Kanun Yararına Bozma (CMK 309): Adalet Bakanlığına Başvuru, Kapsam ve Sonuçları

Gözden geçirme: 6 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Sulh ceza hâkimliği itirazınızı reddetti ve kararın kesin olduğunu yazdı. Ya da on bin liralık bir adli para cezası verildi ve kanun bu karara istinaf yolunu kapattı. Kararda açık bir hukuka aykırılık gördüğünüz hâlde olağan bir kanun yolu kalmadıysa, gündeme gelen yol kanun yararına bozmadır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309 ve 310. maddelerinde düzenlenen bu yol, bireyin doğrudan Yargıtay’a gidebildiği bir başvuru değildir; Adalet Bakanlığının takdirinden geçer. Bu yazı, hangi kararların bu yola konu olabileceğini, başvurunun nasıl yapılacağını ve bozma kararının sonuçlarını anlatıyor.

Kanun yararına bozma hangi kararlara karşı istenebilir?

Madde, hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar ve hükümleri kapsar (CMK 309/1). İki unsur birlikte aranır: karar kesinleşmiş olmalı ve bir üst mahkemenin denetiminden geçmemiş olmalıdır. Bölge adliye mahkemesinin veya Yargıtay’ın incelediği bir hüküm bu yolun dışında kalır.

Uygulamada en çok rastlanan kesinleşen karar türleri şunlardır: sulh ceza hâkimliklerinin itiraz üzerine verdiği kararlar, kanunen istinafa kapalı hükümler, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına itirazın reddi, tutuklama veya el koyma gibi koruma tedbirlerine ilişkin kesin kararlar ve kabahatlere ilişkin başvurular üzerine verilen kesin kararlar. Kanunen istinafa kapalı hükümler arasında, toplamda on beş bin Türk lirasını aşmayan adli para cezasına mahkûmiyetler ve üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezası gerektiren suçlardan beraat hükümleri bulunur (CMK 272/3).

Başvuru kime ve nasıl yapılır?

Kanun, karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığının bozma istemini yasal nedenleriyle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildireceğini söyler (CMK 309/1). Başsavcı bu nedenleri aynen yazarak istemi Yargıtay’ın ilgili ceza dairesine verir (309/2). Daire nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar (309/3).

Bireyin rolü, Bakanlığı hukuka aykırılıktan haberdar etmektir. Bunun için Bakanlığa hitaben bir dilekçe yazılır ve kararın kesinleşme şerhli örneği eklenir. Kanunda başvuru için bir süre veya şekil öngörülmemiştir. Bakanlık talebi uygun bulmazsa Yargıtay’a göndermez; bu tercihe karşı kanunda düzenlenmiş bir itiraz yolu yoktur. Bu nedenle dilekçe, aykırılığı açık ve kanun maddesine dayanarak göstermelidir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı da aynı yetkiyi kendiliğinden kullanabilir; ancak bu yetki, cezanın kaldırılmasını veya daha hafif bir cezaya hükmedilmesini gerektiren hâllerle sınırlıdır. Bakanlık bir dosyada başvurmuşsa Başsavcı aynı dosyada artık bu yetkiyi kullanamaz (CMK 310).

Kanun yararına bozma kararının sonuçları nelerdir?

Bozmanın etkisi, hukuka aykırılığın türüne göre dörde ayrılır (CMK 309/4). Kanun, bu yolun hükümlü aleyhine sonuç doğurmamasına özen gösterir; bu nedenle kanun yararına bozma çoğu zaman cezayı kaldıran veya hafifleten bir sonuç verir.

Beraat gibi mahkûmiyet dışında kalan ve esası çözen kararlarda bozma aleyhe sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez. Yani beraat etmiş bir kişi, kararın hukuka aykırı bulunması yüzünden yeniden yargılanmaz. Bozma kararına karşı ilk derece mahkemesi direnemez (CMK 309/5).

Adli sicil ve infaz bu süreçten nasıl etkilenir?

Kanun yararına bozma sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı kesinleşirse, önceki mahkûmiyete ilişkin adli sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir (5352 m.12/3). Bu, kaydın beş veya on beş yıl beklemeden ortadan kalkması anlamına gelir.

İnfaz açısından ise kanunda, Bakanlığa başvurunun infazı kendiliğinden durduracağına dair bir hüküm bulunmuyor. Ceza infaz ediliyorsa veya adli para cezası tahsil aşamasındaysa süreç devam eder. Bozma kararından sonra ödenen paranın iadesi veya fazla çekilen sürenin tazmini ayrıca gündeme gelir. Hükümden sonraki infaz kuralları için hapis cezaları yazısına bakılabilir.

