze aktarır (CMK 279/1-a). Sanığın ayrıca bir talepte bulunmasına gerek yoktur.

Bölge adliye mahkemeleri yargı çevresi son yıllarda nerelerde değişti?

2024’ten bu yana birkaç yeni merkez açıldı ve bazı iller başka bir istinaf bölgesine geçti. HSK’nın 2024 tarihli kararıyla Muğla ve Uşak, Denizli’de kurulan merkeze; Çanakkale, Edirne ve Kırklareli ise Tekirdağ’a bağlandı. 2025’te Zonguldak ile Bartın Ankara bölgesine alındı; aynı kararla Sakarya’nın çevresi Sakarya, Kocaeli, Bolu ve Düzce olarak belirlendi. 2026 Mayısında yayımlanan kararla Elazığ, Adıyaman ve Tunceli için Malatya merkezli bir bölge öngörüldü; kararda faaliyete geçiş günü 1 Eylül 2026 olarak planlanmıştı.

İstinaf süresi ne zaman başlar, dilekçe nasıl verilir?

7499 sayılı Kanun bu konuda dönüm noktasıdır. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen hükümlerde istinaf süresi, kısa kararın okunmasıyla değil, gerekçeli hükmün taraflara tebliğiyle işlemeye başlar ve iki haftadır. Bu tarihten önceki kararlar için eski kural geçerlidir: süre hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündü (CMK geçici m.6/1-c).

Başvuru iki biçimde yapılabilir: hükmü kuran mahkemeye yazılı dilekçe vermek ya da zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunmak. Sözlü beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylatılır. Tutuklu sanık aynı işlemi bulunduğu kurumun müdürüne beyanla da yapabilir (CMK 263). Sanığın dilekçesinde gerekçe göstermemesi incelemeyi engellemez; savcı ise itiraz nedenlerini yazılı olarak açıklamak zorundadır.

1. Gerekçeli hüküm tebliğ edilir. Sanığa, müdafiye ve katılana ayrı ayrı yapılan tebliğ, her biri için ayrı bir istinaf süresi başlatır.
2. İki hafta içinde başvurulur. Ağır ceza nezdindeki savcının asliye ceza hükümlerine karşı süresi, kararın başsavcılığa geldiği günden başlar (CMK 273/3).
3. Karşı tarafa tebliğ yapılır. Karşı taraf, iki hafta içinde yazılı ya da sanıksa tutanağa bağlanan beyanla cevap verebilir (CMK 277).
4. Dosya istinaf merkezine gönderilir. Görevli ceza dairesi tebligat eksiklerini giderir, ardından ön incelemeye geçer.

Süre geçtikten sonra yapılan ya da istinafa kapalı bir hükme yöneltilen başvuruyu ilk derece mahkemesi kendisi reddeder. Bu ret kararına karşı iki hafta içinde üst daireden karar istenebilir; ancak bu talep cezanın infazını durdurmaz (CMK 276). İstinaf sürecinin genel çerçevesi ceza muhakemesinde istinaf yazısında da özetleniyor.

Hangi hükümler istinafa gidemez, hangileri kendiliğinden incelenir?

CMK 272/3 üç grubu kanun yolunun dışında tutar. Birincisi, sonuçta on beş bin lirayı geçmeyen adli para cezasına mahkûmiyettir; hapisten çevrilen para cezaları bu sınıra girmez. Sınır 7499 sayılı Kanunla üç bin liradan yükseltildi. İkincisi, üst sınırı beş yüz günü aşmayan adli para cezası öngören suçlardan verilen beraat hükümleridir. Üçüncüsü, özel kanunlarda kesin olduğu yazılan kararlardır. Bu yolla kesinleşen mahkûmiyetler tekerrüre esas alınmaz.

Öbür uçta, on beş yıl ve daha fazla hapis içeren hükümler kimse başvurmasa da üst dairece resen incelenir (CMK 272/1). Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında da itiraz dönemi kapandı: 1 Haziran 2024’ten sonra verilen HAGB kararları istinafa tabidir. 7589 sayılı Kanun 31 Temmuz 2026’da CMK 231’i yeniden kaleme aldı; on ikinci fıkra, üst dairenin bu konudaki kararlarına temyiz sınırlarını düzenleyen 286. maddenin uygulanacağını açıkça yazıyor.

İstinaf dairesi dosya önüne gelince hangi kararları verebilir?

Daire önce dosyayı ve sunulan delilleri inceler. Usul ya da esas yönünden bir eksiklik görmezse başvuruyu esastan reddeder. Madde numarasının yanlış yazılması, indirim oranında hesap hatası gibi küçük aksaklıkları düzelterek de esastan ret verebilir. Ağır bir hukuka aykırılık saptarsa hükmü bozar ve dosyayı aynı mahkemeye ya da kendi bölgesindeki başka bir ilk derece mahkemesine gönderir. Delillerin yeniden ele alınması gerekiyorsa duruşma açıp kendi hükmünü kurar (CMK 280).

