Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu: Ödenmiş Senet İcraya Konulursa Ne Olur? (TCK 156)
Gözden geçirme: Hazırlayan: Av. Ahmet MutluDayanak: TCK 156 ve 157; CMK 253
Borcunu ödediği hâlde senedini geri alamayan, teminat olarak verdiği bir bonoyla karşısına çıkılan ya da iş ilişkisi sona erdikten sonra elindeki senetle takip başlatılan kişiler, ceza hukukundaki korumayı çoğu zaman bilmez. Türk Ceza Kanunu bu durumları bedelsiz senedi kullanma suçu olarak düzenler. Ancak bu suçta ispat, diğer pek çok suçtan farklı ve daha sıkı kurallara bağlıdır.
Bu yazıda Türk Ceza Kanununun 156. maddesindeki bedelsiz senedi kullanma suçunun unsurlarını, senedin bedelsiz kalması kavramını, Yargıtay’ın aradığı yazılı delil şartını, şikâyet ve uzlaşma kurallarını ve nitelikli dolandırıcılıkla ilişkisini anlatıyoruz.
Bir bakışta
- Dayanak
- TCK 156
- Hareket
- Bedelsiz kalmış bir senedi kullanmak
- Ceza
- Altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası
- İspat
- Senedin bedelsiz kaldığı kural olarak yazılı delille ispatlanır
- Usul
- Şikâyete bağlı; uzlaştırma kapsamında
Bu yazıda neler var?
Suçun tanımı
TCK 156/1’e göre bedelsiz kalmış bir senedi kullanan kimseye, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. Senet kavramı geniş yorumlanır; bono, çek, poliçe gibi kıymetli evrakın yanında borç ikrarını içeren adi senetler de bu kapsamda değerlendirilir. Suçla korunan değer, kişinin malvarlığı ve hukuki işlemlere duyulan güvendir.
Senedin bedelsiz kalması, düzenlendiği sırada geçerli bir borca dayanan senedin sonradan bu niteliğini yitirmesidir. Borcun ödenmesi, teminatın amacının sona ermesi veya senedin dayandığı sözleşmenin ortadan kalkması bu durumu doğurur. Baştan hiçbir borca dayanmayan ve aldatma amacıyla düzenletilen senetlerde ise dolandırıcılık gibi başka suçlar gündeme gelir.

Kullanma ne demek?
Kullanma, bedelsiz kalan senedin hukuki sonuç doğurmaya yönelik olarak ileri sürülmesidir. Senedin icra takibine konulması, dava açılarak ödenmesinin istenmesi, ciro edilerek üçüncü kişiye devredilmesi veya tahsil için bankaya verilmesi kullanma hareketine örnektir. Senedin yalnızca elde tutulması veya iade edilmemesi tek başına bu suçu oluşturmaz.
Suçun tamamlanması için senedin kullanılması yeterlidir; borçlunun ödeme yapması veya zarara uğraması aranmaz. Örneğin borcu ödendiği hâlde senedi icraya koyan alacaklı, takip borçlunun itirazıyla durdurulsa bile suçu tamamlamış olur. Bu nedenle borçlu, takibe itiraz ederken aynı zamanda ceza yoluna başvurma imkânını da değerlendirmelidir.
Suçun manevi unsuru kasttır. Failin senedin bedelsiz kaldığını bilerek kullanması gerekir. Kısmi ödeme yapılmış bir senedin tamamı için takip başlatılması, ödenen kısım bakımından tartışma yaratır; bu durumda ödenen tutarın yazılı belgeyle ispatı ve alacaklının bu ödemeden haberdar olup olmadığı birlikte değerlendirilir. Alacaklının ödemeyi başka bir borca mahsup ettiğini ileri sürmesi de sık görülen bir savunmadır ve tarafların aralarındaki tüm borç ilişkisinin incelenmesini gerektirir.
Senedin bedelsiz kaldığı nasıl ispatlanır?
Bedelsiz senedi kullanma suçunun en kritik noktası ispattır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 24.03.1989 tarihli ve 1988/1 Esas, 1989/2 Karar sayılı kararına göre senedin bedelsiz kaldığı veya anlaşmaya aykırı kullanıldığı yazılı delille ispatlanmalıdır. Yargıtay ceza daireleri bu ilkeyi istikrarlı biçimde uygulamakta ve yazılı delil bulunmayan dosyalarda beraat kararlarını onamaktadır.
Yazılı delil; ödeme dekontu, makbuz, ibraname, borcun ödendiğini kabul eden yazışma veya senedin teminat amacıyla verildiğini gösteren sözleşme olabilir. Banka havalesinde açıklama kısmına senedin bilgilerinin yazılması, ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu gösterir. Tanık beyanı tek başına yeterli kabul edilmez; bu nedenle ödeme yapılırken mutlaka belge alınmalıdır.
Yazılı delil şartı, ceza yargılamasında delil serbestisi ilkesinin bir istisnası niteliğindedir. Kanun koyucu, senede bağlı borçlarda ödemenin de belgeye dayanmasını beklemektedir. Bu nedenle şikâyetçi, savcılığa başvururken ödeme belgelerini dilekçesine eklemeli; belgelerin aslının icra dosyasında veya bankada bulunduğu durumlarda bunların getirtilmesini talep etmelidir.

