Mala Zarar Verme Cezası: Şikâyet, Uzlaştırma ve Zararın Giderilmesi

Gözden geçirme: 8 Ekim 2026Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete

Mala zarar verme cezası, bir tartışmanın sonunda kırılan araba aynası ya da duvara sıkılan boya için insanların tahmin ettiğinden daha ağırdır: Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesi dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörür. Yine de bu suçta dosyanın seyrini çoğu zaman üç şey belirler: mağdurun şikâyeti, uzlaştırma ve zararın ne zaman ödendiği. Aşağıda bu üç noktayı, hükümden sonra ortaya çıkan sonuçlarla birlikte ele alıyoruz.

Mala Zarar Verme Cezası Hangi Fiillerde Uygulanır?

TCK 151, başkasına ait taşınır veya taşınmaz malı kısmen ya da tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişiyi cezalandırır. Mal başkasına ait olmalıdır; kişinin kendi eşyasını kırması bu suçu oluşturmaz. Kast aranır, yani dikkatsizlikle verilen zarar ceza davasına değil, tazminat davasına konu olur.

Bir kiracı, tahliye sırasında öfkeyle mutfak dolaplarını sökerek kırarsa malik bakımından suç oluşabilir. Bir taraftar, stattan çıkarken park hâlindeki araçların lastiklerini keserse durum aynıdır. Duvara yazı yazmak ya da bir binanın cephesini boyamak “kirletme” kapsamında değerlendirilir. Zararın küçük olması suçu ortadan kaldırmaz, ancak mahkemenin cezayı belirlerken dikkate aldığı ölçütlerden biridir.

Eşe, üstsoy veya altsoya, aynı evde yaşayan kardeşe ait mala verilen zararda ilgili akrabaya ceza verilmez; ayrı yaşayan kardeş veya ayrılık kararı verilmiş eş gibi yakınlarda ise ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK 167).

Nitelikli Hâllerde Ceza Nasıl Değişir?

Zarar gören mal kamuya aitse ya da kamu hizmetine ayrılmışsa ceza bir yıldan dört yıla kadar hapse çıkar ve artık seçimlik adli para cezası yoktur. Aynı ceza; yangın ve sel gibi afetlere karşı korunmaya ayrılmış tesisler, dikili ağaç ve fidanlar, sulama ve içme suyu tesisleri, grev sırasında sendika veya işverene ait yerler, siyasi parti ve meslek kuruluşu binaları için de geçerlidir. Bir kamu görevlisinden görevi nedeniyle öç almak için onun malına zarar vermek de bu kapsamdadır (TCK 152/1).

Kundaklama gibi ağır olaylarda TCK 152/2’deki artırım, ceza aralığını hızla büyütür. Bu durumda infaz ve memuriyet sonuçları da temel hâlden çok farklı olur.

Şikâyet ve Uzlaştırma Nasıl İşler?

Temel suçta soruşturma, zarar görenin şikâyetine bağlıdır. Zarar gören, olayı ve yapanı öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyetçi olmalıdır (TCK 73/1-2). Kovuşturma sırasında şikâyetten vazgeçilirse dava düşer; hüküm kesinleştikten sonra yapılan vazgeçme ise cezanın infazını durdurmaz (TCK 73/4).

Şikâyete bağlı olduğu için TCK 151, uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-a). Savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; teklif yapıldıktan sonra yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK 253/4). Nitelikli hâller ise şikâyete bağlı değildir ve CMK 253’teki listede yer almaz; bu dosyalarda uzlaştırma yapılmaz. Uzlaştırma sürecinin genel işleyişi için ceza davalarında uzlaşma yazısına bakılabilir.

Zararın Giderilmesi Mala Zarar Verme Cezasını Nasıl Etkiler?

TCK 168 mala zarar vermede etkin pişmanlığı düzenler. Fail, suç tamamlandıktan sonra fakat kovuşturma başlamadan, yani iddianame kabul edilmeden önce zararı aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen giderirse ceza üçte ikisine kadar indirilir. Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilinceye kadar yapılan giderimde indirim yarısına kadardır. Ödeme kısmi ise mağdurun buna rıza göstermesi gerekir (TCK 168/4).

Diyelim ki mahkeme bir yıllık ceza belirledi ve fail zararı soruşturma aşamasında tamamen ödemişti. Üçte iki oranında indirimle ceza dört aya kadar inebilir. Aynı ödeme duruşmada yapılırsa indirim en çok yarısı olur ve ceza altı ayda kalır. Zarar tutarının bilirkişi raporu, fatura veya ekspertizle belgelenmesi, ödemenin “tamamen” sayılıp sayılmayacağı tartışmasını önler.

Bir Örnek Üzerinden Dosyanın Seyri

Diyelim ki iki komşu otopark yüzünden tartıştı ve biri, ötekinin aracının yan aynasını kırıp kaputunu çizdi. Araç sahibi ertesi gün karakola giderek şikâyetçi oldu ve servis faturasını dilekçesine ekledi. Fiil özel kişiye ait mala yöneldiği için dosya TCK 151’den yürür; savcılık önce uzlaştırma bürosuna gönderir.