İki güvence ayrıca bilinmeli. Kanun yoluna yalnız sanık ya da onun lehine başvurulmuşsa yeni hükümdeki ceza öncekinden ağır olamaz (CMK 283). Daire bir sanık lehine karar verirse ve aynı gerekçe başvurmayan diğer sanıklara da uyuyorsa, onlar da başvurmuş gibi bu karardan yararlanır (CMK 280/3).

Hangi istinaf kararı Yargıtay’a taşınabilir?

Kural CMK 286/1’dedir: bozma dışındaki istinaf kararları temyize açıktır. İkinci fıkra ise geniş bir istisna listesi çizer. İlk derecede verilen beş yıl veya daha az hapis ile miktarı ne olursa olsun adli para cezasına ilişkin esastan ret kararları, beş yılı aşmayan cezayı artırmayan kararlar ve kanunda üst sınırı iki yıl olan suçlara ilişkin kararlar Yargıtay’a gitmez. On yıla kadar hapis öngören suçlarda beraatın onaylanması da bu listededir.

Üçüncü fıkra bazı suçları bu istisnaların dışına çıkarır: TCK 125/3 kapsamındaki hakaret, Cumhurbaşkanına hakaret, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma ve silahlı örgüt bunlardan birkaçıdır. Temyiz istemi de gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren daireye yapılır (CMK 291). Yargıtay yalnız hukuka aykırılığı denetler; temyiz eden, bozma nedenini dilekçesinde göstermek zorundadır (CMK 288, 294).

Yargıtay temyizi esastan reddederse dosya ilk derece mahkemesine döner (CMK 304/1). Bozarsa dosya genellikle istinaf dairesine, esastan ret kararının bozulmasında ise doğrudan ilk derece mahkemesine gider (CMK 304/2). Bozmaya uyulduktan sonra verilen yeni hükme karşı istinaf atlanır ve yalnız temyiz yolu açıktır (CMK 307/3). Mahkeme bozmaya direnebilir; o hâlde son sözü Ceza Genel Kurulu söyler. Dosya kanun yolundayken çıkan lehe bir kanun da hesaba girer: 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesi, TCK 158’e eklenen indirim için istinaftaki dolandırıcılık dosyalarında bozma ve ilk derece mahkemesine iade öngördü. Suç tarihine göre lehe kanun TCK m.7 uyarınca her aşamada ayrıca değerlendirilmelidir.

Hükmün kesinleşmesi infazı nasıl başlatır?

5275 sayılı Kanunun 4. maddesi açıktır: kesinleşmeyen mahkûmiyet infaz edilmez. Hükmün kesinleşmesi gerçekleşince mahkeme, yerine getirilmesini onayladığı ilamı Cumhuriyet başsavcılığına yollar ve infaz savcı denetiminde yürür (5275 m.5). Serbest olan hükümlüye çağrı kâğıdı gönderilir; on gün içinde gelmeyene yakalama emri çıkarılır. Kasten işlenen suçlarda üç yılı, taksirli suçlarda beş yılı aşan hapis için çağrı beklenmeden doğrudan yakalama emri düzenlenir (5275 m.19).

Aynı tarih başka sonuçları da tetikler. Adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyetler işlenir (5352 m.4). Ceza zamanaşımı da hükmün kesinleştiği günden itibaren saymaya başlar (TCK 68/5). Hapis cezasının çektirilme biçimi, koşullu salıverilme oranları ve açık kuruma geçiş hapis cezaları yazısında; beraat ihtimalinin değerlendirildiği aşama ise ağır ve asliye ceza davalarında beraat kararı başlıklı yazıda işleniyor.

Kesinleşen hükme karşı başka bir kapı kalır mı?

Olağan yollar kapandıktan sonra olağanüstü yollar devreye girebilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, ceza dairelerinin kararlarına karşı dosya kendisine teslim edildikten sonra üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir. 7589 sayılı Kanunla CMK 308’e eklenen fıkra, bu itirazı kimlerin isteyebileceğini sayıyor: sanık ve onun adına kanun yoluna başvurabilecekler, katılan ve suçtan zarar gören. Kesin nitelikteki istinaf kararları için aynı yetki bölge başsavcılığındadır ve süre bir aydır (CMK 308/A). Sanık lehine itirazda süre aranmaz.

Kanun yararına bozma, istinaf ya da temyizden geçmeden kesinleşen kararlar için Adalet Bakanlığının başvurusuyla işler (CMK 309). Yeni delil ya da sahte belge gibi sebeplerin ortaya çıktığı durumlarda yargılamanın yenilenmesi istenebilir; ancak bu istem kural olarak cezanın çektirilmesini durdurmaz (CMK 311, 312). Hangi yolun somut dosyada açık olduğunu belirlemek için hükmün tarihi, ceza miktarı ve kesinleşme şerhi birlikte okunmalıdır; bu aşamadaki hukuki yardım alanları ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku sayfasında yer alıyor.

Bölge Adliye Mahkemeleri Yargı Çevresi ve Kanun Yolları Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.