Kanun Yararına Bozma İçin Adım Adım

1. Kararın kapsamda olduğunu doğrulayın. Karar kesinleşmiş mi ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden mi kesinleşti? Üst mahkemeden geçtiyse CMK 308 veya 308/A ve diğer yollar araştırılmalıdır.
2. Kesinleşme şerhli örneği alın. Hükmü veren mahkemenin kaleminden veya UYAP üzerinden kararın şerhli örneğini edinin.
3. Aykırılığı somutlaştırın. Hangi kanun maddesinin uygulanmadığını veya yanlış uygulandığını, ceza hesabındaki hatayı ya da savunma hakkının nasıl kısıtlandığını açıkça yazın.
4. Dilekçeyi Bakanlığa gönderin. Dilekçe Adalet Bakanlığına hitaben yazılır; kararın künyesi, aykırılık, dayanak maddeler ve talep yer alır. Ekleri numaralandırın.
5. Paralel süreleri unutmayın. Bireysel başvuru için otuz günlük süre, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren işlemeye devam eder.
6. Sonucu takip edin. Yargıtay kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döner; yeniden yargılama veya yeni karar gerekiyorsa o mahkemede izlenir.

Kanun yararına bozmaya sık konu olan aykırılıklar nelerdir?

Kanun yararına bozma, delillerin yeniden takdirini sağlayan bir yol değildir. Tanığa inanılması, bilirkişi raporunun benimsenmesi gibi takdire dayalı tercihler bu yolla genellikle değiştirilemez. Yolun işlediği alan, kanunun açıkça yanlış uygulandığı durumlardır.

Örnekler: zamanaşımı dolduğu hâlde verilen mahkûmiyet; suç tarihinde yürürlükte olmayan ağır bir hükmün uygulanması; adli para cezasının gün sayısının veya bir gün karşılığının kanuni sınırlar dışında belirlenmesi; şikâyete bağlı bir suçta şikâyet olmadan hüküm kurulması; savunma alınmadan karar verilmesi; trafik cezası itirazında süresinde yapılmış başvurunun süre aşımı gerekçesiyle reddi. Bu tür aykırılıklarda Yargıtay çoğu zaman cezayı kaldırarak veya hafifleterek doğrudan karar verir. Basit yargılama usulündeki itiraz kararları için basit yargılama usulü yazısı da faydalı olabilir.

Örnek bir kanun yararına bozma dosyası nasıl ilerler?

Diyelim ki bir sanık, 2012’de işlendiği iddia edilen ve kanunda hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülen, üst sınırı iki yıl olan bir suçtan yargılandı. Dava zamanaşımı sekiz yıldır; iddianame 2013’te düzenlendiği için süre kesilmiş, ancak kesilme hâlinde de en fazla on iki yıla uzayabildiğinden 2024’te kesin olarak dolmuştu (TCK 66/1-e, 67/4). Mahkeme 2025’te doğrudan dokuz bin lira adli para cezasına hükmetti. Bu tutar istinaf sınırının altında kaldığından ve hapisten çevrilmiş bir ceza olmadığından karar verildiği gün kesinleşti (CMK 272/3-a).

Hükümlü, kesinleşme şerhli kararı ve zamanaşımı hesabını gösteren bir tabloyu ekleyerek Adalet Bakanlığına başvurur. Bakanlık talebi yerinde görürse Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir; daire de zamanaşımının dolduğunu tespit ederse kararı bozar ve davanın düşmesine doğrudan hükmedebilir, çünkü bu aykırılık cezanın kaldırılmasını gerektirir (CMK 309/4-d). Karar kesinleştiğinde arşiv kaydı da silinir; ödenmiş para cezasının iadesi için ayrıca başvurmak gerekir. Aynı aykırılık mahkemenin kendi dikkatinden kaçmışsa, kararın istinafa kapalı olması onu hukuka uygun hâle getirmez; kanun yararına bozma tam da bu boşluğu doldurmak için vardır.

Kanun Yararına Bozma Hakkında Merak Edilenler

Kesinleşmiş kararlara karşı olağanüstü yolların seçimi Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku çalışmalarının parçasıdır. İstinaf aşamasının işleyişini ceza muhakemesinde istinaf, üst mahkemelerin bölgesel dağılımını ise bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresi başlıklı yazı anlatıyor.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.