Şüpheli teklifi kabul eder ve fatura tutarını bir defada öderse savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; ödeme taksitliyse önce kamu davasının açılması ertelenir (CMK 253/19). Uzlaşma olmazsa iddianame düzenlenir. Bu aşamadan önce yapılan tam ödeme, mahkûmiyet hâlinde cezayı üçte ikiye kadar indirir. Duruşmada yapılan ödeme ise hem yarıya kadar indirim sağlar hem de HAGB’nin zarar giderimi şartını karşılar.

Aynı tartışmada araç sahibine yumruk da atılmışsa tablo değişebilir. Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama uzlaştırma kapsamındadır; ancak silahla veya eşe karşı işlenen yaralama gibi kapsam dışı bir suç eklenirse uzlaşma yolu her iki suç için kapanır. Bu nedenle olay tutanağındaki ifadeler ve doktor raporu, sonraki bütün seçenekleri etkiler. Duruşmanın beraatle sonuçlanabileceği durumlar için asliye ceza davalarında beraat yazısına bakılabilir.

Mala Zarar Verme Durumunda Ne Yapılmalı?

1. Zararı belgeleyin. Hasarın fotoğrafını çekin, varsa kamera kaydını isteyin; onarım faturası veya ekspertiz raporu alın.
2. Şikâyeti süresinde yapın. Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa dilekçeyle başvurun; altı aylık süre faili öğrendiğiniz gün başlar.
3. Uzlaştırma teklifine yedi gün içinde cevap verin. Teklif mağdura da şüpheliye de yapılır; süre geçerse teklif reddedilmiş sayılır.
4. Ödemeyi yazılı yapın. Şüpheli taraf, ödemeyi banka dekontuyla ve “zararın tamamı” ibaresiyle yapmalı; mağdurdan imzalı bir beyan almalıdır.
5. Dekontu dosyaya sunun. Ödeme belgesi savcılığa veya mahkemeye verilmezse etkin pişmanlık ve HAGB değerlendirmesinde dikkate alınmayabilir.

Hüküm Kurulursa Hangi Seçenekler Var?

TCK 151 hapis ile adli para cezasını seçimlik olarak öngörür. Mahkeme doğrudan adli para cezasını seçebilir; hapis tercih edilmişse bu hapsin sonradan paraya dönüştürülmesi mümkün olmaz (TCK 50/2). Hapis seçildiğinde bir yıl veya daha az süreli ceza diğer seçenek yaptırımlara, örneğin zararın giderilmesine ya da kamuya yararlı işte çalışmaya çevrilebilir (TCK 50/1).

31 Temmuz 2026’dan beri yürürlükte olan yeni CMK 231’de HAGB’nin üç şartından biri, mağdurun zararının tamamen giderilmesidir. Zarar hemen ödenemiyorsa mahkeme, beş yıllık denetim süresince aylık taksitle ödeme koşulu da koyabilir (CMK 231/9). İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; erteleme de zararın giderilmesi koşuluna bağlanabilir (TCK 51/2). HAGB verilen hükümde erteleme ve seçenek yaptırım birlikte uygulanmaz (CMK 231/7).

Adli para cezası ödenmezse savcılık ödenmeyen kısmı hapse çevirir ve kişi iki saat çalışma bir gün sayılarak kamuya yararlı işte çalıştırılır; çalışmaya uymazsa kalan kısım açık cezaevinde çektirilir (5275 m.106/3).

İnfaz, Adli Sicil ve Memuriyet Sonuçları

Ertelenmeyen hapis cezasında mala zarar verme genel koşullu salıverilme oranına tabidir: cezanın yarısı kurumda iyi hâlle geçirilir (5275 m.107/2). Hırsızlıkla birlikte işlenen olaylarda her suçun cezası ayrı hesaplanır ve toplanır; hırsızlığın sonuçları için hırsızlık suçu yazısına bakılabilir.

Memurluk bakımından mala zarar verme, 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 bendinde tek tek sayılan suçlar arasında değildir. Bu nedenle engel, ancak kasıtlı suçtan bir yıl veya üzerinde hapis cezası verilmişse doğar. Adli para cezası veya ertelenen kısa süreli hapis, TCK 53’teki hak yoksunluklarını doğurmaz. Ceza çekilip bittiğinde sicil kaydı arşive taşınır; arşivdeki bilgi de genel kurala göre beş yılın sonunda tümüyle kalkar (5352 m.9, 12). HAGB kararı ise adli sicile değil, yalnız yargı mercilerinin görebildiği ayrı bir sisteme işlenir. Cezanın türleri için hapis cezaları yazısı tamamlayıcıdır.

Mala Zarar Verme Cezası Hakkında Merak Edilenler

Uzlaştırma, etkin pişmanlık ve infaz aşamasındaki başvurular Ceza Hukuku ve Ceza Muhakemesi Hukuku çalışma alanına girer.

Yazıyı hazırlayan

Av. Ahmet Mutlu

Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; somut bir dosyada suç tarihi, deliller ve yürürlükteki mevzuat birlikte incelenmelidir.