Hükümlü İzni: Özel İzin ve Mazeret İzni Şartları, Süreleri ve Başvuru

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Annesi hastaneye kaldırılan, babasını kaybeden ya da açık cezaevinde ailesini görmek isteyen biri için hükümlü izni, cezanın kesintiye uğramadan kurum dışına çıkabilmenin kanuni yoludur. 5275 sayılı İnfaz Kanunu üç izin türü tanır: mazeret izni, özel izin ve iş arama izni. Her birinin şartı, süresi ve onay makamı farklıdır. İzinde geçen günler cezadan sayılır; yani izin, infazı durdurmaz, cezaevi dışında geçen bir infaz dönemidir.

Hükümlü İzni Hangi Kurumlarda ve Kimlere Verilir?

Kanunun 93. maddesi izni yüksek güvenlikli kurumlar dışındaki hükümlülere tanır. Kapalı ve açık cezaevinde bulunan hükümlü ile çocuk eğitimevindeki çocuk izinden yararlanabilir. Yüksek güvenlikli kurumda kalan biri için ise yalnızca dar bir istisna vardır: cenaze ve ağır hasta ziyareti amacıyla, refakatli ve kısa süreli çıkış.

Kurallar kanunda iskelet olarak yer alır; ayrıntılar 2020’de yürürlüğe giren Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 113–117. maddeleri, belgeleri, yol süresini ve dönüşte yaşanacak aksaklıkları ayrıca ele alır. İzinler kurumun en üst amiri, Cumhuriyet başsavcılığı ve bazı hâllerde Adalet Bakanlığı arasında yürüyen bir onay zinciriyle verilir.

Mazeret İzni: Ölüm, Ağır Hastalık ve Felaket Hâlleri

Mazeret izni için ilk eşik, hükümlülük süresinin onda birinin iyi hâlle geçirilmiş olmasıdır. Bu oran 2020’den önce beşte birdi; 7242 sayılı Kanunla düşürüldü. Beş yıllık bir hükümlülükte onda bir, altı aya karşılık gelir. Hükümlü bu sürede disiplin cezası almadan ve iyi hâl değerlendirmesinden olumlu geçerek bekleme dönemini tamamlamış olmalıdır.

İzin sebebine göre onay makamı değişir. Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümünde kurum en üst amirinin önerisi ve başsavcılığın onayı yeterlidir. Aynı yakınların yaşamsal tehlike taşıyan ağır hastalığında ya da deprem, su baskını, yangın gibi bir felaketle zarar görmesinde ise kurumun görüşü, başsavcılığın önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı aranır. Her iki hâlde de izin yol hariç on güne kadar verilebilir; yönetmelik gidiş ve dönüş için ayrıca toplam dört günü aşmayan yol izni öngörür.

Belgeler ve masraf

Yönetmeliğin 114. maddesine göre yakınlık derecesi nüfus kaydıyla, ölüm resmî belgeyle kanıtlanır. Hastalık raporunun en az iki uzman hekim tarafından imzalanmış olması ve hekimlerden birinin o hastalığın uzmanı olması gerekir. Felaket iddiası başsavcılıkça ilgili kurumlara araştırılır. Kolluk, hükümlünün gideceği yerde sakınca bulunup bulunmadığını ayrıca inceler.

Kapalı kurumdan mazeret iznine çıkan hükümlü, dış güvenlik görevlilerinin refakatinde gönderilir. Harcırah ve yol giderleri hükümlüye aittir. Açık kurumdaki hükümlü ise refakatsiz gider. Başsavcılık talebi uygun görmezse ret gerekçesi hükümlüye bildirilir; bu bildirim, ileride yapılacak şikâyetin başlangıç noktasıdır.

Refakatli Cenaze ve Hasta Ziyareti İzni Nasıl İşler?

Kanunun 94/2. maddesi, onda bir şartını beklemeyen ayrı bir yol açar. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar hariç, güvenlik bakımından sakınca oluşturmayan ve tehlikeli sayılmayan hükümlüye, talebi ve Cumhuriyet başsavcısının onayıyla, dış güvenlik görevlisinin refakatinde kısa süreli izin verilebilir. Yüksek güvenlikli kurumda kalanlar da bu kapsamdadır.

İkinci dereceye kadar kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşin ölümünde, cenazeye katılmak için yol hariç iki güne kadar izin verilir. Ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babasının yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığında ise sağlık kurulu raporuyla, her biri için toplam iki defaya mahsus ve yol hariç bir güne kadar hasta ziyareti izni verilebilir. Gece konaklama gerekirse kalınacak yere gidilen yerin valisi karar verir. Yurt dışına çıkmayı gerektiren bir ziyaret için bu izin kullanılamaz.

