Taşınmaz işgali ve hakkı olmayan yere tecavüz suçunu anlatan kapak görseli

Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Suçu: Taşınmaz İşgali, Sınır Bozma ve Ceza (TCK 154)

Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 154; CMK 253; 3091 sayılı Kanun

Komşu arsanın bir kısmına duvar örülmesi, tarlanın sınır taşlarının yerinin değiştirilmesi, köyün merasının sürülüp ekilmesi ya da başkasına ait bir dairenin anahtarı değiştirilerek kullanılması gibi olaylar, kırsal bölgelerden şehir merkezine kadar sık yaşanan uyuşmazlıklardır. Bu olayların önemli bir kısmı yalnızca hukuki bir anlaşmazlık olarak kalmaz; Türk Ceza Kanununda hakkı olmayan yere tecavüz suçu olarak tanımlanan bir suç oluşturur.

Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 154. maddesindeki suçun üç farklı görünümünü, malik gibi işgal ve sınır bozma kavramlarını, suç kastının önemini, şikâyet ve uzlaşma kurallarını ve 3091 sayılı Kanun kapsamındaki idari yolla ilişkisini anlatıyoruz.

Bir bakışta

Dayanak
TCK 154
Hareketler
Malikmiş gibi işgal, sınır değiştirme veya bozma, yararlanmayı engelleme
Ceza
Altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası
Özel hâller
Mera, harman yeri, köy yolu zaptı; su yolunun değiştirilmesi
Usul
Birinci fıkrada şikâyete bağlı ve uzlaştırma kapsamında
Bu yazıda neler var?
  1. Suçun tanımı
  2. Malikmiş gibi işgal ve sınır bozma
  3. Mera, köy yolu ve su yolunun işgali
  4. Suç kastı neden önemli?
  5. Şikâyet, uzlaşma ve idari yol
  6. Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
  7. Pratik öneriler
  8. Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Hakkında Merak Edilenler

Suçun tanımı

TCK 154/1’e göre bir hakka dayanmaksızın başkasına ait taşınmaz mal veya eklentilerini malikmiş gibi tamamen veya kısmen işgal eden veya sınırlarını değiştiren veya bozan veya hak sahibinin bunlardan kısmen de olsa yararlanmasına engel olan kimseye, suçtan zarar görenin şikâyeti üzerine altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir. Suçun konusu taşınmazdır; arsa, tarla, bina, daire ve bunların eklentileri bu kapsamdadır.

Hakkı olmayan yere tecavüz suçuyla korunan değer, taşınmaz üzerindeki mülkiyet ve zilyetlik hakkıdır. Bu nedenle mağdur yalnızca tapu maliki olmayabilir; kiracı veya kullanım hakkı sahibi gibi taşınmazı hukuken elinde bulunduran kişiler de suçtan zarar gören olabilir. Failin taşınmaz üzerinde bir hakka dayanması ise suçu ortadan kaldırır.

Hakkı olmayan yere tecavüz suçunun hareketleri listesi
Suçun hareketleri

Malikmiş gibi işgal ve sınır bozma

Hakkı olmayan yere tecavüz suçunun ilk hareketi olan işgal, failin taşınmazı malikmiş gibi kullanmasını ifade eder. Tarlanın ekilip biçilmesi, arsaya yapı yapılması, bahçenin çevrilerek kullanılması bu kapsamdadır. Kısa süreli geçiş veya bir kez girip çıkma, malik gibi davranma niteliği taşımadığından işgal sayılmayabilir; bu tür eylemler konut dokunulmazlığının ihlali gibi başka suçlar bakımından değerlendirilir.

Sınırları değiştirme veya bozma hareketi ise sınır taşlarının, çitlerin veya duvarların yerinin değiştirilmesiyle gerçekleşir. Kadastro sınırının aşılarak komşu parsele taşan bir duvar veya bina bu hareket kapsamında değerlendirilebilir. Bu dosyalarda taşınmazın sınırları genellikle keşif yapılarak ve fen bilirkişisi raporu alınarak belirlenir.

Mera, köy yolu ve su yolunun işgali

TCK 154/2’ye göre köy tüzel kişiliğine ait olduğunu veya öteden beri köylünün ortak yararlanmasına terk edildiğini bilerek mera, harman yeri, yol ve sulak gibi taşınmazları kısmen veya tamamen zapt eden, bunlar üzerinde tasarrufta bulunan veya sürüp eken kimse hakkında da aynı cezalar uygulanır. Bu fıkradaki suçlar şikâyete bağlı sayılmaz ve resen soruşturulur.

TCK 154/3 ise kamuya veya özel kişilere ait suların mecrasını değiştiren kimseyi aynı cezalarla cezalandırır. Sulama kanalının yönünün değiştirilmesi veya bir derenin akışının engellenmesi bu kapsama girer. Çankırı ve Ankara’nın kırsal ilçelerinde mera ve köy yolu işgaline ilişkin dosyalar bu fıkralar çerçevesinde sıkça görülmektedir.

