Elektronik Kelepçe: Kimlere Uygulanır, Kim Karar Verir, İhlal Edilirse Ne Olur?

Gözden geçirme: 8 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Elektronik kelepçe kimlere uygulanır sorusunun tek bir cevabı yok, çünkü aynı cihaz dört ayrı hukuki durumda kullanılıyor: adli kontrol altındaki şüpheli veya sanık, cezasının son kısmını denetimli serbestlikle dışarıda geçiren hükümlü, cezasını evde çeken hükümlü ve 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma kararı verilen kişi. Cihazı kimin taktırdığı da, ihlalin sonucu da bu dört durumda farklıdır. Bu yazıda önce cihazın yasal dayanağını, sonra her grup için ihlalin ne doğurduğunu ve cihaz takıldıktan sonra atılacak adımları anlatıyoruz.

Elektronik kelepçe nedir, hangi kanuna dayanır?

Kanunda “kelepçe” kelimesi geçmez. 5402 sayılı Kanun’a 2012’de eklenen 15/A maddesi, şüpheli, sanık ve hükümlünün toplum içinde izlenmesinin, gözetiminin ve denetiminin elektronik cihazlarla da yapılabileceğini söyler. 2020’de 7242 sayılı Kanun’la eklenen cümle, bu izlemenin kişinin rızasıyla kendi elektronik cihazı üzerinden de yapılabilmesine imkân verdi. Ayrıntılar yönetmelikle düzenlenir.

Yönetmelik elektronik izlemeyi, yükümlünün elektronik yöntem ve araçlarla toplum içinde izlenmesini sağlayan ve mağdurun ve toplumun korunmasını destekleyen bir infaz yöntemi olarak tanımlar (m.97). Sistemin merkezinde yirmi dört saat çalışan bir izleme merkezi vardır (m.98). Cihazı takan, söken, arıza ve ihlal bildirimlerine giden ise denetimli serbestlik müdürlüğündeki müdahale ekibidir (m.99). Kişiye takılan cihaz, gerektiğinde evine kurulan bir izleme ünitesi ve uzaktaki izleme merkeziyle birlikte çalışır (m.101/1); halkın elektronik kelepçe dediği şey bu sistemin görünen parçasıdır.

Elektronik Kelepçe Kimlere Uygulanır?

Elektronik kelepçe uygulamasında dört grup öne çıkar. Birincisi adli kontrol altındaki şüpheli ve sanıklardır. Yönetmeliğe göre düzenli başvuru (imza), konutu terk etmeme, belirli bir bölgeden ayrılmama ve belirli yerlere gitmeme tedbirleri elektronik cihazla izlenebilir (m.57/5). Halk arasında ev hapsi denen konutu terk etmeme yükümlülüğü, elektronik izlemenin en sık kullanıldığı alandır.

İkinci grup, koşullu salıverilmeye kısa süre kalmışken cezasının geri kalanını denetimli serbestlikle dışarıda geçiren hükümlülerdir. Bu hükümlülere bir konut veya bölgede denetim altında bulunma ya da belirli yerlere gitmeme yükümlülüğü getirilebilir (5275 m.105/A-5). Üçüncü grup cezasını konutunda çeken hükümlülerdir; dördüncüsü ise 6284 sayılı Kanun’a göre şiddet uygulayan hakkında verilen önleyici tedbirlerin muhatabıdır.

Cihazın takılmasına kim karar verir?

Ceza muhakemesi ve infaz tedbirlerinde yargı mercii yükümlülüğü belirler; yükümlülüğün elektronik kelepçe ile izlenip izlenmeyeceği ise ayrıca değerlendirilir. Yönetmelik m.100’e göre müdürlükteki komisyon, vaka sorumlusunun talebiyle risk durumu ve mağdurun korunma ihtiyacına bakarak cihaz önerir. Son kararı, izleme merkezinin kapasitesi, kişinin durumu, yargı kararının niteliği ve infaz kabiliyeti gibi teknik ölçütlerle Adalet Bakanlığındaki ilgili şube müdürlüğü verir.

Cihazla izlemenin sona ermesi de aynı mantıkla işler. Yükümlülük bittiğinde, ihlal nedeniyle kişi cezaevine alındığında ya da elektronik takipten vazgeçildiğinde cihaz görevli personelce sökülür (Yönetmelik m.102/1). Koşullar değişmişse, örneğin risk azalmış veya kişi kendi telefonuyla izlenmeye uygun hâle gelmişse, bu durum belgeleriyle müdürlüğe ve kararı veren mercie bildirilebilir. Adli kontrolde yükümlülüğün tamamen kaldırılması ise yalnızca hâkim veya mahkemenin kararıyla olur (CMK 110/2).

6284 sayılı Kanun’da durum farklıdır. Önleyici tedbirlerin uygulanmasında teknik araç ve yöntemlere hâkim kararıyla başvurulabilir; ancak bu yolla kişilerin sesi ve görüntüsü dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz (6284 m.12). Yani uzaklaştırma kararıyla takılan cihaz konum takibi içindir, konuşmaları dinlemek için kullanılamaz. Koruyucu tedbirlerin ayrıntısı için mağdurun avukatı veya aile mahkemesi kalemi bilgi verebilir.

