Adli Para Cezası Ödenmezse: Ödeme Emri, Taksit ve Hapse Çevrilme

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Adli para cezası ödenmezse ceza kendiliğinden düşmez; önce bir ödeme emri gelir, süresinde ödeme yapılmazsa ödenmeyen kısım gün hesabıyla hapse çevrilir. Çevrilen hapis bugün çoğunlukla cezaevinde değil, kamuya yararlı bir işte çalışılarak çekilir. Çalışmaya da uyulmazsa kalan günler açık cezaevinde tamamlanır. Bu yazı, kesinleşmiş bir adli para cezası kararını eline alan kişinin hangi tarihte, hangi seçenekle karşılaşacağını sırayla anlatıyor.

Adli para cezası nasıl hesaplanır ve kime ödenir?

Adli para cezası, gün sayısı ile bir gün karşılığı tutarın çarpılmasıyla bulunur. TCK 52’ye göre gün sayısı beş günden az, kanunda aksine hüküm yoksa yedi yüz otuz günden fazla olamaz. Bir gün karşılığı tutar için kanunda bir alt ve üst sınır vardır; hâkim kişinin ekonomik ve şahsi durumuna bakarak bu aralıkta bir miktar belirler. Kararda gün sayısı ve günlük tutar ayrı ayrı yazılır.

Bu ayrımın pratik bir anlamı vardır. Ödeme yapılmadığında hapse çevrilecek olan, liranın kendisi değil, ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısıdır. Örneğin yüz gün üzerinden belirlenmiş bir cezanın yarısı ödenmişse, kalan elli gün hapse çevrilir. Para, ilamı infaz eden Cumhuriyet başsavcılığının bildirdiği yolla Devlet Hazinesine yatırılır; dekontun bir örneğini savcılığa vermek, kaydın güncellenmesi bakımından yararlıdır.

Ödeme Emri Gelince Ne Olur?

Kesinleşen ilam başsavcılığa ulaştıktan sonra Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde hükümlüye bir ödeme emri gönderir (5275 m.106/2). Ödeme emri, hükümde gösterilen adrese tebliğ edilir. Adres değişikliğini mahkemeye veya başsavcılığa bildirmeyen hükümlü, eski adrese yapılan tebligatla bağlı sayılır (m.20/3). Bu nedenle taşınan birinin “ödeme emri bana hiç gelmedi” savunması çoğu zaman sonuç vermez.

Ödeme emrinde, cezanın hangi süre içinde ödeneceği ve ödenmezse hapse çevrileceği yazılır. Süre içinde tamamı ödenirse dosya kapanır. Kısmen ödenirse yalnızca kalan kısım için işlem yapılır. Mahkeme taksit tanımamışsa savcılık aşamasında küçük bir kolaylık daha vardır: hükümlü bir aylık süre içinde toplam tutarın üçte birini yatırırsa, geri kalanını aylık aralıklı iki eşit parça hâlinde ödemek için izin alabilir (m.106/6). İlk taksit gecikirse ikinci taksit izni düşer.

Adli Para Cezası Ödenmezse Hapse Çevrilme Nasıl İşler?

Süre dolduğunda Cumhuriyet savcısı, ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısını hapse çevirir. Bu işlem için mahkemenin ayrıca karar vermesi gerekmez; hapse çevrileceği ilamda yazmasa bile savcılık çevirmeyi yapar (m.106/5). 2014’te yapılan değişiklikten sonra kural şudur: çevrilen hapis, hükümlünün iki saat çalışması bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasıyla yerine getirilir. Günlük çalışma süresi iki ile sekiz saat arasında denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir.

Kişi bu programa veya görevlilerin uyarılarına uymazsa, çalıştığı günler düşülür ve kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda çektirilir (m.106/3). Yani cezaevi ihtimali ortadan kalkmış değildir; yalnızca ikinci sıraya geçmiştir. Hapse çevrilen adli para cezalarında hükümlü, 5275 m.14/2-c uyarınca doğrudan açık kuruma alınır.

Bir örnekle somutlaştıralım. Diyelim ki mahkeme yüz yirmi gün adli para cezası vermiş, hükümlü ödeme emrinden sonra bunun üçte birine karşılık gelen tutarı yatırmış, ama ilk taksidi kaçırmış. Bu durumda taksit izni düşer; ödenmemiş seksen güne karşılık gelen kısım hapse çevrilir. Seksen gün, iki saatlik çalışma bir gün sayıldığından yüz altmış saatlik bir çalışma yükümlülüğü anlamına gelir. Müdürlük günlük süreyi dört saat belirlerse, çalışma kırk iş gününde tamamlanır.

Çevrilen hapis için bir üst sınır var mı?

