Ceza Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz: Süre, Yeni İnceleme ve Uzman Mütalaası (CMK 67)
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 63, 67, 68 ve 217
Trafik kazasındaki kusur oranı, bir yaralanmanın derecesi, sahte olduğu iddia edilen bir imza veya bir şirketin muhasebe kayıtları gibi konularda ceza mahkemesi kararını çoğu zaman bir bilirkişi raporuna dayandırır. Bu nedenle rapordaki tek bir hata, sanığın mahkûmiyetine veya mağdurun hakkını kaybetmesine yol açabilir. Kanun, raporun sorgusuz kabul edilmemesi için taraflara itiraz ve yeni inceleme isteme hakkı tanır.
Bu yazıda bilirkişi raporuna itirazın nasıl yapılacağını, yeni bilirkişi incelemesi talebini, uzmandan bilimsel mütalaa alınmasını ve birden fazla rapor arasında çelişki bulunduğunda mahkemenin ne yapması gerektiğini Ceza Muhakemesi Kanununun 63, 67 ve 68. maddeleri çerçevesinde anlatıyoruz.
Bir bakışta
- Dayanak
- CMK 63, 67 ve 68
- Kapsam
- Uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konular
- İtiraz
- İnceleme bitince taraflara itiraz ve yeni inceleme istemi için süre verilir
- Ret
- İstem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar
- Uzman mütalaası
- Taraflar kendi uzmanından bilimsel görüş alabilir
Bu yazıda neler var?
- Bilirkişiye hangi konularda başvurulur?
- Rapor taraflara nasıl bildirilir?
- Bilirkişi raporuna itiraz nasıl yapılır?
- Uzman mütalaası nedir, nasıl kullanılır?
- Raporlar çelişirse mahkeme ne yapmalı?
- Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
- İtiraz hazırlığında pratik öneriler
- Bilirkişi Raporuna İtiraz Hakkında Merak Edilenler
Bilirkişiye hangi konularda başvurulur?
CMK 63/1’e göre çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen veya tarafların istemi üzerine karar verilebilir. Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler de hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez.
Bu kural, suçun hukuki nitelendirmesinin bilirkişiye bırakılmasını engeller. CMK 67/3 de bilirkişinin raporunda ve sözlü açıklamalarında uzmanlık gerektiren hususlar dışında açıklama yapamayacağını, hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamayacağını düzenler. “Sanığın eylemi dolandırıcılık suçunu oluşturur” şeklinde bir rapor ifadesi bu sınırı aşar ve itiraz konusu yapılmalıdır.

Rapor taraflara nasıl bildirilir?
Bilirkişi, incelemesini bitirdiğinde yaptığı işlemleri ve vardığı sonuçları açıklayan, kendisinden istenen incelemeleri yaptığını belirten ve imzaladığı bir raporu ilgili mercie verir (CMK 67/1). Birden çok bilirkişi farklı görüşteyse bu durumu gerekçeleriyle birlikte rapora yazarlar. Rapor örnekleri duruşma sırasında taraflara doğrudan verilebileceği gibi iadeli taahhütlü mektupla da gönderilebilir (CMK 67/4).
Uygulamada raporlar çoğunlukla UYAP üzerinden dosyaya eklenir ve avukatlar elektronik ortamda raporu inceleyebilir. Raporun dosyaya girdiği tarih ve tarafa bildirildiği tarih, itiraz için verilen sürenin hesaplanmasında önem taşır. Bu nedenle duruşma ara kararları ve tebligatlar dikkatle takip edilmelidir.
Bilirkişi raporuna itiraz nasıl yapılır?
CMK 67/5’e göre bilirkişi incelemeleri tamamlandığında, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere savcıya, katılana, vekiline, şüpheli veya sanığa ve müdafiine süre verilir. Bu kişilerin istemleri reddedildiğinde üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir. Kanun belirli bir gün sayısı öngörmez; süreyi mahkeme belirler.
Etkili bir bilirkişi raporuna itiraz, raporun dayanağını hedef almalıdır. Bilirkişinin hangi belgeyi incelemediği, hangi verinin hatalı aktarıldığı, hesaplamada hangi yöntemin kullanıldığı ve sonucun olaydaki diğer delillerle nasıl çeliştiği tek tek gösterilmelidir. Bilirkişinin uzmanlık alanının inceleme konusuyla uyumlu olmaması da itiraz nedenidir. Gerekirse bilirkişinin duruşmada dinlenmesi ve sorulara cevap vermesi istenebilir (CMK 68).

