Zincirleme suç ve ceza artırımını anlatan kapak görseli

Zincirleme Suç: Aynı Suç Birden Fazla İşlenince Tek Ceza mı Verilir? (TCK 43)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 42, 43, 44 ve 61

Bir kişi aynı mağdura karşı aylar boyunca birden fazla kez hakaret ettiğinde, bir çalışan işyerinden farklı günlerde para aldığında ya da bir dolandırıcı aynı yöntemle birden çok kez işlem yaptığında, her eylem için ayrı ceza mı verilir? Türk Ceza Kanunu bu durumlarda belirli şartlarla zincirleme suç hükmünü uygular ve birden fazla cezanın toplanması yerine tek bir cezanın artırılmasını öngörür.

Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 43. maddesindeki zincirleme suçun şartlarını, aynı suç işleme kararının uygulamada nasıl belirlendiğini, tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenen suçu, ceza artırımını ve hükmün uygulanamayacağı suçları anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 43
Şartlar
Aynı suç işleme kararı, değişik zamanlar, aynı kişi, aynı suç
Sonuç
Tek ceza, dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır
Tek fiil, çok kişi
Aynı suçun tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenmesinde de uygulanır
Uygulanmaz
Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma
Bu yazıda neler var?
  1. Zincirleme suç nedir?
  2. Zincirleme suçun şartları
  3. Aynı suç işleme kararı nasıl belirlenir?
  4. Tek fiille birden fazla kişiye karşı suç
  5. Zincirleme suçun uygulanmadığı suçlar
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Ceza nasıl hesaplanır?
  8. Zincirleme Suç Hakkında Merak Edilenler

Zincirleme suç nedir?

Ceza hukukunda kural, her suç için ayrı ceza verilmesidir. Bu kuralın en önemli istisnalarından biri TCK 43’tür. TCK 43/1’e göre bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda bir cezaya hükmedilir; ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.

Kanun koyucu bu düzenlemeyle, tek bir plan ve iradenin ürünü olan eylemlerin ayrı ayrı cezalandırılmasının orantısız sonuçlar doğurmasını önlemeyi amaçlamıştır. Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri de aynı suç sayılır. Mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu hüküm uygulanır; örneğin kamu güvenliğine karşı bazı suçlarda zincirleme suç hükümleri gündeme gelebilir.

Zincirleme suçun şartları

İlk şart, eylemlerin aynı suç işleme kararının icrası kapsamında gerçekleştirilmesidir. Fail, baştan bir plan yapmış ve bu planı farklı zamanlarda parça parça uygulamıştır. İkinci şart, eylemlerin değişik zamanlarda işlenmesidir; aynı anda gerçekleştirilen hareketler zincirleme suç oluşturmaz, bunlar tek suç olarak değerlendirilir.

Üçüncü şart, suçların aynı kişiye karşı işlenmesidir. Farklı mağdurlara karşı farklı zamanlarda işlenen suçlarda kural olarak her mağdur için ayrı ceza verilir. Dördüncü şart ise işlenen suçların aynı suç olmasıdır. Hırsızlık ile dolandırıcılık farklı suçlar olduğundan aralarında zincirleme ilişki kurulamaz; buna karşılık basit hırsızlık ile nitelikli hırsızlık aynı suç sayılır.

Zincirleme suçun dört şartını gösteren liste
Zincirleme suçun şartları

Aynı suç işleme kararı nasıl belirlenir?

Aynı suç işleme kararı failin iç dünyasına ilişkin bir unsur olduğundan, ancak dış olgulardan çıkarılabilir. Yargıtay uygulamasında eylemler arasındaki zaman aralığı, işleniş biçimindeki benzerlik, mağdurun aynı kişi olması, failin kullandığı yöntem ve eylemleri birbirine bağlayan bir planın bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.

Eylemler arasında uzun bir zaman aralığı bulunması, aynı suç işleme kararının bulunmadığına işaret edebilir. Bunun yanında Yargıtay uygulamasında iddianame düzenlenmesi gibi bir kovuşturma işleminin araya girmesi hukuki kesinti olarak kabul edilir; bu işlemden sonra gerçekleştirilen eylem yeni bir suç işleme kararının ürünü sayılır ve ayrı suç olarak değerlendirilir.