Şikâyet ve uzlaşma
Bedelsiz senedi kullanma suçu şikâyete bağlıdır. Suçtan zarar gören, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Öğrenme tarihi genellikle icra takibine ilişkin ödeme emrinin tebliğ tarihidir; bu tarih şikâyet süresinin hesabında esas alınır.
Şikâyete bağlı olduğu için suç uzlaştırma kapsamındadır. Soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; senedin iadesi, takipten feragat veya tazminat ödenmesi uzlaşma edimi olarak kararlaştırılabilir. Yargıtay, uzlaştırma işlemleri yapılmadan kurulan hükümleri bozmaktadır.
Dolandırıcılıkla ilişkisi
Bedelsiz senedi kullanma, dolandırıcılığın daha hafif cezalandırılan özel bir görünümü olarak düşünülebilir. Ancak eylem senedin kullanılmasının ötesine geçip hileli davranışlarla bir kamu kurumunun, örneğin icra dairesinin veya mahkemenin araç olarak kullanılması niteliğine bürünürse, nitelikli dolandırıcılık tartışması gündeme gelebilir. Bu tartışma, görevli mahkemeyi ve ceza aralığını değiştirir.
Uygulamada, senede sonradan ekleme yapılması, tutarın değiştirilmesi veya imzanın taklit edilmesi gibi durumlarda ise özel belgede sahtecilik suçu da değerlendirilir. Bu nedenle olayın tüm unsurlarıyla birlikte incelenmesi ve doğru suç tipinin belirlenmesi gerekir.

Yargıtay bu konuda nasıl karar veriyor?
Yargıtay 23. Ceza Dairesi, 2015/8536 E., 2016/6018 K., 10.05.2016: Bedelsiz senedi kullanma iddiasıyla yargılanan sanık hakkında, senedin bedelsiz olduğunu gösteren yazılı bir delil sunulamamıştır. Yargıtay, İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararı uyarınca bedelsizliğin yazılı delille ispatlanması gerektiğini belirterek beraat hükmünü onamıştır.
Kararın olayını, gerekçesini ve uygulamaya etkisini Bedelsiz Senedi Kullanma Suçunda Yazılı Delil Şartı başlıklı içtihat incelememizde ayrıntılı olarak ele aldık. Kararların tam metnine Yargıtay Karar Arama sistemi üzerinden esas ve karar numarasıyla ulaşılabilir.
Senet ilişkilerinde dikkat edilecekler
Borç ödenirken senedin aslının geri alınması, bu mümkün olmazsa ödemenin hangi senede ilişkin olduğunu açıkça gösteren bir belge düzenlenmesi en etkili korumadır. Teminat senetleri verilirken teminatın hangi borcu güvence altına aldığını gösteren bir sözleşme imzalanmalıdır.
Pratikte: Ödeme emri tebliğ edildiğinde icra takibine itiraz süresini kaçırmayın ve aynı zamanda ödeme belgeleriyle birlikte savcılığa şikâyette bulunun. İcra ve ceza yolları birbirini tamamlar.
Bedelsiz Senedi Kullanma Hakkında Merak Edilenler
Bedelsiz senedi kullanmanın cezası nedir?
Altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Suç şikâyete bağlıdır (TCK 156).
Senedin ödendiğini tanıkla ispatlayabilir miyim?
Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararına göre senedin bedelsiz kaldığı yazılı delille ispatlanmalıdır. Tanık beyanı tek başına yeterli kabul edilmez.
Teminat senedini icraya koymak suç mu?
Teminatın güvence altına aldığı borç ortadan kalktıktan sonra senedin icraya konulması, teminat amacının yazılı delille ispatlanması hâlinde bedelsiz senedi kullanma suçunu oluşturabilir.
Şikâyet süresi ne zaman başlar?
Altı aylık süre, fiil ve failin öğrenildiği tarihten başlar. İcra takibinde bu tarih genellikle ödeme emrinin tebliğ edildiği tarihtir.
Bedelsiz senet suçunda uzlaşma var mı?
Suç şikâyete bağlı olduğundan uzlaştırma kapsamındadır. Senedin iadesi veya takipten feragat uzlaşma edimi olarak kararlaştırılabilir.
Dayanak mevzuat
Okumaya devam edin
Yazıyı hazırlayan
Ankara Barosuna kayıtlı avukat (sicil 17837), Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1970 mezunu. Trafik Mevzuatı ve Cezaevi Mevzuatı adlı eserleri yayımlanmıştır.
Dosyanızla ilgili bir sorunuz mu var?
Ceza yargılamasında süreler kısadır. Görüşmeden önce elinizdeki tebligatı, ifade tutanağını veya kararı yanınıza almanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Telefon: 0 532 714 50 45 · Adres ve iletişim formu
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, somut durum için hukuki danışmanlık alınmalıdır.