Uzman mütalaası nedir, nasıl kullanılır?
CMK 67/6, tarafların yargılama konusu olayla ilgili olarak veya bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alabileceğini düzenler. Bu imkân, savunmanın veya katılanın bilirkişi raporuna karşı bilimsel bir karşı görüş sunmasını sağlar. Yalnızca mütalaa almak gerekçesiyle ayrıca süre istenemez.
Uzman mütalaası, bilirkişi raporuna itiraz dilekçesini bilimsel olarak destekleyen bir belgedir ve bilirkişi raporu niteliğinde sayılmaz; ancak mahkeme bu görüşü değerlendirmek ve raporla arasındaki farklılıkları tartışmak zorundadır. Adli tıp raporlarına, trafik kusur raporlarına ve mali incelemelere karşı alınan akademik mütalaalar, çoğu dosyada yeni bir bilirkişi incelemesinin yapılmasını sağlamaktadır.
Raporlar çelişirse mahkeme ne yapmalı?
Aynı konuda farklı sonuçlara ulaşan birden fazla rapor bulunduğunda mahkeme, raporlardan birini gerekçesiz olarak tercih edemez. Yargıtay uygulamasında, bilirkişi raporları arasındaki çelişki giderilmeden, örneğin üst kurul veya daha nitelikli bir heyetten yeni bir rapor alınmadan kurulan hükümler eksik inceleme nedeniyle bozulmaktadır. Adli tıp dosyalarında bu çelişki genellikle Adli Tıp Kurumunun ilgili ihtisas kurulundan rapor alınarak giderilir.
Çelişkinin giderilmesi, hem sanık hem de katılan bakımından önemlidir. Kusur oranındaki bir farklılık, cezanın belirlenmesini veya suçun niteliğini değiştirebilir. Bu nedenle çelişkili raporlar karşısında bilirkişi raporuna itiraz eden taraflar, çelişkinin giderilmesi talebini açık ve gerekçeli biçimde dile getirmeli ve bu talebin karara bağlanmasını istemelidir.

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2013/21821 E., 2015/30747 K., 11.11.2015: Bir kira sözleşmesindeki imzaya ilişkin kriminal polis laboratuvarı raporu ile hukuk davasında alınan bilirkişi kurulu raporu birbiriyle çelişmiştir. Yargıtay, çelişki giderilmeden hüküm kurulamayacağını belirterek Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğine hükmetmiştir.
Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Çelişkili Bilirkişi Raporları ve Adli Tıp Kurumundan Rapor Alınması başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
İtiraz hazırlığında pratik öneriler
Bilirkişi raporuna itiraz hazırlanırken ilk iş, bilirkişiye sorulan soruların mahkeme ara kararından kontrol edilmesidir. Bilirkişi kendisine sorulmayan konuda görüş bildirmişse veya sorulan soruyu cevapsız bırakmışsa bu durum itirazda ayrıca belirtilmelidir. Raporda atıf yapılan belgelerin dosyada gerçekten bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir.
Pratikte: İtirazınızı bir uzman mütalaasıyla destekleyin ve yeni inceleme yapılacak kurumun veya heyetin niteliğini somut olarak önerin. Bu yaklaşım, talebin “davayı uzatma amacı” gerekçesiyle reddedilmesini zorlaştırır.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Hakkında Merak Edilenler
Bilirkişi raporuna itiraz süresi kaç gün?
Kanun belirli bir gün sayısı öngörmez; mahkeme, inceleme tamamlandığında taraflara itiraz ve yeni inceleme istemi için süre verir (CMK 67/5). Süre genellikle ara kararla belirlenir ve tebligatla bildirilir.
Yeni bilirkişi talebi reddedilirse ne olur?
Talep reddedilirse mahkeme üç gün içinde gerekçeli bir karar verir (CMK 67/5). Ret kararı, hükümle birlikte kanun yolunda ileri sürülebilir.
Uzman mütalaası için ücret ödenir mi?
Uzman mütalaası taraflarca kendi imkânlarıyla alınır ve ücreti talep eden tarafça karşılanır. Mahkeme mütalaayı raporla birlikte değerlendirir.
Bilirkişi duruşmada dinlenebilir mi?
Evet. Mahkeme gerekli gördüğünde bilirkişiyi duruşmaya çağırarak sözlü açıklama yapmasını isteyebilir; taraflar da bilirkişiye soru yöneltilmesini talep edebilir (CMK 68).
Adli Tıp raporuna itiraz edilebilir mi?
Adli Tıp Kurumu raporları da bilirkişi raporu niteliğindedir ve itiraz edilebilir. Çelişki hâlinde Adli Tıp Kurumunun ilgili ihtisas kurulundan veya genel kurulundan rapor alınması istenebilir.
Dayanak mevzuat
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


