HAGB Değişikliği: 7589 Sayılı Kanunla CMK 231 Ne Oldu?

Gözden geçirme: 8 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

HAGB değişikliği, 31 Temmuz 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan ve aynı gün yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle yapıldı ve CMK 231’in beşinci ila on dördüncü fıkralarını yeniden yazdı. Değişikliğin arka planında bir iptal kararı var: Anayasa Mahkemesi bu fıkraları iptal etmiş, iptal 30 Eylül 2026’da yürürlüğe girecekti. Yasa koyucu boşluk doğmadan metni yeniden kurdu. Bu yazı, yeni metinde neyin aynı kaldığını, neyin değiştiğini ve HAGB kararı almış ya da bekleyen kişinin ne yapması gerektiğini anlatıyor.

HAGB değişikliği neden yapıldı?

CMK 231’in HAGB’ye ilişkin fıkraları en son 2024’te 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmişti. Anayasa Mahkemesi 10 Temmuz 2025 tarihli kararıyla (E.2024/98, K.2025/149) maddenin beşinci ila on dördüncü fıkralarını iptal etti. Karar Resmî Gazete’nin 31 Aralık 2025 tarihli sayısında yer aldı; Mahkeme iptalin yürürlüğünü dokuz ay erteleyerek 30 Eylül 2026’ya bıraktı. Bu tarihten sonra yeni bir düzenleme yapılmasaydı HAGB kurumunun dayanağı ortadan kalkacaktı.

7589 sayılı Kanun bu süre dolmadan, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi ve aynı fıkraları yeniden yazdı. Kanunun yürürlük maddesi, 15. madde için ayrı bir tarih öngörmediğinden hüküm yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. 7589’un geçici maddesinde HAGB’ye özgü bir geçiş hükmü yoktur. Bu nedenle yeni metin, 31 Temmuz 2026’dan sonra verilecek bütün HAGB kararlarında uygulanır.

Yeni CMK 231’de HAGB şartları nelerdir?

İlk eşik cezanın kendisidir: mahkeme en çok iki yıllık bir hapse ya da herhangi bir miktarda adli para cezasına hükmetmişse hükmün açıklanmasının geri bırakılması gündeme gelir. Bunun yanında üç koşulun hepsi aranır. Sanığın sicilinde kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet bulunmamalı; mahkeme, kişiliğine ve duruşmadaki tavrına bakarak onun yeniden suç işlemeyeceğine ikna olmalı; suçun mağdura ya da kamuya verdiği zarar da iade, eski hâle getirme veya tazminle bütünüyle karşılanmalıdır (CMK 231/5-6).

Zarar hemen ödenemiyorsa yol kapanmaz: sanığın zararı denetim süresince aylık taksitlerle ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (231/9). HAGB’ye konu hükümdeki hapis için ayrıca erteleme ya da seçenek yaptırıma çevirme kararı verilmez (231/7). Müsadere hariç, kurulan hüküm sanık için hukuki bir sonuç üretmez (231/5).

HAGB değişikliği hangi noktada gerçekten fark yaratıyor?

Yeni metnin büyük bölümü 2024 düzenlemesinin yapısını korur: iki yıllık sınır, zararın giderilmesi şartı, beş yıllık denetim, taksitle ödeme, istinaf yolu ve özel sisteme kayıt yerinde durur. Asıl görünür fark on dördüncü fıkradadır. Önceki metin HAGB’yi Anayasa’nın 174. maddesinde korunan inkılap kanunlarındaki suçlarda dışlıyordu. Yeni metinde bu istisnanın yerini başka bir liste aldı: işkence ve eziyet suçları ile bir kamu görevlisinin görevi nedeniyle işleyip Anayasa’nın 17. maddesine göre kötü muamele niteliği taşıyabilecek suçlar artık HAGB’ye konu olamaz.

Bu değişiklik özellikle kamu görevlileri hakkındaki dosyaları etkiler. Görev sırasında kötü muamele iddiasıyla yargılanan bir kolluk görevlisi için mahkeme artık HAGB yolunu kullanamaz; ceza iki yılın altında kalsa bile hüküm açıklanır. Kamu görevlileri hakkında soruşturma izni süreci için kamu görevlilerinin yargılanması yazısına bakılabilir.

Denetim süresi nasıl geçer, hangi durumda hüküm açıklanır?

HAGB kararıyla sanık beş yıllık denetim süresine girer. Mahkeme bu sürenin bir yılı aşmayan bölümü için denetimli serbestlik tedbiri belirleyebilir: meslek sahibi olmayan kişinin bir eğitim programına devamı, meslek sahibinin bir kamu kurumunda veya aynı mesleği yapan birinin gözetiminde ücret karşılığı çalışması ya da belirli yerlere gitme yasağı gibi. Denetim süresi boyunca dava zamanaşımı işlemez (231/8).