Aynı suç işleme kararını kesen durumlar listesi
Hukuki kesinti

Tek fiille birden fazla kişiye karşı suç

TCK 43/2’ye göre aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda da birinci fıkra hükmü uygulanır. Bir toplantıda tek bir cümleyle birden fazla kişiye hakaret edilmesi veya tek bir mesajla birden çok kişinin tehdit edilmesi bu kapsamdadır. Bu hâlde de tek ceza verilir ve ceza artırılır.

Bu hükmün uygulanmasında fiilin tek olması belirleyicidir. Fail her mağdura ayrı ayrı yönelmişse, örneğin her birine ayrı mesaj göndermişse, artık tek fiilden söz edilemez ve her mağdur için ayrı suç oluşur. Bu ayrım, toplam cezayı önemli ölçüde değiştirebileceğinden savunmanın üzerinde durması gereken bir husustur.

Zincirleme suçun uygulanmadığı suçlar

TCK 43/3’e göre kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükümleri uygulanmaz. Bu suçlarda kişinin yaşamı, vücut bütünlüğü ve onuru gibi en temel değerler korunduğundan, her eylem ayrı ayrı cezalandırılır. Örneğin aynı kişiyi farklı günlerde yaralayan fail, her eylem için ayrı cezaya çarptırılır.

Cinsel suçlarda ise bu hüküm uygulanabilir; ancak çocukların cinsel istismarı gibi suçlarda kanun koyucu ayrıca özel düzenlemeler getirmiştir. Hangi suçta TCK 43’ün uygulanacağı ve artırım oranı, cezanın miktarını doğrudan etkilediğinden dikkatle incelenmelidir.

Zincirleme suç uygulanan ve uygulanmayan suçlar tablosu
Uygulama alanı

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2018/120 E., 2018/627 K., 11.12.2018: Sahte araç muayenesi nedeniyle resmi belgede sahtecilikten yargılanan sanığın adli sicilinde benzer tarihli başka dosyalar bulunmaktadır. Ceza Genel Kurulu, hukuki kesintiyi oluşturan ilk iddianameye kadar aynı suç işleme kararıyla işlenen eylemlerin zincirleme tek suç sayılacağını belirterek bu dosyaların getirtilmemesini eksik araştırma kabul etmiştir.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Zincirleme Suçta Hukuki Kesinti ve Diğer Dosyaların Getirtilmesi başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Ceza nasıl hesaplanır?

Mahkeme önce temel cezayı belirler, nitelikli hâlleri uygular ve ardından TCK 61’deki sıraya göre zincirleme suç artırımını yapar. Artırım oranı dörtte birden dörtte üçe kadardır ve eylem sayısı, zaman aralığı ve zararın büyüklüğü gibi ölçütlerle belirlenir. Artırım oranının gerekçesinin kararda gösterilmesi gerekir.

Pratikte: İddianamede ayrı ayrı suç olarak gösterilen eylemlerin aynı suç işleme kararının ürünü olduğu savunmada olgularla ortaya konulmalıdır. Zaman aralığı, aynı yöntem ve aynı mağdur gibi unsurlar somut olarak gösterildiğinde zincirleme suç hükmünün uygulanması gündeme gelir.

Zincirleme Suç Hakkında Merak Edilenler

Zincirleme suçta ceza ne kadar artırılır?

Tek bir cezaya hükmedilir ve bu ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1). Artırım oranı eylem sayısı ve dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Farklı kişilere karşı işlenen suçlarda zincirleme uygulanır mı?

Farklı zamanlarda farklı kişilere karşı işlenen suçlarda kural olarak her mağdur için ayrı ceza verilir. Tek fiille birden fazla kişiye karşı işlenen suçta ise zincirleme suç hükmü uygulanır (TCK 43/2).

Kasten yaralamada zincirleme suç uygulanır mı?

Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükümleri uygulanmaz (TCK 43/3).

Dava açıldıktan sonra işlenen suç zincirleme sayılır mı?

Yargıtay uygulamasında iddianame düzenlenmesi hukuki kesinti olarak kabul edilir. Bu işlemden sonra işlenen eylem yeni bir suç işleme kararının ürünü sayılır ve ayrıca cezalandırılır.

Zincirleme suç dava zamanaşımını etkiler mi?

Zincirleme suçta dava zamanaşımı son eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle eylemlerin tek suç olarak değerlendirilmesi zamanaşımı hesabını da etkiler.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.