TCK 154 fıkralarına göre şikâyet durumunu gösteren tablo
Fıkralara göre usul

Suç kastı neden önemli?

Hakkı olmayan yere tecavüz kasten işlenebilen bir suçtur. Failin taşınmazın başkasına ait olduğunu bilerek hareket etmesi gerekir. Sınırların belirsiz olduğu, tapu kayıtlarının uyuşmadığı veya failin taşınmazın kendisine ait olduğuna samimi olarak inandığı durumlarda suç kastının varlığı tartışmalı hâle gelir. Miras paylaşımı yapılmamış taşınmazlar ve kadastro öncesi zilyetlik uyuşmazlıkları bu açıdan özellikle dikkat ister.

Yargıtay uygulamasında, failin taşınmazın kendisine ait olmadığını öğrendikten sonra işgali sona erdirmesi ve bilerek tecavüzde bulunmadığı savunmasının bilirkişi raporuyla doğrulanması hâlinde suç kastının bulunmadığı kabul edilerek beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Bu nedenle savunmada sınırın ne zaman ve nasıl öğrenildiği, öğrenmeden sonraki davranışlar ön plana çıkarılmalıdır.

Şikâyet, uzlaşma ve idari yol

Hakkı olmayan yere tecavüz suçunun birinci fıkradaki hâli şikâyete bağlıdır; suçtan zarar gören, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Şikâyete bağlı olduğu için bu suç uzlaştırma kapsamındadır ve dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Taşınmazın boşaltılması veya sınırın eski hâle getirilmesi, uzlaşma edimi olarak kararlaştırılabilir.

Ceza yargılamasından ayrı olarak 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca valilik veya kaymakamlığa başvurularak idari yoldan tecavüzün önlenmesi istenebilir. Bu başvuru, fiilî işgalin hızla sona erdirilmesi bakımından etkili bir yoldur. Mülkiyet uyuşmazlığının kesin çözümü ise hukuk mahkemelerinde açılacak el atmanın önlenmesi veya ecrimisil davalarıyla sağlanır.

Taşınmaz işgalinde başvurulabilecek yollar
Başvuru yolları

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 2015/14420 E., 2016/10967 K., 30.11.2016: Köy yoluna taşan yapısı nedeniyle yargılanan sanık, yerin kendisine ait olmadığını öğrenince müdahalesini sona erdirmiştir. Daire çoğunluğu, bilirkişi raporuyla doğrulanan bu savunma karşısında suç kastının bulunmadığını kabul ederek mahkûmiyeti bozmuştur.

Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Hakkı Olmayan Yere Tecavüzde Suç Kastı ve Köy Yolu başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Pratik öneriler

Hakkı olmayan yere tecavüz iddiasında mağdur, işgali gösteren fotoğrafları tarihleriyle saklamalı, tapu kaydı ve kadastro paftasını şikâyet dilekçesine eklemelidir. Keşif ve fen bilirkişisi incelemesi talep edilmelidir. Şüpheli ise taşınmaz üzerindeki hakkını gösteren belgeleri, miras veya satış belgelerini ve sınırın belirsizliğine ilişkin kayıtları sunmalıdır.

Pratikte: Sınır uyuşmazlıklarında ceza dosyasından önce veya birlikte kadastro müdürlüğünden aplikasyon yaptırmak, sınırın nerede olduğunu objektif olarak ortaya koyar ve kastın değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Hakkı Olmayan Yere Tecavüz Hakkında Merak Edilenler

Hakkı olmayan yere tecavüz suçunun cezası nedir?

Altı aydan üç yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK 154/1). Mera ve köy yolu işgali ile su yolunun değiştirilmesinde de aynı ceza uygulanır.

Hisseli tapuda paydaş diğer paydaşa karşı bu suçu işler mi?

Paydaşın ortak taşınmazı kullanması kural olarak bir hakka dayanır. Ancak paydaşın diğer paydaşları tamamen dışlayarak malik gibi kullanması ve yararlanmalarını engellemesi durumunda suçun oluşup oluşmadığı somut olaya göre değerlendirilir.

Kiracı tahliye olmazsa bu suç oluşur mu?

Kira sözleşmesine dayanarak taşınmaza giren kiracının sözleşme bitiminde çıkmaması kural olarak hukuki bir uyuşmazlıktır ve tahliye yoluyla çözülür. Hakka dayanarak başlayan kullanım, bu suçun tipik görünümü sayılmaz.

Mera işgali şikâyete bağlı mı?

Hayır. TCK 154/2 kapsamındaki mera, harman yeri ve köy yolu işgali resen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamında yer almaz.

3091 sayılı Kanun başvurusu için süre var mı?

3091 sayılı Kanun uyarınca başvuru, tecavüzün öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her hâlde tecavüzün başlamasından itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Av. Ahmet Mutlu

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?

Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.