Temyiz edilemeyen ceza kararlarını anlatan kapak görseli

Temyiz Edilemeyen Kararlar: Hangi İstinaf Kararı Yargıtay’a Taşınamaz? (CMK 286)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: CMK 286, 296, 298 ve 309

İstinaf incelemesinden sonra pek çok sanık ve katılan, kararı Yargıtay’a taşıyabileceğini düşünür. Oysa Ceza Muhakemesi Kanunu, bölge adliye mahkemesi kararlarının önemli bir kısmını kesin olarak kabul eder. Temyiz edilemeyen kararlar hakkında yapılan başvuru, esasa girilmeden reddedilir ve bu süreçte geçen zaman kaybedilmiş olur.

Bu yazıda Ceza Muhakemesi Kanununun 286. maddesine göre hangi bölge adliye mahkemesi kararlarının temyiz edilebileceğini, ikinci fıkradaki istisnaları, ceza miktarı ve suç türüne göre temyiz sınırının nasıl belirlendiğini ve kesin kararlara karşı başvurulabilecek olağanüstü yolları anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
CMK 286
Kural
Bölge adliye mahkemesinin bozma dışındaki hükümleri temyiz edilebilir
Kesin kararlar
Beş yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin esastan ret kararları ve diğer istisnalar
Adli para cezası
Miktarı ne olursa olsun esastan ret kararı kesindir
Kesin karara karşı
Kanun yararına bozma, itiraz, yargılamanın yenilenmesi, bireysel başvuru
Bu yazıda neler var?
  1. Temyiz kuralı ve istinaf ile ilişkisi
  2. Hangi kararlar temyiz edilemez?
  3. Beş yıllık sınır nasıl hesaplanır?
  4. Temyiz isteminin reddi kararı
  5. Kesin kararlara karşı başvurulabilecek yollar
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Kanun yolu stratejisinde dikkat edilecekler
  8. Temyiz Edilemeyen Kararlar Hakkında Merak Edilenler

Temyiz kuralı ve istinaf ile ilişkisi

Ceza yargılamasında ilk derece mahkemesinin hükmüne karşı önce istinaf yoluna, ardından belirli şartlarla temyiz yoluna gidilir. CMK 286/1’e göre bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Bölge adliye mahkemesinin dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderdiği bozma kararlarına karşı temyiz yolu kapalıdır; bu durumda yargılama ilk derece mahkemesinde yeniden yapılır.

Temyiz edilemeyen kararlar listesinin amacı açıktır: Kanun koyucu Yargıtay’ın iş yükünü azaltmak ve hukuki birliği sağlama işlevine odaklanmasını temin etmek amacıyla belirli kararları temyiz denetimi dışında bırakmıştır. Bu kararlar bakımından istinaf incelemesi son aşamadır ve bölge adliye mahkemesi kararı kesinleşir. Bir kararın temyiz edilebilir olup olmadığı, ilk derece hükmündeki ceza, bölge adliye mahkemesinin verdiği kararın türü ve suçun kanundaki cezası birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Hangi kararlar temyiz edilemez?

Temyiz edilemeyen kararlar CMK 286/2’de tek tek sayılmıştır. Bu hükme göre ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez. İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları da aynı kapsamdadır.

Bunlara ek olarak hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin kararlar, kanunda üst sınırı iki yıla kadar (iki yıl dâhil) hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar (ilk kez bölge adliye mahkemesince verilen bazı mahkûmiyet kararları hariç), adli para cezasını gerektiren suçlardaki kararlar, yalnızca müsadereye ilişkin esastan ret kararları ve on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin esastan ret kararları da temyiz edilemez. Davanın düşmesine, ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine ilişkin bazı kararlar da kesin kararlar arasında sayılır.

Temyiz edilemeyen bölge adliye mahkemesi kararlarını gösteren tablo
CMK 286/2 kapsamındaki kesin kararlar

Beş yıllık sınır nasıl hesaplanır?

Beş yıllık sınır, ilk derece mahkemesinin her bir suç için verdiği sonuç cezaya göre ayrı ayrı belirlenir. Birden fazla suçtan mahkûmiyet varsa cezalar toplanmaz; temyiz edilebilirlik her suç bakımından ayrı ayrı belirlenir. Örneğin iki ayrı suçtan üçer yıl hapis cezası alan sanık için her iki hüküm de beş yıl sınırının altında kaldığından, esastan ret kararı kesin olur.

Bölge adliye mahkemesi esastan reddetmek yerine yeniden hüküm kurmuşsa durum farklı değerlendirilir. Bu hâlde verilen ceza beş yılı aşıyorsa veya ilk derece cezası artırılmışsa temyiz yolu açılabilir. Katılan bakımından ise beraat kararları ile suçun kanundaki ceza miktarı belirleyici olur; on yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin esastan ret kararları temyiz edilemez.