Özel İzin: Açık Cezaevinde Üç Ayda Bir Yedi Gün

Özel izin, aile bağlarını korumak ve dış dünyaya uyumu kolaylaştırmak amacıyla tanınır. Açık cezaevindeki hükümlüler, kapalı kurumda olup açık kuruma ayrılmaya hak kazananlar ve çocuk eğitimevlerindekiler bu izinden yararlanır. Yönetmelik, açığa ayrılmaya hak kazandığı hâlde kapasite, yaş veya sağlık nedeniyle gidemeyen hükümlüyü de bu gruba katar.

Süre, üç ayda bir olmak üzere yol hariç yedi güne kadardır; yol izni toplam dört günü geçemez. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde birikmiş özel izinler birleştirilerek kullandırılabilir. İzin kurum en üst amirinin önerisi ve başsavcılığın onayıyla verilir. Hükümlüye bir izin belgesi düzenlenir; izin geçirilecek yer kolluğa bildirilir, ancak özel izin sırasında iç veya dış güvenlik görevlisi gözetimi aranmaz.

İş Arama İzni ve Diğer Kısa Çıkışlar

İş arama izninin iki şartı vardır: hükümlü cezaevinde aralıksız altı ay kalmış olmalı ve koşullu salıverilme tarihine bir aydan az zaman kalmalıdır. Bu durumda Kanunun 96. maddesi, çalışma günlerinde sekiz saati aşmayan izin imkânı tanır. Görüşmeler kurumun bulunduğu il sınırları içindeki işyerleri ve yardım kuruluşlarıyla sınırlıdır. Bu izinde de dış güvenlik gözetimi aranmaz.

İzin dışında hükümlüyü cezaevinden çıkaran başka sebepler de vardır: hastaneye sevk, duruşma, eğitim, nakil veya infazın ertelenmesi gibi. Bunlar izin sayılmaz ve ayrı kurallara bağlıdır. Tutuklular için ise 5275 sayılı Kanunun 116. maddesi cenaze ve ağır hasta ziyareti amacıyla benzer refakatli izinler öngörür; tutuklu mazeret izni bu maddeye göre değerlendirilir. Tutukluluğun hangi hâllerde kurulduğunu tutuklama yazısında anlattık.

Hükümlü İzni İçin Adım Adım Başvuru

1. Sebebi belgeleyin. Ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, iki uzman hekimin imzaladığı rapor ya da hasta ziyareti için sağlık kurulu raporu hazırlanır. Belgeler aileden istenir ve cezaevine ulaştırılır.
2. Dilekçeyi kurum idaresine verin. Hükümlü, izin türünü ve gidilecek adresi gösteren dilekçeyi kurum müdürlüğüne yazar. Yakınlar belgeleri kurumun evrak birimine veya avukat aracılığıyla teslim eder.
3. Onay zincirini takip edin. Kurum en üst amiri önerisini veya görüşünü yazar, dosya infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına gider. Hastalık ve felaket hâllerinde dosya ayrıca Adalet Bakanlığına iletilir.
4. Masrafı ve refakati planlayın. Kapalı kurumdan mazeret izninde yol ve harcırah giderleri hükümlüye aittir. Gece konaklama gerekiyorsa valilik kararı beklenir.
5. Retten sonra süreyi kaçırmayın. Ret kararına karşı öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilebilir (4675 sayılı Kanun m.5).

İzin Dönüşünde Gecikme Olursa Ne Yapılmalı?

Hastalık ya da yolun kapanması gibi zorunlu bir sebep dönüşü imkânsız kılarsa hükümlü, izin belgesiyle bulunduğu yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına başvurmalıdır. Yönetmeliğin 117. maddesine göre bu durumda hükümlü o yerdeki kuruma alınır ve durum izne ayrıldığı kuruma bildirilir. Engel kalkınca hükümlü, refakatle çıkmışsa yine refakatle, değilse serbestçe kurumuna gönderilir.

Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyen ya da geç dönen hükümlüye ceza verilmez. Ancak yol süresini hesaba katmadan yola çıkan ve bu yüzden gecikenler için mazeret dinlenmeden disiplin işlemi yapılacağını yönetmelik açıkça yazar. Diyelim ki Ankara’dan Erzurum’a özel izne giden bir hükümlü dönüş otobüsünü son güne bıraktı ve bilet bulamadı; bu gecikme zorunlu sebep sayılmaz.

İzin Talebinin Reddine Karşı Hangi Yol Var?

İzin, sevk ve nakil gibi işlemler 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanununun 4. maddesinde sayılmıştır; bunlara karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Şikâyeti hükümlü yapabileceği gibi eşi, anası, babası, kardeşi, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya müdafii de yapabilir. Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine ya da kurum müdürlüğü veya başsavcılık aracılığıyla verilir.

İnfaz hâkimi dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Bu karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. Şikâyet kendiliğinden izni sağlamaz; acil cenaze gibi durumlarda zaman kaybetmemek için hem başsavcılığa yeniden başvurmak hem de şikâyeti hazırlamak birlikte düşünülmelidir. Hükmün kesinleşmesi, ceza hesabı ve infaz rejimi hakkında genel çerçeve için hapis cezaları yazımıza bakılabilir.

Hükümlü İzni Hakkında Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.