Beş yıl kasıtlı yeni bir suç olmadan ve yükümlülüklere uygun geçerse mahkeme bekleyen hükmü ortadan kaldırır, dava düşer (231/10). Tablo tersine dönerse, yani kasıtlı yeni bir suç işlenir ya da yükümlülükler ihlal edilirse hüküm açıklanır. Mahkemenin burada bir esneklik payı vardır: yükümlülüğünü yerine getiremeyen sanık için cezanın en fazla yarısını infazdan muaf tutabilir, şartlar elverirse hapsi erteleyebilir ya da seçenek yaptırıma çevirerek yeni bir hüküm kurabilir (231/11). Beş yıl dolmadan kasıtlı bir suçtan ikinci kez HAGB kararı verilmesi de mümkün değildir (231/8).

HAGB kararına karşı kanun yolu nedir?

Kararı veren ilk derece mahkemesiyse itiraz değil istinaf yolu kullanılır; CMK 272/3’teki kesinlik sınırları burada da geçerlidir. Bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay, ilk derece mahkemesi olarak HAGB’ye hükmetmişse başvurulacak yol temyizdir. Her iki üst merci de kararı yalnız usul yönünden değil, esas yönünden de denetler (231/12). Başvuru süresi, gerekçeli hükmün tebliğiyle başlayan iki haftadır (CMK 273/1). Üst mahkeme incelemesinin genel işleyişini ceza muhakemesinde istinaf başlıklı yazı ayrıntılı anlatır.

Denetim süresi sonunda açıklanan veya yeni kurulan hükme karşı ise itiraz yolu öngörülmüştür ve itiraz mercii yalnız 231/11’deki koşullarla sınırlı bir inceleme yapar. Haziran 2024 başından önce kurulan HAGB hükümlerinde ise kanun yolu yine itirazdır ve 7499 öncesi kurallar geçerlidir (CMK geçici m.6/2). Eski bir dosyada hangi yolun açık olduğunu belirlemek için önce kararın tarihine bakmak gerekir.

HAGB Değişikliği Durumunda Ne Yapılmalı?

1. Karar tarihini belirleyin. HAGB kararı 1 Haziran 2024’ten önce mi, sonra mı verildi? Kanun yolu ve kabul şartı bu tarihe göre değişir.
2. Suç türünü kontrol edin. Dosya işkence, eziyet veya kamu görevlisinin kötü muamele suçlarından biriyse 31 Temmuz 2026’dan sonra HAGB verilemez.
3. Zararı belgeleyin. Hüküm kurulmadan önce zararın ödendiğini gösteren dekontları veya mağdurun beyanını dosyaya sunun; ödeyemiyorsanız aylık taksit önerin.
4. Yükümlülükleri takip edin. Karar örneğindeki denetimli serbestlik yükümlülüğünü, süresini ve başvuracağınız yeri not edin; adres değişikliğini bildirin.
5. Kanun yolu süresini kaçırmayın. HAGB kararına itiraz etmek istiyorsanız gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf dilekçesi verin.
6. Beş yılın sonunu izleyin. Denetim süresi bittiğinde düşme kararının verilip verilmediğini dosyadan veya UYAP’tan kontrol edin.

HAGB değişikliği lehe kanun bakımından nasıl uygulanır?

7589 sayılı Kanun, HAGB için ayrı bir geçiş hükmü koymadığından yeni metin yürürlük tarihinden sonra verilen kararlarda uygulanır. Suç bu tarihten önce işlenmişse, yeni metindeki on dördüncü fıkra kısıtlamasının sanığın aleyhine olup olmadığı TCK 7 çerçevesinde tartışılabilir. HAGB’nin usul hükmü mü yoksa sonuçları itibarıyla maddi ceza hukukuna ilişkin bir kurum mu olduğu bu tartışmanın merkezindedir; savunmanın fiil tarihindeki metni ve lehe olan hükmü dosyada açıkça ileri sürmesi gerekir.

Bir örnekle düşünelim: Ocak 2026’da işlenen basit bir yaralama suçunda sanık, zararı ödeyip duruşmada pişmanlığını gösterdi ve mahkeme Eylül 2026’da bir yıl hapis kurup açıklanmasını geri bıraktı. Bu karar 7589 metnine göre verilir; denetim süresi beş yıl, kanun yolu istinaftır. Aynı tarihte kamu görevlisi olarak kötü muamele suçundan yargılanan biri ise suç tarihi Ocak 2026 olsa bile yeni 14. fıkra nedeniyle HAGB talebinin reddi riskiyle karşılaşır ve TCK 7 savunmasını ayrıca ileri sürmek zorunda kalır.

Hükümden sonraki etkiler bakımından değişiklik yoktur. HAGB kararları adli sicilde görünmez; ayrı bir sistemde tutulur ve bu kayda yalnız yürüyen bir ceza dosyası için savcı ya da hâkim erişebilir (231/13). Karar sanık hakkında hukuki sonuç doğurmadığından, memuriyet gibi alanlarda mahkûmiyet aranan hâllerde kural olarak engel oluşturmaz. Hüküm açıklanırsa ise bütün sonuçlarıyla bir mahkûmiyet doğar. İnfaz rejimi için hapis cezaları yazısı tamamlayıcıdır.

HAGB Değişikliği Hakkında Merak Edilenler

HAGB şartları, denetim süresi veya kanun yolu konusunda bir dosya incelemesi gerektiğinde konu Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku kapsamındadır.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosya için suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.