Var. Adli para cezası yerine çektirilen hapis tek bir hükümde üç yılı, birden fazla hükümde toplam beş yılı geçemez (m.106/7). Yüksek gün sayılı bir ceza, örneğin uyuşturucu ticaretinde hapisle birlikte verilen binlerce günlük adli para cezası bu sınırla karşılaştırılmalıdır. Sınırı aşan kısım silinmez; infaz edilen hapis veya çalışma cezayı karşılamazsa kalan para, ilam mal müdürlüğüne gönderilerek 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir (m.106/11).

Hapis Yerine Gelen Çalışmada Hangi Kurallar Geçerlidir?

Çalışma, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı listedeki bir kamu kurumunda veya kamu yararına hizmet veren özel kuruluşta yapılır. Hükümlüye işe başlama günü, yeri ve saati bildirilir. Haklı bir mazeret, örneğin sağlık raporu veya belgelenmiş bir iş zorunluluğu varsa, devamsızlıktan önce müdürlüğe yazılı olarak bildirilmelidir. Sonradan gösterilen mazeret, uyarılardan sonra açık kuruma gönderme kararı verilmişse geç kalabilir.

Çalışmanın herhangi bir aşamasında hükümlü, henüz çalışmadığı günlere karşılık gelen parayı öderse çalışma sona erer; cezaevindeyse tahliye edilir (m.106/8). Bu imkân sık gözden kaçar. Örneğin altmış günlük çevrilmiş cezanın yirmi gününü çalışan kişi, kalan kırk günün parasını yatırarak süreci kapatabilir.

Çevrilen Hapiste Erteleme, Koşullu Salıverilme ve Ev Hapsi Var mı?

Adli para cezasından çevrilen hapis ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.106/9). 105/A’daki denetimli serbestlik de bu hükümlülere kapalıdır (m.105/A-4). Hafta sonu ve gece infazı gibi özel usuller de 110/9-c gereği uygulanmaz. Bu nedenle, gün sayısı kısa görünse bile çevrilen hapis, çoğu hapis cezasından daha katı bir infaz rejimine sahiptir.

İki istisna dikkat çeker. 7550 sayılı Kanunla değiştirilen 110/3, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında yaşamını yalnız sürdüremeyeceği raporla belirlenen hükümlülerde, adli para cezasından çevrilen hapsin de konutta çektirilebileceğini kabul eder. 110/4 ise doğum yaptıktan sonra altı ay geçmiş, cezası beş yıl veya daha az olan ya da adli para cezası hapse çevrilen kadın hükümlüler için aynı imkânı tanır. Sağlık nedeniyle infazın ertelenmesini düzenleyen 16. madde de saklıdır.

Çocuklar ve hak yoksunlukları bakımından fark var mı?

Fiili on sekiz yaşından önce işleyen çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez (m.106/4). Bu durumda ilam doğrudan mal müdürlüğüne gönderilir ve para amme alacağı gibi tahsil edilir. Ailenin bu tahsil sürecinde haciz ihtimalini göz önünde tutması gerekir.

Hak yoksunlukları bakımından da önemli bir kural vardır: ceza hapse çevrilmiş olsa bile, sonuçlarda esas alınan adli para cezasıdır (m.106/9). Yani hapse çevirme, kişiyi TCK 53’teki hapis cezasına bağlı yoksunluklara tabi kılmaz. Adli sicil açısından da adli para cezasına mahkûmiyet, 5352 m.9/3 uyarınca sicile alınmadan doğrudan arşive kaydedilir. Hükmün genel sonuçları için hapis cezaları yazısına da bakılabilir.

Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Yapılmalı? Adım Adım

1. Kesinleşmeyi takip edin. Karar istinafa açıksa istinaf süresini, kapalıysa kesinleşme tarihini öğrenin. Hapisten çevrilmemiş ve sonuç tutarı on beş bin lirayı aşmayan adli para cezaları CMK 272/3-a gereği istinafa götürülemez; bu kararlar kural olarak kesin niteliktedir ve ödeme emri beklenenden erken gelebilir.
2. Adresinizi bildirin. Taşındıysanız yeni adresi dilekçeyle mahkemeye veya infaz bürosuna bildirin.
3. Ödeme emrini saklayın. Tebliğ tarihini not edin; son ödeme gününü bu tarihten sayın.
4. Ödeyemiyorsanız taksit isteyin. Bir ay içinde cezanın üçte birini yatırıp infaz bürosuna dilekçeyle iki taksit talep edin.
5. Hapse çevirme kararını inceleyin. Gün sayısı yanlış hesaplanmış, yapılan ödeme düşülmemiş veya tebligat usulsüzse, infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidin.
6. Çalışma programına zamanında başlayın. Mazeretleri önceden ve belgeyle bildirin; durum değişirse kalan günlerin parasını yatırarak süreci bitirebileceğinizi unutmayın.

Adli Para Cezası Ödenmezse: Merak Edilenler

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.