Şikâyet Süresi ve Şikâyetten Vazgeçme: Altı Aylık Süre Ne Zaman Başlar? (TCK 73)
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 73; CMK 158 ve 223
Basit yaralama, hakaret, tehdidin basit hâli, konut dokunulmazlığının ihlali gibi pek çok suçta devlet ancak zarar görenin talebiyle harekete geçer. Bu suçlarda şikâyet süresi, mağdurun en çok gözden kaçırdığı ve sonradan telafisi mümkün olmayan konudur. Süre kaçırıldığında fail kim olursa olsun soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 73. maddesi çerçevesinde şikâyet süresinin ne zaman başladığını, hakaret suçunda getirilen iki yıllık sınırı, birden fazla şikâyet hakkı sahibinin durumunu ve şikâyetten vazgeçmenin davaya, diğer sanıklara ve tazminat hakkına etkisini anlatıyoruz.
Bir bakışta
- Dayanak
- TCK 73
- Süre
- Fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay
- Üst sınır
- Dava zamanaşımı; hakarette fiilden itibaren iki yıl
- Vazgeçme
- Davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonra infazı durdurmaz
- İştirak
- Bir sanık hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar
Bu yazıda neler var?
Şikâyete bağlı suç ne demek?
Ceza hukukunda kural, suçların kendiliğinden, yani savcılığın resen soruşturmasıdır. Kanun koyucu ise bazı suçlarda mağdurun iradesine öncelik tanımış ve soruşturmayı onun şikâyetine bağlamıştır. Bu suçlarda kişisel ilişkiler, aile bağları veya zararın sınırlı olması gibi nedenlerle mağdurun barışma ya da yargıya gitmeme tercihine saygı gösterilir.
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, ilgili kanun maddesinde “şikâyet üzerine” ibaresinin bulunup bulunmamasından anlaşılır. Aynı suçun basit hâli şikâyete bağlıyken nitelikli hâli resen soruşturulabilir. Örneğin kasten yaralamanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen hâli şikâyete bağlıdır; silahla işlenmesi veya eşe karşı işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Bu nedenle olayın hangi fıkraya girdiği, sürenin önemini doğrudan belirler.
Altı aylık süre ne zaman başlar?
TCK 73/1’e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK 73/2). Fiili öğrenmek yetmez; failin kimliğinin de öğrenilmesi gerekir.
Örneğin sosyal medyada sahte bir hesaptan hakarete uğrayan kişi için süre, hesabın kime ait olduğunu öğrendiği tarihte işlemeye başlar; paylaşımı gördüğü tarih tek başına yeterli olmaz. Bu tarihin dosyada ispat edilebilir olması önemlidir. Yargıtay uygulamasında, sürenin geçtiğini gösteren kesin bir delil bulunmadıkça şikâyetçinin öğrenme tarihine ilişkin beyanı esas alınmaktadır.

Hakaret suçunda iki yıllık sınır
7531 sayılı Kanunla TCK 73/2’ye eklenen cümleyle, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresinin her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemeyeceği düzenlenmiştir. Böylece hakarette öğrenme tarihi ne olursa olsun, fiilden itibaren iki yıl geçtiğinde şikâyet hakkı sona erer.
Diğer şikâyete bağlı suçlarda ise altı aylık süre, dava zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla işler. Yani öğrenme ne kadar geç olursa olsun, dava zamanaşımı dolmuşsa artık şikâyette bulunulamaz. Eski tarihli bir olayı yeni öğrenen kişinin bu iki sınırı birlikte değerlendirmesi gerekir.
Birden fazla şikâyet hakkı sahibi varsa
Bir suçtan birden fazla kişi zarar görmüş olabilir. TCK 73/3’e göre şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birisi altı aylık süreyi geçirirse bundan dolayı diğerlerinin hakları düşmez. Her şikâyet hakkı sahibi için süre, kendi öğrenme tarihine göre ayrı ayrı hesaplanır.
Aynı olayda hem eşine hem çocuğuna hakaret edilen bir kişinin durumunda, eşin süreyi kaçırması çocuğun velisi aracılığıyla yapılacak şikâyeti etkilemez. Çocuklar bakımından şikâyet hakkı kanuni temsilci tarafından kullanılır; temsilcinin çıkar çatışması içinde bulunduğu durumlarda ayrıca değerlendirme yapılır.
Şikâyetten vazgeçmenin sonuçları
TCK 73/4’e göre kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür. Vazgeçme, hükmün kesinleşmesine kadar her aşamada yapılabilir. Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz; bu nedenle barışma iradesinin zamanında açıklanması gerekir.
İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK 73/5). Kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK 73/6); suçsuz olduğunu düşünen ve beraat etmek isteyen sanık, vazgeçmeyi kabul etmeyerek yargılamanın sürmesini isteyebilir. Kamu davası şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşmüş ve zarar gören vazgeçerken şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa, artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (TCK 73/7).

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/19287 E., 2021/303 K., 12.01.2021: Sosyal medya paylaşımları nedeniyle yapılan hakaret şikâyetinde savcılık, altı aylık sürenin suç tarihinden itibaren dolduğunu kabul etmiştir. Yargıtay, sürenin fiil ve failin öğrenildiği günden başladığını, müştekinin paylaşımdan haberdar olduğu tarihe göre şikâyetin süresinde olduğunu belirterek kararı kanun yararına bozmuştur.
Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Şikâyet Süresi Öğrenme Tarihinden Başlar başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.

Süre kaçırılmasın diye neler yapılmalı?
Öğrenme tarihini gösteren belgeler saklanmalıdır: mesajın ekran görüntüsü, olayı gösteren rapor, failin kimliğinin tespit edildiği yazışma bu tarihi ispatlar. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda şikâyet üzerine dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; uzlaşma sağlanamazsa soruşturma devam eder.
Dikkat: Vazgeçme dilekçesi vermeden önce şahsi haklardan da vazgeçildiğinin yazılıp yazılmadığını kontrol edin. Bu ibare, ileride açılacak tazminat davasını engelleyebilir.
Şikâyet Süresi Hakkında Merak Edilenler
Şikâyet süresi kaç gündür?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır (TCK 73). Bu süre dava zamanaşımını geçemez; hakaret suçunda fiilden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.
Fail belli olmazsa süre işler mi?
Süre, fiil ile birlikte failin kim olduğunun da öğrenildiği günden başlar. Failin kimliği bilinmeden altı aylık süre işlemeye başlamaz; ancak dava zamanaşımı ve hakarette iki yıllık sınır işlemeye devam eder.
Şikâyetten vazgeçtikten sonra tekrar şikâyetçi olunabilir mi?
Vazgeçme ile dava düşer veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Vazgeçilen şikâyetin yeniden ileri sürülmesi aynı fiil bakımından sonuç doğurmaz; bu nedenle vazgeçme kararı dikkatle verilmelidir.
Uzlaşma ile şikâyetten vazgeçme aynı şey mi?
Uzlaşma, uzlaştırmacı aracılığıyla yürütülen ve edimlerin belirlendiği ayrı bir süreçtir. Şikâyetten vazgeçme ise tek taraflı bir beyandır. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava düşer.
Şikâyetten vazgeçmek için mahkemeye gitmek gerekir mi?
Vazgeçme, savcılığa veya mahkemeye verilecek bir dilekçeyle ya da duruşmada sözlü beyanla yapılabilir. Beyanın tutanağa geçirilmesi ve şahsi haklara ilişkin ibarenin açıkça belirtilmesi önem taşır.
Dayanak mevzuat
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