Beş yıllık temyiz sınırının hesaplanmasına ilişkin örnekler
Beş yıllık sınır örnekleri

Temyiz isteminin reddi kararı

CMK 296/1’e göre temyiz edilemeyecek bir hüküm temyiz edilmişse, hükmü veren bölge adliye mahkemesi bir kararla temyiz istemini reddeder. Temyiz eden, ret kararının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay’dan bu hususta karar vermesini isteyebilir; bu nedenle hükmün infazı ertelenmez (CMK 296/2). Dosya Yargıtay’a ulaşırsa Yargıtay da hükmün temyiz edilemez olduğunu saptadığında temyiz istemini reddeder (CMK 298). Bu kararlar esasa ilişkin bir inceleme içermez.

Bölge adliye mahkemesinin kararında kanun yolu bilgisinin yanlış gösterilmesi, kesin bir kararı temyiz edilebilir hâle getirmez. Kanun yolu, kararın kanuni niteliğine göre belirlenir. Bununla birlikte yanlış bildirim nedeniyle süre kaybına uğrayan tarafın durumu, eski hâle getirme talebi bakımından ayrıca değerlendirilebilir.

Kesin kararlara karşı başvurulabilecek yollar

Temyiz edilemeyen kararlar kesinleşse de bazı olağanüstü yollar açık kalır. Kanuna açık aykırılık bulunan kararlar için Adalet Bakanlığından kanun yararına bozma yoluna başvurulması talep edilebilir (CMK 309). Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da belirli şartlarla kesinleşmiş kararlara itiraz edebilir. Yeni delil veya olay ortaya çıkması gibi kanunda sayılan hâllerde yargılamanın yenilenmesi istenebilir.

Adil yargılanma hakkı, ifade özgürlüğü veya kişi özgürlüğü gibi temel hakların ihlal edildiği iddiasında, kanun yollarının tüketildiği tarihten, bir başka deyişle kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Bireysel başvuru, kesin kararlar bakımından en sık kullanılan yoldur ve başvurunun hazırlanmasında hak ihlalinin somut olarak gösterilmesi gerekir.

Kesin kararlara karşı başvuru yolları
Kesin karara karşı yollar

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 2019/1839 E., 2019/3549 K., 02.07.2019: Bölge adliye mahkemesinin nitelikli yağma yönünden düzelterek esastan ret kararı CMK 286/2-b uyarınca kesin bulunmuştur. Sanığın diğer suç yönünden hükmün onanmasını istemesi üzerine müdafiin temyiz istemi reddedilmiştir.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Düzeltilerek Esastan Ret Kararının Temyiz Edilebilirliği başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Kanun yolu stratejisinde dikkat edilecekler

Temyiz edilemeyen kararlar kapsamında kalabilecek bir dosyada istinaf aşaması son fırsat olarak değerlendirilmelidir. İstinaf dilekçesinde tüm usul ve esas itirazları eksiksiz ileri sürülmeli, gerekirse duruşma açılması talep edilmelidir.

Dikkat: Kesin olan bir karara karşı temyiz başvurusu, kararın kesinleşmesini engellemez. Bireysel başvurunun otuz günlük süresi kararın tebliğinden işlemeye başlayabilir; temyiz istemiyle zaman kaybedilmemelidir.

Temyiz Edilemeyen Kararlar Hakkında Merak Edilenler

3 yıl hapis cezası temyiz edilebilir mi?

Temyiz edilemeyen kararlar arasında beş yıl ve altındaki hapis cezalarına ilişkin esastan ret kararları yer alır. İlk derece mahkemesinin verdiği 3 yıl hapis cezasına karşı istinaf başvurusu esastan reddedilirse bu karar kesindir ve temyiz edilemez (CMK 286/2-a).

Adli para cezası Yargıtay’a götürülebilir mi?

Miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar temyiz edilemez. Adli para cezasını gerektiren suçlardaki kararlar da kesindir.

Bölge adliye mahkemesi yanlışlıkla temyiz yolu açık yazarsa ne olur?

Kanun yolu kararın kanuni niteliğine göre belirlenir; yanlış bildirim kesin kararı temyiz edilebilir hâle getirmez. Yanlış bildirim nedeniyle süre kaybı yaşanmışsa eski hâle getirme imkânı ayrıca değerlendirilir.

Temyiz edilemeyen karara karşı bireysel başvuru yapılabilir mi?

Evet. Kesin karar temel hak ihlali içeriyorsa, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Katılan beraat kararını temyiz edebilir mi?

On yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarına ilişkin esastan ret kararları temyiz edilemez. Daha ağır suçlarda katılanın temyiz hakkı bulunur.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.