Kendi telefonuyla izleme ve biyometrik imza nedir?

Yönetmelik m.103, kişinin rızası alınarak izlemenin kendi telefonu üzerinden yapılmasına imkân verir. Bunun için sisteme uyumlu cihaz, GSM hattı ve internet bağlantısı kişinin kendisince sağlanır. Kimlik doğrulama, ses, yüz veya parmak izi gibi biyometrik verilerle yapılır; yönetmelik buna biyometrik imza der (m.4/1-c).

Pratik sonucu önemlidir. İmza yükümlülüğü olan biri, kararı veren merciin bulunduğu il sınırları içinde, belirlenen zaman diliminde telefonundan biyometrik imza atarak yükümlülüğünü yerine getirebilir (m.103/3-b). Diyelim ki haftada iki kez karakola gitmesi gereken bir satış temsilcisi şehir içinde sürekli hareket ediyor; biyometrik imza ona iş gününü kaybetmeden yükümlülüğü yerine getirme imkânı verir. Bu yöntemi istemek için müdürlüğe veya kararı veren mercie yazılı başvuru yapılmalıdır.

Elektronik Kelepçe İhlal Edilirse Ne Olur?

Cihaz takılmasına rıza göstermek, cihazı kullanılır durumda tutmak ve izleme kurallarına uymak zorunludur; bunlara aykırı davranış yükümlülüğün ihlali sayılır (Yönetmelik m.101/3). İzleme merkezi aykırılığı tespit edince müdahale ekibini hemen haberdar eder ve durum müdürlüğe yazılı bildirilir (m.101/4). Bundan sonrası kişinin hangi grupta olduğuna göre değişir.

Elektronik Kelepçe Takıldığında Ne Yapılmalı?

1. Yazılı bilgilendirmeyi saklayın. Cihazın kullanımı, uyulacak kurallar ve uymamanın sonuçları size yazılı olarak bildirilir (m.101/2). Bu belgeyi kaybetmeyin.
2. Kısıtlı alanı öğrenin. Evinizin çevresi veya yasaklı bölge haritada sınırlandırılır; sınırı tam olarak nereden geçtiğini sorun.
3. Şarj ve arıza düzeni kurun. Cihazı her gün aynı saatte şarj edin; arızayı müdahale ekibine hemen bildirin.
4. Zorunlu çıkışlar için önceden izin alın. Adli kontrolde kararı veren hâkime, konutta infazda ve denetimli serbestlikte müdürlüğe yazılı başvurun.
5. Ölçüsüzlük varsa itiraz edin. Adli kontrol kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK 268/1); konutta infaza ilişkin kararlara karşı da itiraz yolu açıktır (5275 m.110/8).
6. İhlal tutanağına cevap verin. Tutanak düzenlenirse mazeretinizi belgeyle birlikte hemen dosyaya sunun.

Avukatın dosyaya erişip sizin adınıza başvuru yapabilmesi için vekâletname gerekir.

Hükümden sonra elektronik izleme nasıl devam eder?

Hüküm öncesindeki adli kontrol, mahkûmiyetle birlikte yerini infaza bırakır; elektronik kelepçe ise infaz rejiminde yeniden gündeme gelebilir. Açık cezaevinde iyi hâlli olan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan hükümlü, talep ederse kalan kısmı denetimli serbestlikle dışarıda geçirebilir (5275 m.105/A-1). Yönetmeliğe göre yüksek riskli hükümlüler bu sürenin en az üçte birini, günde on ila on iki saat ve 18.00 ile 08.00 arasında konuttan çıkmadan tamamlar (m.82/2). Elektronik yöntemle izlenmeyenler ise habersiz kontrollerle denetlenir (m.82/3).

Konutta infazda da cihaz kullanılabilir (Yönetmelik m.74/9). Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle cezasını evde çeken hükümlülerden toplam cezası on yıldan fazla olanlar için elektronik takip zorunludur (5275 m.110/3). Koşullu salıverilme tarihinin hesabı ve infaz oranları için hapis cezaları yazısı yol gösterir.

Adli kontrol sırasında takılan elektronik kelepçenin hükme etkisi ise tedbirin türüne bağlıdır. Kelepçe konutu terk etmeme yükümlülüğünün takibi için takıldıysa, CMK 109/6 uyarınca o dönemin yarısı kadar gün hapis cezasından indirilir. İmza veya yasak bölge takibi için takılan cihazda böyle bir mahsup yoktur.

Elektronik Kelepçe Hakkında Merak Edilenler

Kelepçeli adli kontrol, 105/A ve konutta infaz dosyalarındaki itiraz ve izin başvuruları Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku kapsamında yürütülür. Adli kontrolün hangi durumda tutuklamanın yerine geçtiğini anlamak için tutuklama hangi hallerde olur yazısına bakılabilir.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.